Ελληνικός σιδηρόδρομος: 17 χρόνια, 160 εκατ., ασφάλεια μηδέν

Περισ­σό­τερα από 160 εκατ. ευρώ έχουν δαπα­νη­θεί από το 2006 έως σήμερα για να λει­τουρ­γή­σουν σύγ­χρονα συστή­ματα σημα­το­δό­τη­σης – τηλε­διοί­κη­σης, ασφά­λειας συρμών και ραδιο­ε­πι­κοι­νω­νίας, χωρίς να λει­τουρ­γεί ακόμη τίποτα. Τρία από τα έργα έχουν παρα­δο­θεί, ενώ ένα λαμ­βά­νει συνεχώς παρα­τά­σεις (επτά μέχρι στιγμής και έπεται συνέ­χεια). Ξετυ­λί­γουμε την «τρελή πορεία» καθυ­στε­ρή­σεων και παρα­λεί­ψεων που τόσα χρόνια μετά μας έχει καθη­λω­μέ­νους στο σημείο μηδέν σε σχέση με την ασφά­λεια των τρένων.

Τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες η Ευρω­παϊκή Ενωση προωθεί τη δημιουρ­γία ενός ενιαίου συστή­μα­τος ασφα­λείας, του ERTMS (European Railways Traffic Management System). Αυτό απο­τε­λεί­ται από δύο υπο­συ­στή­ματα: το σύστημα ελέγχου των τρένων (European Traffic Control System, ETCS) και το σύστημα ραδιο­κά­λυ­ψης (GSM-R). Για να λει­τουρ­γή­σει όμως το ETCS πρέπει να υπάρχει σε λει­τουρ­γία σύστημα σημα­το­δό­τη­σης και τηλε­διοί­κη­σης. Το σύστημα αυτό λει­τουρ­γούσε στο μεγα­λύ­τερο μέρος του βασικού δικτύου και κατα­σκευά­στηκε με διά­φο­ρες συμ­βά­σεις (το υπ. Υπο­δο­μών ανα­φέ­ρει ότι είναι 15).

Χωρίς συντή­ρηση

Οι συμ­βά­σεις όμως αφο­ρού­σαν την κατα­σκευή και όχι τη συντή­ρησή του. Ετσι, όταν στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 2000 άρχισαν τα πρώτα προ­βλή­ματα, τα οποία επι­δει­νώ­θη­καν από την οικο­νο­μική κρίση, το σύστημα άρχισε να καταρ­ρέει. Το 2014 η ΕΡΓΟΣΕ ανέθεσε (στην κοι­νο­πρα­ξία ΤΟΜΗ – Alstom) την ανάταξη, δηλαδή την επι­σκευή του υφι­στά­με­νου δικτύου (Αθήνα – Θεσ­σα­λο­νίκη – Προ­μα­χώ­νας), με σκοπό αυτή να ολο­κλη­ρω­θεί έως το 2016.

Η σύμβαση αυτή εξα­κο­λου­θεί σήμερα να μην έχει ολο­κλη­ρω­θεί, με τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό της να έχει αυξηθεί από 41 εκατ. ευρώ στα 51,2 εκατ. ευρώ. Κι αυτό γιατί από το 2016 το έργο άρχισε να λαμ­βά­νει παρα­τά­σεις: 4 επί ημερών ΣΥΡΙΖΑ και 3 επί Νέας Δημο­κρα­τίας (πρό­κει­ται να πάρει μία ακόμη, έως τον φετινό Σεπτέμ­βριο). Οπως προ­κύ­πτει, οι δύο εται­ρείες είχαν χωρίσει (μεταξύ τους) το έργο, ανα­λαμ­βά­νο­ντας η μεν ΤΟΜΗ το τμήμα έως το Πλατύ (όπου προ­ϋ­πήρ­χαν συστή­ματα της εται­ρείας Bombardier) και η Alstom από Πλατύ έως Προ­μα­χώνα (όπου προ­ϋ­πήρ­χαν δικά της συστή­ματα). Μόνο που στην πορεία οι δύο εται­ρείες συγκρού­στη­καν, με απο­τέ­λε­σμα η Alstom να μην πιστο­ποιεί τις μελέτες και τις εργα­σίες του τμή­μα­τος της ΤΟΜΗΣ και το έργο να παρου­σιά­ζει μικρή πρόοδο. Η ΕΡΓΟΣΕ, αντί να κηρύξει έκπτωτη την κοι­νο­πρα­ξία, άρχισε να δίνει παρα­τά­σεις μέχρι που, γύρω στο 2017, το έργο «βάλτωσε» εντελώς. Στην υπόθεση παρε­νέβη η Ευρω­παϊκή Ενωση και η Επι­τροπή Δημο­σιο­νο­μι­κού Ελέγχου, η οποία απαί­τησε 2,4 εκατ. ευρώ από την ΕΡΓΟΣΕ.

