Εργαζόμενοι στην Ελλάδα: Αυξημένα συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους, θυμού – Γυναίκες και νεότερες ηλικίες πιο επιβαρυμένες

Ανη­συ­χη­τικά ευρή­ματα για την ψυχική υγεία και την ευεξία (wellbeing) των εργα­ζό­με­νων στην Ελλάδα εντο­πί­ζει η δεύτερη έρευνα που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε από την ΕΥ Ελλάδος, την Hellas EAP και το Εργα­στή­ριο Πει­ρα­μα­τι­κής Ψυχο­λο­γίας του Τμή­μα­τος Ψυχο­λο­γίας του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών. Δύο χρόνια μετά την πρώτη έρευνα, που είχε διε­ξα­χθεί τον Μάιο του 2021, την περίοδο που στην Ελλάδα ολο­κλη­ρω­νό­ταν το δεύτερο καθο­λικό lockdown, η φετινή υλο­ποί­ηση δια­πι­στώ­νει ότι τα συμ­πτώ­ματα κατά­θλι­ψης, άγχους, θυμού, αλλά και σωμα­το­ποί­η­σης – που είχαν απο­τι­μη­θεί και τότε και είχαν απο­δο­θεί σε μεγάλο βαθμό στην παν­δη­μία και τα περιο­ρι­στικά μέτρα – εντεί­νο­νται.

Η έρευνα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε με τη συμ­με­τοχή 3.129 εργα­ζό­με­νων όλων των ηλικιών, από μικρούς και μεγά­λους οργα­νι­σμούς του ιδιω­τι­κού και δημό­σιου τομέα και διε­ρεύ­νησε εννέα παρα­μέ­τρους: άγχος, κατά­θλιψη, σωμα­το­ποί­ηση, θυμό, μοναξιά, ποιό­τητα ζωής εργα­ζό­με­νου (wellbeing), εργα­σιακή ποιό­τητα ζωής, στάσεις απέ­να­ντι στην απο­μα­κρυ­σμένη εργασία και στάσεις απέ­να­ντι στην ψυχική υγεία.

Εντεί­νο­νται τα συμ­πτώ­ματα κατά­θλι­ψης, άγχους και θυμού – Πιο επι­βα­ρυ­μέ­νες οι γυναί­κες και οι νεό­τε­ροι

Η φετινή έρευνα κατέ­γραψε, και πάλι, υψηλά ποσοστά για μία σειρά από συμ­πτώ­ματα που σχε­τί­ζο­νται με την κατά­θλιψη, με πολλούς από τους σχε­τι­κούς δείκτες να παρου­σιά­ζουν επι­δεί­νωση. Έτσι, τέσ­σε­ρις στους δέκα εργα­ζό­με­νους αισθά­νο­νται μελαγ­χο­λία και 41% απαι­σιο­δο­ξία για το μέλλον, έναντι 35% το 2021. Δύο στους δέκα, όπως και πριν δύο χρόνια, έχουν αισθή­ματα ανα­ξιό­τη­τας, ενώ το ποσοστό όσων έχουν σκεφτεί να δώσουν τέλος στη ζωή τους εμφα­νί­ζε­ται αυξη­μένο το 2023, φτά­νο­ντας το 2% από 1,1% το 2021.

