Χάλκη: Με κόντρα άνεμο την αγάπη για τον τόπο τους

Η «Κ» βρέθηκε στο ακρι­τικό νησί για το πρώτο κου­δούνι της σχο­λι­κής χρονιάς και συνο­μί­λησε με παιδιά και κατοί­κους

Η ησυχία του κυρια­κά­τι­κου απο­γεύ­μα­τος στη Χάλκη έσπασε από το ποδο­βο­λητό ενός κορι­τσιού. Ηταν δεν ήταν 10 χρόνων. Η κοτσίδα ανέμιζε στον ρυθμό της ξέφρε­νης τρε­χά­λας, στο χέρι κρα­τούσε σφιχτά ένα τετρά­διο. «Πρόσεχε!» της φωνάζω –τελικά, όσο μακριά και αν πας, βγαίνει το μαμα­δί­στικο. «Δεν γίνεται, έχω μάθημα!» είπε συνε­χί­ζο­ντας το ράλι. Δυο βήματα πιο εκεί, στην παραλία, το καλο­καίρι επέμενε –γεμάτες οι ξαπλώ­στρες από του­ρί­στες–, στα σοκάκια όμως ο Σεπτέμ­βρης ήδη οργίαζε.

Μπορεί η έναρξη της σχο­λι­κής χρονιάς να ξεκι­νούσε επι­σή­μως την επόμενη ημέρα και μάλιστα με την παρου­σία στον αγιασμό της Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας Κατε­ρί­νας Σακελ­λα­ρο­πού­λου, τα παιδιά στο ακρι­τικό νησί, όμως, είχαν από μέρες ξεκι­νή­σει τα μαθή­ματα, την προ­ε­τοι­μα­σία τους. Εχουν ισχυρό κίνητρο: μια μέρα να φύγουν, επάνω στο πλοίο της γραμμής να ανε­μί­σουν το πτυχίο τους σε απο­χαι­ρε­τι­σμό και να ρίξουν άγκυρες στην πόλη, μια οποια­δή­ποτε πόλη. Εχουν, όμως, κόντρα άνεμο την αγάπη για τον τόπο τους.

«Τι θα πάρετε;» με ρωτάει λίγα λεπτά αργό­τερα η Τσα­μπίκα Αργυ­ρίου, μια 17χρονη κοπέλα με ένα χαμό­γελο πιο ζαχα­ρέ­νιο και από τις πάστες της βιτρί­νας. «Ενα φρέντο εσπρέσο σκέτο, παρα­καλώ». «Αμέσως», λέει και χάνεται στην κουζίνα του καφέ – ζαχα­ρο­πλα­στείου στο λιμάνι. Είναι το πρώτο καλο­καίρι που δου­λεύει. «Ηθελα να μην επι­βα­ρύνω τους γονείς μου. Το βλέπω κι αλλιώς, ότι σκλη­ρα­γω­γή­θηκα το καλο­καίρι για να μπω τώρα στη Γ΄ Λυκείου. Θα είναι το δυσκο­λό­τερο μάθημα όλης της ζωής μου», συνε­χί­ζει.

Η Τσα­μπίκα θα είναι φέτος η μονα­δική μαθή­τρια της Γ΄ Λυκείου. «Από τη Β΄ Δημο­τι­κού είμαι μόνη μου στην τάξη, το έχω συνη­θί­σει. Το μάθημα είναι σαν φρο­ντι­στη­ρίου, έχω πιο άμεση επαφή με τον δάσκαλο». Ενας λόγος που θέλει να επι­τύ­χει στις εξε­τά­σεις στο τέλος της χρονιάς είναι για να μην προ­δώ­σει όλη αυτή την προσοχή. Θέλει να μπει στο Λιμε­νικό και ως δεύτερη και τρίτη επιλογή έχει τα Παι­δα­γω­γικά και τα Του­ρι­στικά, στην Κρήτη. «Αγαπώ τη θάλασσα και θέλω να στηρίξω το νησί. Είχα σκεφτεί και δημο­σιο­γρα­φία. Αλλά οι γονείς μου φοβού­νται ότι θα χαθώ ανάμεσα στους άλλους ανθρώ­πους στην πόλη».

