Β. ‘Ικουτας: Ο φωτογράφος που ανέδειξε τις αγαπημένες γιαγιάδες της Ρόδου στο Βατικανό παρουσία του Πάπα!

Θέλω ξεκι­νώ­ντας τη συνέ­ντευξη να σε ρωτήσω πώς προ­έ­κυψε η συμ­με­τοχή στην έκθεση φωτο­γρα­φίας με τίτλο ”Women’s cry” στην κιο­νο­στοι­χία της πλα­τείας του Αγίου Πέτρου στο Βατι­κανό.

Δέχθηκα την πρό­σκληση τον περα­σμένο Νοέμ­βριο, μέσω μιας φίλης που δρα­στη­ριο­ποιεί­ται στον χώρο του κινη­μα­το­γρά­φου, την Ιωάννα Ξενίδη η οποία γνω­ρί­ζει τη διορ­γα­νώ­τρια που πέραν των πολλών ιδιο­τή­των της ασχο­λεί­ται και με την σκη­νο­θε­σία και είναι βρα­βευ­μένη με τον «Χρυσό Λέοντα» για την ειρήνη που είναι το μεγα­λύ­τερο βραβείο του Φεστι­βάλ κινη­μα­το­γρά­φου της Βενε­τίας. Η έκθεση “Women’ s cry” έχει ως θέμα τις ανθε­κτι­κές γυναί­κες. Δηλαδή γυναί­κες από κάθε γωνιά του πλανήτη που παρόλες τις δυσκο­λίες που αντι­με­τω­πί­ζουν κατα­φέρ­νουν να επι­βιώ­νουν και να ζουν με αξιο­πρέ­πεια. Γνω­ρί­ζο­ντας, λοιπόν, τη δουλειά μου υπέθεσε ότι θα μπο­ρούσα να συμ­με­τέχω κι εγώ με τις δικές μου φωτο­γρα­φίες στην έκθεση κι έτσι έγινε. Με έφερε σε επαφή με την διορ­γα­νώ­τρια Λία Μπελ­τράμη, στην οποία έστειλα κάποιες φωτο­γρα­φίες και επέ­λε­ξαν δύο από αυτές για την έκθεση. Δεν σου κρύβω ότι ήμουν πολύ διστα­κτι­κός και προ­σπα­θούσα να κρατώ χαμηλά τους τόνους και τις προσ­δο­κίες μου. Ούτε κι εγώ είχα φαντα­στεί ποτέ τη συμ­με­τοχή μου σε μια έκθεση τέτοιου βελη­νε­κούς.

Πόσοι φωτο­γρά­φοι συμ­με­τεί­χατε στην έκθεση;

Δήλωσαν συμ­με­τοχή φωτο­γρά­φοι από όλο τον κόσμο και τελικά προ­κρι­θή­καμε εννέα και ο μονα­δι­κός από την Ελλάδα ήμουν εγώ.

Μίλησε μου λίγο γι΄αυτή την εμπει­ρία της έκθεσης στο Βατι­κανό, με δεδο­μένο ότι ως φωτο­γρά­φος έχεις πάρει μέρος σε πολλές εκθέ­σεις.

Οι εκθέ­σεις στις οποίες συμ­με­τείχα ως τώρα ήταν παρό­μοιου περιε­χο­μέ­νου και ύφους, με κυρίως θέμα τη φωτο­γρα­φία δρόμου και το πορ­τρέτο. Αυτή η εμπει­ρία όμως ήταν ξεχω­ρι­στή, ήταν ιδιαί­τερη και νιώθω πολύ τυχερός που κατά­φερα να το ζήσω.

Σε μια φωτο­γρα­φία από τα εγκαί­νια της έκθεσης, σε βλέ­πουμε να χαι­ρε­τάς τον Πάπα!