Αρκετά εκτε­τα­μένα είναι και τα συμ­πτώ­ματα που σχε­τί­ζο­νται με το άγχος σε σχέση με το 2021, καθώς τρεις στους τέσ­σε­ρις (75% από 68%) αισθά­νο­νται νευ­ρι­κό­τητα ή εσω­τε­ρική ταραχή, 44% από 40% βρί­σκο­νται σε υπε­ρέ­νταση, 16% από 14% βιώνουν έντονη και συνεχή ανη­συ­χία, και 10% από 8% βιώνουν κρίσεις πανικού. Ελαφρώς αυξη­μέ­νες είναι και οι εκδη­λώ­σεις θυμού, καθώς 75% των ερω­τώ­με­νων, έναντι 70% το 2021, αισθά­νο­νται εκνευ­ρι­σμό, ενώ, όπως και πριν δύο χρόνια, τρεις στους δέκα έχουν ξεσπά­σματα θυμού που δεν μπορούν να ελέγ­ξουν.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι υψη­λό­τε­ρες τιμές άγχους και θυμού εμφα­νί­ζουν οι γυναί­κες και οι νεό­τε­ροι εργα­ζό­με­νοι, ενώ οι εργα­ζό­με­νοι σε υβρι­δικό μοντέλο έχουν σημα­ντικά χαμη­λό­τε­ρες τιμές άγχους. Η επι­βα­ρυ­μένη θέση των γυναι­κών είχε απο­δο­θεί, σε έναν βαθμό, κατά την προη­γού­μενη έρευνα, στο γεγονός ότι είχαν κληθεί, κατά την περίοδο των lockdowns, να φρο­ντί­σουν τα παιδιά, τις δου­λειές του σπιτιού, ή να υπο­στη­ρί­ξουν ηλι­κιω­μένα άτομα της οικο­γέ­νειας, δου­λεύ­ο­ντας ταυ­τό­χρονα από το σπίτι. Το γεγονός ότι η δια­φο­ρο­ποί­ηση αυτή παρα­μέ­νει, υπο­δη­λώ­νει ότι το πρό­βλημα ενδε­χο­μέ­νως είναι βαθύ­τερο και μονι­μό­τερο.

Έντονα εξα­κο­λου­θούν να είναι και τα φαι­νό­μενα σωμα­το­ποί­η­σης, δηλαδή της έκφρα­σης του άγχους μέσω του σώματος, με συμ­πτώ­ματα, όπως η κεφα­λαλ­γία κατά το έντονο στρες. Συνο­λικά, δύο στους δέκα, όπως και πριν δύο χρόνια, έχουν σωμα­το­ποι­ή­σει το άγχος, με το φαι­νό­μενο να κατα­γρά­φε­ται, και πάλι, πιο έντονα ανάμεσα στις γυναί­κες και τις νεό­τε­ρες ηλικίες.

Ευεξία και εργα­σιακή ποιό­τητα ζωής

Οι ανα­τρο­πές στην καθη­με­ρι­νό­τητα των τελευ­ταίων ετών έχουν επη­ρε­ά­σει σημα­ντικά και την ποιό­τητα ζωής των εργα­ζό­με­νων σήμερα. Έτσι, μόλις το 52% δηλώ­νουν ότι μπορούν να δια­χει­ρι­στούν τα επίπεδα του στρες, ενώ 64% αισθά­νο­νται ότι το στρες από την εργασία τους, επη­ρε­ά­ζει την προ­σω­πική τους ζωή. 56% δηλώ­νουν ότι το πρό­γραμμα εργα­σίας τους τούς επι­τρέ­πει να περνούν χρόνο με την οικο­γέ­νεια ή τους φίλους, ωστόσο μόλις 39% στα­μα­τούν να σκέ­φτο­νται τη δουλειά όταν τελειώ­νει και δημιουρ­γούν χρόνο για ξεκού­ραση. Σε αυτό το πλαίσιο, 46% δηλώ­νουν ότι δια­τη­ρούν μία αρμονία προ­σω­πι­κής και επαγ­γελ­μα­τι­κής ζωής.

Αξίζει επίσης να σημειω­θεί ότι επτά στους δέκα εργα­ζό­με­νοι αισθά­νο­νται ότι η δια­χεί­ριση των οικο­νο­μι­κών τους τούς προ­κα­λεί συχνά στρες, ενώ 54% αισθά­νο­νται έντονη ανη­συ­χία και στρες για το μέλλον (π.χ., ενερ­γειακή κρίση, κλι­μα­τική αλλαγή, κ.λπ.).