Παρα­κάτω, δύο κορί­τσια κάνουν την απο­γευ­μα­τινή τους βόλτα. Είναι η 22χρονη Γεωργία Σφυρίου και η μικρή εξα­δέλφη της, Βασι­λεία, που φέτος θα πάει προ­νή­πιο. «Είσαι χαρού­μενη που ξεκινάς σχολείο;» τη ρωτάω. «Πολύ», απα­ντάει. Η Γεωργία εργά­ζε­ται στον δήμο με σύμβαση που λήγει τον Γενάρη. «Ηταν ευκαι­ρία, γιατί μαζεύ­εις μόρια για το ταμείο ανερ­γίας τον χειμώνα», λέει. «Δυστυ­χώς δεν υπάρ­χουν δου­λειές εδώ, και στη Ρόδο δεν αντέχω πάνω από δύο μέρες. Ξέρω ότι άλλοι δεν αντέ­χουν εδώ, αλλά εγώ δεν μπορώ μακριά από το νησί μου».

Ο μπαμπάς της είναι ψαράς –«η θάλασσα δεν δίνει πολλά πράγ­ματα πια»– και η μαμά της καθα­ρί­στρια στο σχολείο. «Δεν τα είχα κατα­φέ­ρει στις Πανελ­λή­νιες, αλλά θέλω να δουλεύω για να βοηθάω τους δικούς μου». Η Βασι­λεία θέλει να συνε­χί­σουν τη βόλτα τους – αύριο έχει σχολείο, πρέπει σήμερα να παίξει όσο περισ­σό­τερο γίνεται.

Φέτος στο σχολείο είναι εγγε­γραμ­μένα 11 παιδιά στο νηπια­γω­γείο, 18 στο δημο­τικό και 25 στο γυμνά­σιο και στο λύκειο. «Πέρυσι τα παιδιά ήταν 21, πρό­περσι μόλις 12», λέει στην «Κ» ο διευ­θυ­ντής του γυμνα­σίου με λυκεια­κές τάξεις, Νικό­λαος Τσατ­τα­λιός. «Είμαστε οριακά χωρο­τα­ξικά, να φαντα­στείτε έχουμε παραγ­γεί­λει καρέ­κλες! Ναι, πάμε πολύ καλά, το σχολείο έχει προ­βλη­θεί πολύ χάρη στις διά­φο­ρες δια­κρί­σεις που έχει λάβει, στα παιδιά εδώ δεν λείπει τίποτα». Για τον ίδιο είναι η τρίτη χρονιά στο νησί. Παραι­τή­θηκε από τη Ρόδο για να έρθει στη Χάλκη, με την οποία δεν έχει καμία σχέση. Μολο­νότι την πρώτη χρονιά χρειά­στηκε να αλλάξει πέντε σπίτια –το airbnb έχει επε­λά­σει και στα Δωδε­κά­νησα– και τον χειμώνα, όπως και να το κάνεις, έχει μοναξιά, δεν το έχει μετα­νιώ­σει. «Οι δάσκα­λοι φρο­ντί­ζουμε να γεμί­ζουμε τον χρόνο, και τον δικό μας και των παιδιών, με δρα­στη­ριό­τη­τες, δράσεις, δια­γω­νι­σμούς».