Αντι­κα­τά­σταση υλικού

Και ενώ η ΕΡΓΟΣΕ απέρ­ρι­πτε οποια­δή­ποτε συζή­τηση για αντι­κα­τά­σταση υφι­στά­με­νου εξο­πλι­σμού, τελικά το 2021 (έπειτα από διετή απραξία) απο­φά­σισε να υπο­γρά­ψει συμπλη­ρω­μα­τική σύμβαση ύψους 13,3 εκατ. ευρώ με την κοι­νο­πρα­ξία, η οποία περι­λάμ­βανε και την αντι­κα­τά­σταση του εξο­πλι­σμού στο τμήμα Οινόη – Τιθορέα, που το Δημόσιο είχε ήδη πλη­ρώ­σει για να επι­σκευα­στεί. Ταυ­τό­χρονα, με εσω­τε­ρική συμ­φω­νία ΤΟΜΗΣ και Alstom, η πρώτη παρα­χώ­ρησε το κατα­σκευα­στικό της αντι­κεί­μενο στη δεύτερη, παρα­μέ­νο­ντας στο κοι­νο­πρα­κτικό σχήμα. Στο τέλος της ίδιας χρονιάς, η Αlstom παρέ­δωσε το σύστημα τηλε­διοί­κη­σης στο τμήμα που είχε μόνη ανα­λά­βει (από Πλατύ έως Προ­μα­χώνα). Τον Μάιο του 2022 παρα­δό­θηκε και η τηλε­διοί­κηση στο τμήμα Τιθορέα – Δομοκός, που κατα­σκευά­στηκε με δια­φο­ρε­τική σύμβαση από τη Siemens. Οσο για το κυρίως έργο, σύμφωνα με το υπουρ­γείο Υπο­δο­μών βρί­σκε­ται σήμερα στο 69% και θα παρα­δο­θεί έως τον φετινό Σεπτέμ­βριο.

Εργα εν αναμονή

Αρκετά πριν ανα­τε­θεί από την ΕΡΓΟΣΕ η σύμβαση ανά­τα­ξης του συστή­μα­τος σημα­το­δό­τη­σης, το 2007 η εται­ρεία ανέθεσε την τοπο­θέ­τηση του συστή­μα­τος ETCS στη βασική σιδη­ρο­δρο­μική γραμμή, με κόστος 17,2 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με την ΕΡΓΟΣΕ, το έργο παρα­δό­θηκε το 2020. Παράλ­ληλα, με δεύτερη σύμβαση, ύψους 21,3 εκατ. ευρώ, τοπο­θε­τή­θηκε το 2007-2015 το σύστημα ETCS στα τρένα. Ομως το ETCS προ­ϋ­πο­θέ­τει τη λει­τουρ­γία του συστή­μα­τος σημα­το­δό­τη­σης και τηλε­διοί­κη­σης. Ετσι το σύστημα παρα­μέ­νει ανε­νεργό και είναι άγνωστο αν συντη­ρεί­ται με κάποιο τρόπο.

Τέλος, ο ΟΣΕ διέθεσε 56,8 εκατ. ευρώ για την εγκα­τά­σταση συστή­μα­τος ραδιο­κά­λυ­ψης GMS-R στον άξονα Κιάτο – Αθήνα – Θεσ­σα­λο­νίκη – Προ­μα­χώ­νας (και κάποιους κλάδους). Το έργο ξεκί­νησε το 2006 και ολο­κλη­ρώ­θηκε το 2017. Ωστόσο δεν έχει διευ­κρι­νι­στεί αν το σύστημα είναι σε λει­τουρ­γία, καθώς μέχρι το φθι­νό­πωρο του 2022 ο ΟΣΕ και η Hellenic Train δια­φω­νού­σαν για την ημε­ρο­μη­νία έναρξης δοκιμών. Εν τω μεταξύ, το 2019 η ΕΡΓΟΣΕ υπέ­γραψε σύμβαση ύψους 7 εκατ. ευρώ με άλλη εται­ρεία για τη συντή­ρηση του συστή­μα­τος, η οποία προ­φα­νώς είναι ανε­νεργή.

«Υπάρ­χουν ευθύνες στους ανα­δό­χους»

Η ΕΡΓΟΣΕ έπρεπε να είχε κηρύξει την κοι­νο­πρα­ξία ΤΟΜΗΣ-Alstom έκπτωτη, όταν ξεκί­νη­σαν τα προ­βλή­ματα στο έργο σημα­το­δό­τη­σης – τηλε­διοί­κη­σης. Αυτό υπο­στή­ριξε χθες ο Μιχάλης Δαχτυ­λί­δης, πρό­ε­δρος της Πανελ­λή­νιας Ενωσης Μηχα­νι­κών Εργο­λη­πτών Δημο­σίων Εργων (ΠΕΔΜΕΔΕ). «Βεβαίως και υπάρ­χουν ευθύνες στους ανα­δό­χους. Για να μην μπορούν επί χρόνια να πιστο­ποι­ή­σουν ούτε μία μελέτη, σημαί­νει ότι οι μελέτες ήταν χαμηλής ποιό­τη­τας. Γιατί όμως η ΕΡΓΟΣΕ δεν τους κήρυξε έκπτω­τους; Οταν το έργο δεν πάει καλά, πρέπει να το δια­κό­πτεις και να συνε­χί­ζεις με νέο ανάδοχο. Υποθέτω ότι η ΕΡΓΟΣΕ δεν το έκανε για να μην ξεκι­νή­σει η δια­δι­κα­σία από την αρχή, με επι­με­τρή­σεις του έργου που είχε μέχρι τότε κατα­σκευα­στεί, δικα­στι­κές δια­μά­χες κ.ο.κ. Πιθα­νό­τατα υπήρχαν και άλλοι παρά­γο­ντες – για παρά­δειγμα, δεν υπήρχε τότε άλλη εται­ρεία πλην της Alstom σε αυτά τα έργα και η ΕΡΓΟΣΕ ανα­γκα­ζό­ταν να “κατα­πί­νει” τις δυσκο­λίες. Ενδε­χο­μέ­νως να υπήρχαν και εσω­τε­ρικά παι­χνί­δια, που δεν θα τα μάθουμε ποτέ. Σε αυτές τις περι­πτώ­σεις εμφα­νί­ζο­νται διά­φο­ροι μεσά­ζο­ντες, ο καθένας προ­σπα­θώ­ντας να προ­ω­θή­σει το δικό του σύστημα και ανάλογα με την πολι­τική στήριξη που έχει, τα κατα­φέρ­νει ή όχι».

Πηγή kathimerini.gr