Υπο­στή­ριξη και φρο­ντίδα από τους οργα­νι­σμούς

Απο­θαρ­ρυ­ντική είναι η εικόνα ως προς τις αντι­λή­ψεις των εργα­ζό­με­νων για την υπο­στή­ριξη που τους παρέχει ο οργα­νι­σμός τους στα ζητή­ματα ψυχικής υγείας. Λίγοι περισ­σό­τε­ροι από ένας στους πέντε (23%) πιστεύ­ουν ότι ο οργα­νι­σμός τους φρο­ντί­ζει για την ψυχική υγεία και ευεξία των εργα­ζό­με­νων, και 31% ότι προ­σφέ­ρει στους εργα­ζό­με­νους προ­γράμ­ματα και δράσεις υπο­στή­ρι­ξης της ψυχικής υγείας και ευεξίας. Επι­πλέον, μόλις 19% των εργα­ζό­με­νων στον ιδιω­τικό και 0,22% στον δημόσιο τομέα, δηλώ­νουν ότι ο οργα­νι­σμός τους δίνει τη δυνα­τό­τητα σε όλους τους εργα­ζό­με­νους να μιλούν ανοιχτά για τα θέματα ψυχικής υγείας.

Οι προσ­δο­κίες των εργα­ζό­με­νων από την επι­χεί­ρηση

Με τα δεδο­μένα αυτά, οι επι­χει­ρή­σεις έχουν έναν κρίσιμο ρόλο να παίξουν για να βοη­θή­σουν τους εργα­ζό­με­νους να αντι­με­τω­πί­σουν την επι­βά­ρυνση της ψυχικής τους υγείας. Μεταξύ των δράσεων που θα ήθελαν να δουν οι εργα­ζό­με­νοι, πάνω από τους μισούς ανα­φέ­ρουν εκπαι­δεύ­σεις των στε­λε­χών στη φρο­ντίδα της ψυχικής ευεξίας των εργα­ζό­με­νων (55%), την καλ­λιέρ­γεια κουλ­τού­ρας σεβα­σμού του χρόνου μέσα από νέους τρόπους εργα­σίας (54%) και εκπαι­δεύ­σεις όλων των εργα­ζό­με­νων σε θέματα δια­χεί­ρι­σης στρες και αυτο-φροντίδας (53%).

Θετικές οι απόψεις για την τηλερ­γα­σία

Η έρευνα επι­βε­βαιώ­νει ότι η απο­μα­κρυ­σμένη εργασία έχει γίνει θετικά απο­δε­κτή από την πλειο­ψη­φία των εργα­ζό­με­νων, καθώς 88% δηλώ­νουν ότι είναι σημα­ντικό να τους δίνει η δουλειά τους τη δυνα­τό­τητα να εργά­ζο­νται από από­σταση. 57% δηλώ­νουν πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κοί/ές ενώ εργά­ζο­νται από από­σταση, με 46% να αισθά­νο­νται σιγου­ριά ότι μπορούν να εξε­λι­χθούν στην καριέρα τους εργα­ζό­με­νοι από από­σταση, και μόλις το 10%, από 23% πριν δύο χρόνια, αισθά­νο­νται αυξη­μένο στρες ενώ εργά­ζο­νται από από­σταση.

Βασική προ­τε­ραιό­τητα πλέον η ψυχική υγεία

Από το σύνολο των ευρη­μά­των της έρευνας, γίνεται σαφές ότι τα ζητή­ματα της ψυχικής υγείας βρί­σκο­νται, πλέον, στο επί­κε­ντρο του ενδια­φέ­ρο­ντος των εργα­ζό­με­νων. Συνο­λικά, τρεις στους τέσ­σε­ρις (75%) δηλώ­νουν ότι νοιά­ζο­νται, πλέον, περισ­σό­τερο για την ψυχική υγεία, τόσο τη δική τους, όσο και των άλλων, ενώ 64%, από 44% πριν δύο χρόνια, ανα­φέ­ρουν ότι η ψυχική τους υγεία απο­τε­λεί, πλέον, τη βασική τους προ­τε­ραιό­τητα. Συγ­χρό­νως, 38% των ερω­τώ­με­νων πιστεύ­ουν ότι τα τελευ­ταία δύο χρόνια έχουν γίνει ενέρ­γειες που έχουν συμ­βά­λει στη μείωση του στίγ­μα­τος σε σχέση με την ψυχική υγεία, ενώ 26% δια­φω­νούν και 36% δεν έχουν άποψη.