Πέρυσι, δύο ταινίες των παιδιών, μία για τα σπάνια ονόματα της περιο­χής και η άλλη για τις γυναί­κες στη Χάλκη (ήταν και είναι μητριαρ­χική η κοι­νω­νία εδώ), απέ­σπα­σαν το πρώτο βραβείο σε σχετικό δια­γω­νι­σμό, η ομάδα του σχο­λείου ανα­δεί­χθηκε δεύτερη στον 4ο Πανελ­λή­νιο Σχολικό Δια­γω­νι­σμό Generation Next, έχουν Smart Lab με 3D printer, εκδί­δουν ηλε­κτρο­νικό περιο­δικό, το e-Χάλκe. Οπως είπε και η Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας «καλω­σο­ρί­ζο­ντας» τους μαθητές στη νέα σχολική χρονιά, «με τη δημιουρ­γική χρήση της τεχνο­λο­γίας, την πρω­το­τυ­πία και την ενερ­γη­τι­κό­τητά σας ανοί­γε­στε από το ακρι­τικό, πανέ­μορφο νησί σας σε ολό­κληρο τον κόσμο». Τα παιδιά στο προ­αύ­λιο σηκώ­θη­καν στις μύτες να τη δουν και ψήλωσαν δυο πόντους.

«Πήραμε πτυχία που δεν έχουν σχέση με το νησί μας»

Το ερ κοντί­σιον στα ενοι­κια­ζό­μενα δωμάτια έκαιγε στο φουλ. «Μη σας νοιάζει, τζάμπα είναι», είπε ο ιδιο­κτή­της καλω­σο­ρί­ζο­ντάς μας στο νησί. «Λοιπόν, να περά­σετε καλά και ό,τι θέλετε με παίρ­νετε», συνέ­χισε κλεί­νο­ντας πίσω του την πόρτα. Είχαμε ακούσει για την ενερ­γειακή αυτο­νο­μία της Χάλκης, όμως άλλο να δια­βά­ζεις τα δημο­σιεύ­ματα και άλλο να βλέπεις την εφαρ­μογή του φιλό­δο­ξου προ­γράμ­μα­τος στην πράξη. Ναι, οι 170 από τους 250 μόνι­μους κατοί­κους του νησιού έχουν μειω­μέ­νες έως και μηδε­νι­κές χρε­ώ­σεις ρεύ­μα­τος χάρη σε φωτο­βολ­ταϊκό πάρκο, ισχύος 1 MW, το οποίο παράγει ενέρ­γεια που καλύ­πτει την ενερ­γειακή ζήτηση της κοι­νό­τη­τας. Οι υπό­λοι­ποι;

«Θα πρέπει να ανα­λο­γι­στούμε: τι καλ­λιερ­γεί ο τόπος; Τι παράγει; Τι έχει ανάγκη; Ισως πρέπει η κατεύ­θυνση που θα ακο­λου­θούμε να είναι συνυ­φα­σμένη με την επι­στροφή στον τόπο μας», λέει ο δήμαρ­χος της Χάλκης, Ευάγ­γε­λος Φρα­γκά­κης.

Ο δήμαρ­χος Χάλκης Ευάγ­γε­λος Φρα­γκά­κης σηκώνει τους ώμους σε ένα κου­ρα­σμένο «δεν ξέρω». Από τον Νοέμ­βριο του 2021, οπότε η Χάλκη ανα­κη­ρύ­χθηκε το πρώτο GReco νησί της Ελλάδας, πηγαί­νει πόρτα πόρτα προ­σπα­θώ­ντας να πείσει και τον τελευ­ταίο συμπα­τριώτη του να εκμε­ταλ­λευ­θεί τις προ­σφε­ρό­με­νες υπη­ρε­σίες.

«Προ­σπαθώ να μη με επη­ρε­ά­ζει ότι κάποιοι, ίσως από αντι­πο­λι­τευ­τική διάθεση, δεν θέλουν να γίνουν μέλη της ενερ­γεια­κής κοι­νό­τη­τας. Το σημα­ντικό είναι ότι τόσες οικο­γέ­νειες μπορούν να λει­τουρ­γούν τα σπίτια και τα κατα­στή­ματά τους χωρίς ενερ­γειακό κόστος», σημειώ­νει. Ο Δήμος Χάλκης έχει επίσης ανα­βαθ­μί­σει τη συν­δε­σι­μό­τητα σε 5G, δια­θέ­τει σύστημα έξυπνου δημό­σιου φωτι­σμού, ενώ έχει προ­χω­ρή­σει στον εξη­λε­κτρι­σμό του στόλου των οχη­μά­των των δημό­σιων φορέων, με οκτώ ηλε­κτρικά Citroen και έξι σταθ­μούς φόρ­τι­σης.