Πραγ­μα­τικά αυτή ήταν μια μεγάλη ευχά­ρι­στη έκπληξη. Δεν το περί­μενα ούτε εγώ και βεβαίως ούτε μπο­ρούσα ποτέ να το φαντα­στώ. Ηταν μια έκπληξη που μας επε­φύ­λαξε η διορ­γα­νώ­τρια της έκθεσης Λία Μπελ­τράμη με την κόρη της Μαριάνα Μπελ­τράμη. Επρεπε να παρου­σιά­σουμε την έκθεση, στην ομιλία του Πάπα που τύγχανε να είναι την επόμενη ημέρα των εγκαι­νίων. Δεν γνω­ρί­ζαμε ότι θα χαι­ρε­τού­σαμε τον Πάπα, από τη στιγμή όμως που ήμασταν στην εξέδρα των επι­σή­μων, συνη­θί­ζε­ται ο Πάπας να χαι­ρε­τάει όσους είναι στην εξέδρα, έναν προς έναν. Ημασταν από τους τυχε­ρούς. Μονα­δική στιγμή, συγκί­νηση, δέος…

Τι είπες στον Πάπα;

Είχαμε εντολές να απευ­θύ­νουμε πολύ σύντομο χαι­ρε­τι­σμό. Να πω ότι και για την ηγου­μένη του Μονα­στη­ριού όπου φιλο­ξε­νή­θηκα ήταν η πρώτη φορά που θα συνα­ντούσε τον Πάπα. Η ηγου­μένη είπε δυο τρεις λέξεις απευ­θυ­νό­μενη προς τον Πάπα. Εγώ για να είμαι ειλι­κρι­νής, παρα­βί­ασα τον κανόνα! Είπα κάτι παρα­πάνω. Ανα­φέρ­θηκα στην έκθεση, είπα ότι είμαι Ελληνας, ότι έχω έρθει για την έκθεση φωτο­γρα­φίας και ζήτησα την ευλογία του για τη χώρα μου την Ελλάδα και για εμένα τον ίδιο. Συγκλο­νι­στική στιγμή, πραγ­μα­τικά εκείνη τη στιγμή τα χάνεις.

Πώς επέ­λε­ξες τις φωτο­γρα­φίες που έστει­λες στην έκθεση;

Εγώ επέλεξα κάποιες φωτο­γρα­φίες οι οποίες πρώτ’ απ΄όλα αντι­προ­σω­πεύ­ουν την Ελλάδα. Πρό­κει­ται για γυναί­κες, αντι­προ­σω­πευ­τι­κές της χώρας μας, και ηλι­κιω­μέ­νες και νεό­τε­ρες. Φωτο­γρα­φίζω τις ηλι­κιω­μέ­νες γυναί­κες στα χωριά που έχουν απο­μεί­νει με το παρα­δο­σιακό σεντόνι στο κεφάλι, τα μαντή­λια, αυτές τις φιγού­ρες τις αγα­πη­μέ­νες που τείνουν να εξα­φα­νι­στούν σιγά σιγά και να μην τις βλέ­πουμε. Αυτό είναι το θέμα μου κι αυτά είναι και τα βιώματά μου. Μου θυμί­ζουν τη γιαγιά μου πάρα πολύ. Είναι εικόνες τις οποίες έχουμε ζήσει μέχρι και τη δική μας γενιά και που οι επό­με­νες γενιές δεν πρό­κει­ται να τις δουν. Με τη μηχανή μου λοιπόν, κρατώ αυτές τις γνώ­ρι­μες, οικείες φιγού­ρες, τις για­γιά­δες μας, ζωντα­νές στον χρόνο… Για να τις βλέ­πουμε, να τις θαυ­μά­ζουμε κι εμείς, να τις θυμό­μα­στε. Είναι ένα κομμάτι της ιστο­ρίας μας που οι επό­με­νες γενιές δεν θα έχουν την ευκαι­ρία να το ζήσουν.

Εσύ πότε ξεκί­νη­σες να ασχο­λεί­σαι με τη φωτο­γρα­φία;

Εγώ ασχο­λού­μαι από την περίοδο των σπουδών μου στην Ιταλία, από το 2000, σχεδόν 20 χρόνια. Εκανα στην Ιταλία δύο χρόνια φωτο­γρα­φία κι εκεί κόλλησα το μικρό­βιο. Τα τελευ­ταία χρόνια όμως έχω μαγνη­τι­στεί από τη φωτο­γρα­φία δρόμου και έχω μια άλλη οπτική. Οσο φωτο­γρα­φί­ζεις, εξε­λίσ­σε­σαι… Σε ό,τι αφορά εμένα επιλέγω να φωτο­γρα­φίζω αυτό που μιλά στη δική μου ψυχή και όχι αυτό που πιθανόν θα εντυ­πω­σιά­σει όσους δουν τη φωτο­γρα­φία. Φωτο­γρα­φίζω καθαρά για μένα, όχι για τους άλλους και χωρίς να περι­μένω κάποια αντα­πό­κριση ή κάποιο αντάλ­λαγμα. Το να φωτο­γρα­φίσω εγώ μια γριούλα είναι μια εικόνα οικεία για τους περισ­σό­τε­ρους από εμάς. Αυτή η φωτο­γρα­φία μιλά στη δική μου ψυχή.