Σχο­λιά­ζο­ντας τα ευρή­ματα της έρευνας, η Ευτυχία Κασε­λάκη, εταίρος, Συμ­βου­λευ­τι­κές Υπη­ρε­σίες και Συμ­βου­λευ­τι­κές Υπη­ρε­σίες Ανθρώ­πι­νου Δυνα­μι­κού της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «Η έρευνά μας ανα­δει­κνύει σημα­ντικά ζητή­ματα δια­τή­ρη­σης της ψυχικής υγείας, αλλά και του στρες των εργα­ζό­με­νων, και ότι η αρμονία εργα­σια­κής και προ­σω­πι­κής ζωής των εργα­ζό­με­νων παρα­μέ­νει σημα­ντική πρό­κληση, ιδιαί­τερα όσον αφορά στις γυναί­κες και τους νεό­τε­ρους. Πρό­κει­ται για προ­βλή­ματα με βαθύ­τε­ρες αιτίες, που χρειά­ζο­νται δρα­στι­κές παρεμ­βά­σεις και πρω­το­βου­λίες από τις επι­χει­ρή­σεις. Οι Διοι­κή­σεις των εται­ρειών και οργα­νι­σμών και οι Διευ­θύν­σεις Ανθρώ­πι­νου Δυνα­μι­κού, οφεί­λουν να θέσουν τα ζητή­ματα της ευεξίας στο επί­κε­ντρο της στρα­τη­γι­κής τους, και να επεν­δύ­σουν στη δημιουρ­γία ενός περι­βάλ­λο­ντος εργα­σίας που θα παρέχει ευε­λι­ξία, νέους τρόπους οργά­νω­σης της εργα­σίας, αλλά και να επεν­δύ­σουν τόσο στη συνεχή εκπαί­δευση και ανά­πτυξη δεξιο­τή­των για απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη δια­τμη­μα­τική συνερ­γα­σία και ηγεσία με σαφή εστίαση στη δημιουρ­γία αξίας – για τους εργα­ζό­με­νους, τους πελάτες και τους μετό­χους/επεν­δυ­τές – όσο και σε θέματα δια­χεί­ρι­σης του στρες και αυτο-φροντίδας και στη φρο­ντίδα της ψυχικής ευεξίας των εργα­ζό­με­νων. Συγ­χρό­νως, πρέπει να εξα­σφα­λί­σουν ότι οι εργα­ζό­με­νοι έχουν τη δυνα­τό­τητα να μιλούν ανοιχτά για τα θέματα αυτά, βοη­θώ­ντας να απα­λει­φθεί το στίγμα, και να απε­νο­χο­ποι­η­θούν τα προ­βλή­ματα ψυχικής υγείας».