«Σύντομα θα δια­θέ­τουμε και ηλε­κτρικά απορ­ριμ­μα­το­φόρα», απο­κά­λυψε ο δήμαρ­χος, που έχει και άλλα μεγα­λε­πή­βολα σχέδια, όπως την παρα­γωγή ενέρ­γειας 1 MW από τα κύματα της θάλασ­σας. «Δεν θα επη­ρε­ά­σει καθόλου την ποσει­δω­νία. Το κακό είναι ότι δεν μπο­ρούμε ακόμη να απο­θη­κεύ­ουμε ενέρ­γεια. Τη στέλ­νουμε στη Ρόδο, με την οποία είμαστε συν­δε­δε­μέ­νοι με υπόγειο καλώδιο».

Πρέπει να είναι περί­εργο να έχεις το βλέμμα στο μέλλον, αλλά ταυ­τό­χρονα να φοβάσαι την επόμενη μέρα. «Είναι βέβαιο, τα μικρά νησιά ερη­μώ­νουν, η Ελλάδα μικραί­νει», λέει ο κ. Φρα­γκά­κης. «Οι μόνιμοι κάποιοι είναι μια γενιά που γεν­νή­θηκε και μεγά­λωσε εδώ και σιγά σιγά οδεύει προς το αιώνιο ταξίδι. Υπάρχει μια ραχο­κο­κα­λιά αλιέων, 15-20 οικο­γέ­νειες, και τρεις-τέσσερις οικο­γέ­νειες κτη­νο­τρό­φων και βοσκών που βγαί­νουν σιγά σιγά στη σύνταξη χωρίς διαδοχή. Τι θα γίνει;» Ο ίδιος θεωρεί ως μόνη λύση τη δημιουρ­γία υπερ­κομ­μα­τι­κού μηχα­νι­σμού, που θα ανα­πτύ­ξει master plan με κίνητρα σε νέους να επι­στρέ­φουν στον τόπο τους μετά τις σπουδές.

«Πήραμε πτυχία που δεν έχουν σχέση με το νισή μας», λέει, ανα­φε­ρό­με­νος και στο δικό του πτυχίο μηχα­νο­λό­γου. «Επειδή ήταν δύσκολη εδώ η ζωή, οι πατε­ρά­δες μας μόχθη­σαν να μας στεί­λουν να σπου­δά­σουμε. Πλέον, όμως, θα πρέπει να ανα­λο­γι­στούμε: Τι καλ­λιερ­γεί ο τόπος; Τι παράγει; Τι έχει ανάγκη; Ισως πρέπει η κατεύ­θυνση που θα ακο­λου­θούμε να είναι συνυ­φα­σμένη με την επι­στροφή στον τόπο μας».

Ποιος να τους κατη­γο­ρή­σει που φεύγουν; Φαρ­μα­κείο έχει το νησί μόλις εδώ και ένα χρόνο, ενώ οι κάτοι­κοι προ­σεύ­χο­νται να μην αρρω­στή­σουν σοβαρά. «Εχει βελ­τιω­θεί πολύ η ζωή στη Χάλκη, αλλά και πάλι ο χει­μώ­νας είναι άγριος», λέει η Τσα­μπίκα Τσα­γκάρη, που ζει μόνιμα στη Ρόδο, αλλά από φέτος το καλο­καίρι λει­τουρ­γεί κατά­στημα με ρούχα και αξε­σουάρ στη Χάλκη. «Εχω περάσει τρεις χει­μώ­νες εδώ και μπορώ να πω ότι είναι ήρωες αυτοί που έρχο­νται να ζήσουν εδώ, οι καθη­γη­τές, οι γιατροί…» Ενας νέος, λέει, για να μείνει στο νησί, θέλει λίγη παρα­πάνω ζωντά­νια. «Να μπορώ κάπου να ακούσω μουσική».

Πηγή kathimerini.gr

Λίνα Γιάν­να­ρου