Σοφία Παυλίδη: «Το υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να ξεπεράσουν το στρες και τους φόβους τους»

Κυρία Παυλίδη, τη Δευτέρα ανοί­γουν τα σχολεία με την προσ­δο­κία ότι αυτή θα είναι η πρώτη σχολική χρονιά σχεδόν σε συν­θή­κες κανο­νι­κό­τη­τας, μετά από την εμφά­νιση της παν­δη­μίας. Τι σημα­το­δο­τεί η έναρξη κάθε νέας σχο­λι­κής χρονιάς για τους μαθητές αλλά και για τους γονείς;

Η έναρξη του σχο­λείου είναι πάντα ένα σημα­ντικό ορόσημο στη ζωή του παιδιού. Το σχολείο είναι το περι­βάλ­λον εκείνο που θα συμ­βά­λει κατα­λυ­τικά όχι μόνο στην από­κτηση γνώσεων αλλά και στην καλ­λιέρ­γεια των κοι­νω­νι­κών δεξιο­τή­των των παιδιών. Το σχολείο αυτό καθαυτό είναι μια μικρή κοι­νω­νία. Συνεπώς, η ομαλή ένταξη του παιδιού μέσα σε αυτήν θα του δώσει τα απα­ραί­τητα εφόδια και την απαι­τού­μενη ωρι­μό­τητα που χρειά­ζε­ται για την ενήλικη ζωή του.

Η έναρξη φοί­τη­σης στο δημο­τικό σχολείο, στο γυμνά­σιο και στο λύκειο είναι μετα­βα­τικά στάδια στα οποία καλεί­ται να προ­σαρ­μο­στεί κάθε μαθητής. Ποιος είναι ο ρόλος του γονέα και του εκπαι­δευ­τι­κού σε αυτή τη δια­δι­κα­σία προ­κει­μέ­νου να υπο­στη­ρι­χθούν τα παιδιά;

Αρκετοί μαθητές μπορεί να συνα­ντή­σουν δυσκο­λίες στη μετά­βασή τους από την μία εκπαι­δευ­τική βαθμίδα στην άλλη. Ειδικά η μετά­βαση από το Δημο­τικό στο Γυμνά­σιο δεν είναι εύκολη. Ο καθο­δη­γη­τι­κός τρόπος διδα­σκα­λίας που είχαν συνη­θί­σει τα παιδιά στο Δημο­τικό αλλάζει μορφή. Απαι­τεί­ται μεγα­λύ­τερη προ­σπά­θεια και συμ­με­τοχή από αυτά. Παράλ­ληλα, και η μετά­βαση από το Γυμνά­σιο στο Λύκειο ενέχει σημεία που πρέπει να προ­σέ­ξουμε. Είναι η περί­ο­δος που ο έφηβος οφείλει να αρχίσει να συγκε­κρι­με­νο­ποιεί τις επι­θυ­μίες του σχετικά με τον επαγ­γελ­μα­τικό κλάδο που θέλει να ακο­λου­θή­σει, προ­κει­μέ­νου να αρχίσει να προ­ε­τοι­μά­ζε­ται για τις εξε­τά­σεις. Όλο αυτό προ­κα­λεί ανη­συ­χία και αρκετό άγχος στα παιδιά, σε σημείο που μπορεί να επη­ρε­ά­σει αρνη­τικά την καθη­με­ρι­νό­τητά τους.

Υπάρ­χουν τρόποι που μπορεί ο γονιός και ο εκπαι­δευ­τι­κός να βοη­θή­σει ένα παιδί να προ­σαρ­μο­στεί καλύ­τερα στις αλλαγές αυτές.