Πολλές φορές πριν φωτο­γρα­φίσω τα πρόσωπα αυτά, επι­χειρώ να συνο­μι­λήσω μαζί τους. Θέλω να ακούσω τη γιαγιά, μπαίνω στο σπίτι της, ακούω την ιστορία της ζωής της, τα παρά­πονά της, τις χαρές της, τις λύπες της… Δεν φωτο­γρα­φίζω τη γιαγιά απλώς για να παγώσω την εικόνα, να “κλέψω” τη φωτο­γρα­φία και να σηκωθώ να φύγω. Είναι καθαρά μια πολύ ωραία ζωντανή εμπει­ρία, απο­κο­μί­ζεις βιώματα, ακούς ιστο­ρίες, εισπράτ­τεις αγάπη, θετική ενέρ­γεια και όλα αυτά τα όμορφα συναι­σθή­ματα που εισπράτ­τουμε από τις για­γιά­δες μας.

Πόσο εύκολο είναι να πείσεις μια γιαγιά να φωτο­γρα­φη­θεί;

Να σου πω ποια δυσκο­λία αντι­με­τω­πίζω φωτο­γρα­φί­ζο­ντας τις για­γιά­δες, τις περισ­σό­τε­ρες του­λά­χι­στον; Οταν σηκώσω τη μηχανή να τις φωτο­γρα­φίσω, η αντί­δραση είναι ένα μεγάλο χαμό­γελο και αμέσως μετά να σηκώ­σουν το χέρι για να κρύψουν το πρόσωπό τους λέγο­ντάς μου “όχι, όχι παιδάκι μου γιατί είμαι άφτια­χτη, δεν είμαι περι­ποι­η­μένη”! Πολλές φορές τις φωτο­γρα­φίζω αφού φτιά­ξουν λίγο τα μαλλιά τους ας πούμε, κι αισθά­νο­νται κι εκείνες λίγο καλύ­τερα.

Τις για­γιά­δες πού τις συνα­ντάς; Φαντά­ζο­μαι πηγαί­νεις στα χωριά.

Τις περισ­σό­τε­ρες φορές είτε σε χωριά είτε σε νησιά. Στο δικό μου το χωριό, στον Αρχάγ­γελο, έχουμε μια παρά­δοση που δια­τη­ρεί­ται ακόμα σε ό,τι αφορά στην ενδυ­μα­σία των για­γιά­δων και τα καμα­ρικά σπίτια και έχω απο­τυ­πώ­σει πολύ όμορφες εικόνες, είναι εικόνες που με συνε­παίρ­νουν. Είναι τα βιώματά μου και θέλω να τα απο­τυ­πώνω, να τα κατα­γράφω.

Κάθε φωτο­γρα­φία και μια ιστορία, μια εμπει­ρία…

Ακριβώς! Εγώ γνωρίζω την ιστορία που κρύ­βε­ται πίσω από κάθε φωτο­γρα­φία μου, πίσω από κάθε γιαγιά.

Στα μάτια του καθενός η φωτο­γρα­φία μπορεί να πει δια­φο­ρε­τικά πράγ­ματα. Αλλιώς αντι­λαμ­βά­νε­ται ο κάθε ένας αυτό που βλέπει σε μια φωτο­γρα­φία κι αυτή είναι η μαγεία της τέχνης. Εσύ μπορείς να το κάνεις για κάποιο άλλο λόγο και ο θεατής το αντι­λαμ­βά­νε­ται με τα δικά του βιώματα αυτό που βλέπει χωρίς λεζά­ντες, χωρίς τίτλους.

Η φωτο­γρα­φία μιλάει από μόνη της και στον καθένα λέει δια­φο­ρε­τικά πράγ­ματα.