Από την πλευρά της, η Τατιάνα Τούντα, Chairwoman & CEO της Hellas EAP, τονίζει ότι «τα τελευ­ταία χρόνια δια­νύ­ουμε μία μακρά περίοδο συνεχών ανα­τρο­πών, προ­κλή­σεων και πιέσεων που επη­ρέ­α­σαν και συνε­χί­ζουν να επη­ρε­ά­ζουν την ψυχική υγεία και ευεξία (wellbeing) του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού. Τα απο­τε­λέ­σματα της 2ης έρευνας για την ψυχική υγεία και ευεξία των εργα­ζό­με­νων στη χώρα μας, έρχο­νται να επι­βε­βαιώ­σουν αυτό που οι ειδικοί ψυχικής υγείας δια­πι­στώ­νουν σε καθη­με­ρινή βάση – ότι η ψυχική μας υγεία, όχι μόνο δεν έχει βελ­τιω­θεί, αλλά παρου­σιά­ζει επι­δεί­νωση, με το άγχος, τον θυμό και την κόπωση να έχουν ενταθεί. Καθώς όλοι γνω­ρί­ζουμε την ισχυρή σύνδεση που υπάρχει ανάμεσα σε ένα ψυχικά υγιές εργα­σιακό περι­βάλ­λον και στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα και παρα­γω­γι­κό­τητα των οργα­νι­σμών, η ολι­στική υπο­στή­ριξη της ευεξίας των εργα­ζό­με­νων ανα­δει­κνύ­ε­ται πλέον σε κορυ­φαία πρό­κληση. Η εστίαση στη δημιουρ­γία συστη­μά­των υπο­στή­ρι­ξης απο­τε­λεί μονό­δρομο για τους οργα­νι­σμούς, οι οποίοι επι­βάλ­λε­ται να δράσουν απο­φα­σι­στικά προς την κατεύ­θυνση της φρο­ντί­δας της ψυχικής υγείας των εργα­ζο­μέ­νων τους. Σε αυτή την προ­σπά­θεια η δέσμευση από “πάνω προς τα κάτω” είναι κρί­σι­μης σημα­σίας και οι ηγέτες των οργα­νι­σμών πρέπει να δείξουν τον δρόμο, προ­τε­ραιο­ποιώ­ντας την ψυχική ευεξία, δια­σφα­λί­ζο­ντας την ανοιχτή επι­κοι­νω­νία και τον περιο­ρι­σμό του στίγ­μα­τος και δημιουρ­γώ­ντας τις κατάλ­λη­λες συν­θή­κες, ώστε οι εργα­ζό­με­νοι να αισθά­νο­νται άνετα, όχι μόνο να μιλούν για πιθανά θέματα ψυχικής υγείας που αντι­με­τω­πί­ζουν, αλλά και να ανα­ζη­τούν και να λαμ­βά­νουν βοήθεια όταν τη χρειά­ζο­νται».

Με τη σειρά του, ο διευ­θυ­ντής του Εργα­στη­ρίου Πει­ρα­μα­τι­κής Ψυχο­λο­γίας του Τμή­μα­τος Ψυχο­λο­γίας του ΕΚΠΑ, ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Πέτρος Ρούσσος, επι­ση­μαί­νει πως «τα απο­τε­λέ­σματα της παρού­σας έρευνας επι­βε­βαιώ­νουν τις προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζουν οι εργα­ζό­με­νοι της χώρας μας σε σχέση με την ψυχική τους υγεία και ευεξία. Είναι πλέον επι­τα­κτική η ανάγκη να αξιο­ποι­η­θούν τα ευρή­ματα αυτής της έρευνας, και παρό­μοιων μελετών διεθνώς, προς την κατεύ­θυνση της ανά­δει­ξης της φρο­ντί­δας της ψυχικής υγείας των εργα­ζο­μέ­νων, σε βασικό στρα­τη­γικό στόχο των οργα­νι­σμών. Πιστεύω, ότι είναι ανάγκη να στρα­φούμε προς την ενί­σχυση της ανθε­κτι­κό­τη­τας των οργα­νι­σμών ώστε να μπορούν να προ­σαρ­μό­ζο­νται γρήγορα, και ο μονα­δι­κός τρόπος για να το πετύ­χουμε είναι μέσω της ενί­σχυ­σης της ψυχο­κοι­νω­νι­κής υγείας των εργα­ζο­μέ­νων, που απο­τε­λούν την “καρδιά” των οργα­νι­σμών. Ο σχε­δια­σμός για ψυχική ανθε­κτι­κό­τητα, προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα και ανά­πτυξη, απαιτεί ευέ­λι­κτους οργα­νι­σμούς που λαμ­βά­νουν υπόψη τους τις ανάγκες των εργα­ζο­μέ­νων, αντα­πο­κρί­νο­νται με ταχύ­τητα στις αλλαγές και θέτουν ως βασικό τους στόχο τη διευ­ρυ­μένη υπο­στή­ριξη της ευη­με­ρίας των εργα­ζο­μέ­νων τους σε οικο­νο­μικό, σωμα­τικό και ψυχικό επίπεδο».