Για παρά­δειγμα:

• αφιε­ρώ­στε στο παιδί αρκετό χρόνο, ώστε να σας μιλήσει για τυχόν φόβους ή ανη­συ­χίες του

• τονίστε τα θετικά στοι­χεία της αλλαγής της κλί­μα­κας στην εκπαί­δευση χωρίς να το τρο­μά­ζετε

• προ­τρέψτε το να δια­τη­ρή­σει τις φιλίες που είχε ακόμα και αν χωρί­στη­καν σε δια­φο­ρε­τικά σχολεία

• βοη­θή­στε το να θέτει μικρούς στόχους και να δου­λεύει στα­διακά για να τους πραγ­μα­το­ποι­ή­σει

• στην αρχή του Λυκείου είναι σημα­ντικό ο έφηβος να ενη­με­ρώ­νε­ται από το σχολείο ή από έναν ειδικό επαγ­γελ­μα­τι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού για τις δια­φο­ρε­τι­κές επι­λο­γές και επαγ­γελ­μα­τι­κές κατευ­θύν­σεις που υπάρ­χουν

• αν το παιδί συναντά δυσκο­λίες που επι­μέ­νουν ζητήστε την βοήθεια και συμ­βου­λευ­τική από παι­δο­ψυ­χο­λόγο

• Από την εμπει­ρία σας, τι θα λέγατε ότι είναι αυτό που δυσκο­λεύει περισ­σό­τερο τους μαθητές σε κάθε νέο ξεκί­νημα;

Εμπει­ρικά, στο ξεκί­νημα της φοί­τη­σής τους, τα παιδιά αγχώ­νο­νται κυρίως για ζητή­ματα που αφορούν στην επίδοσή τους στα μαθή­ματα, στην συμπε­ρι­φορά των δασκά­λων, στην αποδοχή τους από τους συμ­μα­θη­τές τους και στην έλλειψη επαρ­κούς ελεύ­θε­ρου χρόνου. Καθώς τα παιδιά εξοι­κειώ­νε­ται με τις απαι­τή­σεις της σχο­λι­κής ζωής και εφόσον έχουν υπο­στη­ρι­κτικό οικο­γε­νειακό περι­βάλ­λον, οι ανη­συ­χίες αυτές συνήθως υπο­χω­ρούν.

Σε ό,τι αφορά στα παιδιά που πηγαί­νουν για πρώτη φορά στο σχολείο, τι θα συμ­βου­λεύ­ατε τους γονείς ως προς τη δια­χεί­ριση;

Δεν πρέπει να μας κάνει εντύ­πωση ότι η πλειο­νό­τητα των παιδιών, ιδιαί­τερα προ­σχο­λι­κής ηλικίας, συνα­ντούν δυσκο­λίες και παρου­σιά­ζουν έντονο άγχος όταν έρθει η ώρα να ξεκι­νή­σουν το σχολείο.

Η αντί­δραση τού κάθε παιδιού απέ­να­ντι στο σχολείο θα εξαρ­τη­θεί από τον βαθμό ωρι­μό­τη­τάς του, από τις προη­γού­με­νες εμπει­ρίες του με άλλα παιδιά και από το κατά πόσο έχει προ­ε­τοι­μα­στεί ψυχο­λο­γικά για αυτήν την και­νού­ρια φάση της ζωής του. Στα παιδιά προ­σχο­λι­κής ηλικίας, πολλές δυσκο­λίες είναι δυνατόν να ξεπε­ρα­στούν μέσω μιας βαθ­μιαίας και στα­δια­κής εξοι­κεί­ω­σής τους με τη ζωή του νηπια­γω­γείου, αρχικά παρα­κο­λού­θηση μέρος του ημε­ρή­σιου προ­γράμ­μα­τος που στα­διακά θα αυξά­νε­ται – π.χ. 1 ώρα που μετά θα γίνουν 2 ώρες, κλπ. Σε γενικές γραμμές, γύρω στην ηλικία των 2,5 με 3 ετών πολλά παιδιά είναι ήδη έτοιμα να απο­χω­ρι­στούν τους γονείς τους, για κάποιο εύλογο χρονικό διά­στημα, με την προ­ϋ­πό­θεση ότι εμπι­στεύ­ο­νται τους ενη­λί­κους στους οποίους τα αφήνουν. Για τον λόγο αυτό, οι γονείς θα πρέπει να φρο­ντί­σουν να είναι εξαι­ρε­τικά προ­σε­κτι­κοί, όταν φέρουν τις πρώτες φορές το μικρό νήπιο σε επαφή με τους νηπια­γω­γούς ώστε αυτή η συνά­ντηση να είναι θετική!

Γενικά, πώς μπο­ρούμε να βοη­θή­σουμε ένα παιδί με σχολική άρνηση;

Στους γονείς υπεν­θυ­μί­ζουμε ότι δεν πρέπει να υπο­χω­ρούν στις παρα­κλή­σεις του παιδιού να μείνει στο σπίτι. Αν νιώθετε αγχω­μέ­νοι όταν επι­στρέ­ψετε στο σπίτι, επειδή σκέ­φτε­στε το κλάμα του παιδιού σας, τηλε­φω­νή­στε στο σχολείο για να ενη­με­ρω­θείτε για την εξέλιξη του μικρού σας μαθητή ή μαθή­τριας. Μην εκδη­λώ­σετε το άγχος σας μπροστά στο παιδί.

Στην περί­πτωση που δυσκο­λεύ­ε­στε να οδη­γή­σετε το παιδί στο σχολείο λόγω του ό,τι ανα­στα­τώ­νε­στε και εσείς με τις αντι­δρά­σεις του, και δεν μπο­ρείτε να δια­τη­ρή­σετε ψυχραι­μία απέ­να­ντι στα κλάματά του, τότε κάποιο άλλο μέλος της οικο­γέ­νειάς σας, πιο ψύχραιμο, που δεν θα υπο­κύ­ψει στο κλάμα και τις φωνές του, μπορεί να παίξει για ένα διά­στημα το ρόλο του συνοδού.

Αυτό που χρειά­ζε­ται είναι οι γονείς να δείξουν υπομονή και μια στάση κατα­νό­η­σης, ενώ συγ­χρό­νως να κρατάνε μια σταθερή συμπε­ρι­φορά προς τα παιδιά τους και οι δύο. Για παρά­δειγμα: δεν βοηθάει ο μπαμπάς να επι­μέ­νει το παιδί να πάει σχολείο και η μαμά να επι­μέ­νει το παιδί να μείνει στο σπίτι. Χρειά­ζε­ται κοινή τακτική και συμ­μα­χία των δύο γονέων ως προς τη στάση τους απέ­να­ντι στην απρο­θυ­μία του παιδιού τους να πάει στο σχολείο! Στον παι­δο­ψυ­χο­λόγο απευ­θυ­νό­μα­στε αν οι αντι­δρά­σεις του παιδιού συνε­χι­στούν πέρα των δύο εβδο­μά­δων με την ίδια αρχική ένταση, οπότε σε αυτή την περί­πτωση καλό θα ήταν να ζητηθεί η συνερ­γα­σία ενός ειδικού ώστε να ανα­κου­φι­στούν οι αντι­δρά­σεις αυτές από τα παιδιά.

Το διά­στημα της παν­δη­μίας, των περιο­ρι­σμών και της καρα­ντί­νας που βίωσαν στα προη­γού­μενα χρόνια οι μαθητές θεω­ρείτε ότι έχει ή θα έχει επι­πτώ­σεις είτε στη σχολική τους απόδοση είτε στην ψυχο­λο­γία τους;

Η παν­δη­μία και οι περιο­ρι­σμοί που την συνό­δε­ψαν ήταν μια πρω­τό­γνωρη εμπει­ρία για όλους μας, πόσω μάλλον για τα παιδιά μας! Η φύση του ανθρώ­που συνάδει με το σχε­τί­ζε­σθαι οπότε η παρε­μπό­διση της δια­δι­κα­σίας να ερχό­μα­στε σε επαφή με τους γύρω μας, λόγω φόβου μετά­δο­σης του ιού, σίγουρα είχε αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στην ψυχο­λο­γία των παιδιών. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι έχουν αυξηθεί κατα­κό­ρυφα τα περι­στα­τικά επι­θε­τι­κό­τη­τας στα παιδιά λόγω δυσκο­λίας στην δια­χεί­ριση του θυμού τους, οι περι­πτώ­σεις κατά­θλι­ψης λόγω της παρα­τε­τα­μέ­νης απο­μό­νω­σης καθώς και ο εθισμός στο δια­δί­κτυο ως τρόπος επι­κοι­νω­νίας και ψυχα­γω­γίας.

Όσον αφορά στη σχολική επίδοση, από τα στοι­χεία που έχουμε ως τώρα, μπο­ρούμε να πούμε με βεβαιό­τητα ότι «επλή­γη­σαν» αρκετά οι μαθητές των μικρών τάξεων. Και αυτό γιατί αρκετά παιδιά μικρό­τε­ρης ηλικίας δυσκο­λεύ­τη­καν να παρα­κο­λου­θή­σουν μαθή­ματα μέσω ηλε­κτρο­νι­κής πλατ­φόρ­μας λόγω του νεαρού της ηλικίας τους. Ως εκ τούτου, βλέ­πουμε παιδιά που τώρα, για παρά­δειγμα, είναι μαθητές Β’ Δημο­τι­κού με πολλά μαθη­σιακά κενά τα οποία εν μέρει μπορεί να οφεί­λο­νται στο ότι δεν διδά­χτη­καν δια ζώσης την ύλη της Α’ Δημο­τι­κού.

Κλεί­νο­ντας θα θέλαμε μια συμ­βουλή για τους γονείς των μαθητών ενόψει της έναρξης της σχο­λι­κής χρονιάς.

Αρχικά, θα ήθελα να δώσω μια γενική συμ­βουλή στους γονείς, που θεωρώ ότι καλό είναι να την έχουμε πάντα στο νου μας: Η δια­δι­κα­σία του μεγα­λώ­μα­τος ενός παιδιού δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Κατά δια­στή­ματα θα υπάρ­ξουν εμπόδια και παρεκ­κλί­σεις, δυσκο­λίες που θα έρχο­νται και θα παρέρ­χο­νται. Το να είμαστε επαρ­κείς στον ρόλο μας ως γονείς δεν σημαί­νει να είμαστε τέλειοι. Το να προ­σπα­θούμε να είμαστε τέλειοι γονείς είναι το ίδιο ακα­τόρ­θωτο όπως το να προ­σπα­θούμε να έχουμε τέλεια παιδιά! Καλός γονιός δεν είναι ο τέλειος γονιός, αλλά αυτός που συμπε­ρι­φέ­ρε­ται σωστά και απο­τε­λε­σμα­τικά!

Είναι αυτός που δείχνει άνευ όρων αγάπη και αποδοχή στα παιδιά του παρά τα λάθη ή τις ατέ­λειές ή τις επι­δό­σεις τους στο σχολείο. Κανένας ψυχο­λό­γος δεν έχει όλες τις απα­ντή­σεις στα ερω­τή­ματα που θέτουν οι γονείς, αλλά έχουμε μια λύση για όλα σχεδόν τα προ­βλή­ματα στη ζωή: να δεί­χνετε κάθε στιγμή την αγάπη σας προς τα παιδιά σας γιατί αυτό είναι το πρώτο και σημα­ντι­κό­τερο βήμα στο να μεγα­λώ­σουμε ευτυ­χι­σμέ­νους ανθρώ­πους!

Όσον αφορά στην έναρξη του σχο­λείου αυτό που έχω να παρο­τρύνω τους γονείς είναι να δεί­χνουν θετική και ενθαρ­ρυ­ντική στάση προς τα παιδιά τους. Δεδο­μέ­νου ότι τα παιδιά είναι συνήθως καθρέ­φτες μας, υιο­θε­τώ­ντας μια ξεκά­θαρα ενι­σχυ­τική συμπε­ρι­φορά μπο­ρούμε να ανα­κου­φί­σουμε απο­τε­λε­σμα­τικά οποιο­δή­ποτε άγχος ή ενδοια­σμό μπορεί να εκδη­λώ­σει ο μαθητής κατά το ξεκί­νημα της σχο­λι­κής χρονιάς.

Χρη­σι­μο­ποι­ή­στε θετικές φράσεις καθ’ όλη την διάρ­κεια της σχο­λι­κής χρονιάς, όπως: «Θα είμαι δίπλα σου για ό,τι χρεια­στείς», «Εμπι­στεύ­ο­μαι τον δάσκαλό σου», «Είσαι ασφαλής στο σχολείο», «Είμαι περή­φα­νος για σένα», «Έλα να προ­σπα­θή­σουμε μαζί», «Πιστεύω ότι θα τα κατα­φέ­ρεις την επόμενη φορά», « Μου αρκεί που προ­σπά­θη­σες».