Ο όρος Μητσοτάκη και η τουρκική εμμονή με την αποστρατιωτικοποίηση – «Ετοιμη διά παν ενδεχόμενο» η Αθήνα

Καμία ανοχή στη ρητο­ρική Ερντο­γάν περί ελλη­νι­κής «κυριαρ­χίας υπό όρους» στα νησιά και στις υπερ­πτή­σεις – «Ετοιμη διά παν ενδε­χό­μενο» η Αθήνα – Το μπαράζ προ­κλή­σεων και η απά­ντηση με διε­θνο­ποί­ηση του ζητή­μα­τος των διεκ­δι­κή­σεων και απο­δό­μηση των επι­χει­ρη­μά­των της Αγκυρας μέσω «πακέτου» χαρτών του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών

Οταν στις 13 Μαρτίου ο Κυριά­κος Μητσο­τά­κης επι­σκέ­φθηκε την Κων­στα­ντι­νού­πολη για να συνα­ντη­θεί με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, η ατμό­σφαιρα μέσα στην κατοι­κία Vahdettin Kosku στην ασια­τική πλευρά του Βοσπό­ρου, όπου ο τούρκος πρό­ε­δρος υπο­δέ­χθηκε τον έλληνα πρω­θυ­πουργό, έμοιαζε θερμή. Ωστόσο, ο παγω­μέ­νος καιρός που είχε χτυ­πή­σει εκείνες τις ημέρες την πόλη ταί­ριαζε καλύ­τερα στο επίπεδο των ελλη­νουρ­κι­κών σχέσεων.

Τις τελευ­ταίες 10 ημέρες, μετά την επί­σκεψη του πρω­θυ­πουρ­γού στην Ουά­σιγ­κτον, ο κ. Ερντο­γάν έχει επι­δο­θεί σε μια άνευ προη­γου­μέ­νου, ίσως και πέραν των ορίων της προ­σβο­λής, προ­σω­πική επίθεση ενα­ντίον του κ. Μητσο­τάκη, κατη­γο­ρώ­ντας τον ότι αθέτησε τη «συμ­φω­νία» που έκαναν για μη ανά­μειξη τρίτων στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις. Οπως όμως είναι σε θέση να γνω­ρί­ζει «Το Βήμα», ο κ. Μητσο­τά­κης έθεσε έναν όρο στον τούρκο συνο­μι­λητή του, τον οποίο εκείνος φαί­νε­ται να αγνοεί.

Η ρητο­ρική και οι υπερ­πτή­σεις

Ο πρω­θυ­πουρ­γός ξεκα­θά­ρισε, σύμφωνα με απο­κλει­στι­κές πλη­ρο­φο­ρίες, ότι εφόσον συνε­χι­στεί η ρητο­ρική περί ελλη­νι­κής «κυριαρ­χίας υπό όρους» στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου και στα Δωδε­κά­νησα, καθώς και οι υπερ­πτή­σεις, τότε θα είναι μάλλον αδύνατο να υπάρ­ξουν θετικές εξε­λί­ξεις στα ελλη­νο­τουρ­κικά, όπως μια «θετική ατζέντα», συζη­τή­σεις σε επίπεδο ΜΟΕ, πολι­τι­κών δια­βου­λεύ­σεων των γενικών γραμ­μα­τέων των υπουρ­γείων Εξω­τε­ρι­κών, πόσω μάλλον μία σύγκληση του Ανω­τά­του Συμ­βου­λίου Συνερ­γα­σίας που ποτέ δεν συμ­φω­νή­θηκε κατη­γο­ρη­μα­τικά αλλά υπήρχε ως σενάριο.

Ο κ. Ερντο­γάν και οι στενοί συνερ­γά­τες του, μεταξύ των οποίων ο υπουρ­γός Αμυνας Χου­λουσί Ακάρ, φαί­νε­ται ότι δεν έδωσαν σημασία στον όρο που έθεσε ο Πρω­θυ­πουρ­γός. Αλλωστε ο κ. Ακάρ δεν έπαυσε ποτέ τις «επι­θε­τι­κές» δηλώ­σεις ακόμα και μετά τη συνά­ντηση των δύο ηγετών, ενώ το μπαράζ υπερ­πτή­σεων (42 σε μία μόνο ημέρα, στις 27 Απρι­λίου, πάνω από κατοι­κη­μένα νησιά όπως η Ρόδος, η Σάμος, η Κως, η Λέρος, η Σύμη, η Χάλκη και το Καστελ­λό­ριζο, ενώ ακόμα και την περα­σμένη Παρα­σκευή κατα­γρά­φο­νταν υπερ­πτή­σεις από τουρ­κικά UAVs) δεν θα μπο­ρούσε να γίνει απο­δε­κτό, όπως και η είσοδος τουρ­κι­κών μαχη­τι­κών αερο­σκα­φών σε από­σταση 2,5 ναυ­τι­κών μιλίων από την Αλε­ξαν­δρού­πολη.

Οι ανα­φο­ρές του Πρω­θυ­πουρ­γού σε όλα τα παρα­πάνω, αλλά επίσης στην υπόθεση της παρα­χώ­ρη­σης F-16 στην Τουρκία κατά τις συνα­ντή­σεις του στον Λευκό Οίκο και στο Κογκρέσο, κρί­θη­καν από την τουρ­κική ηγεσία απα­ρά­δε­κτες, με απο­τέ­λε­σμα τον νέο ορυ­μα­γδό δηλώ­σεων.

Ως… μπρο­στά­ρης εμφα­νί­ζε­ται πλέον ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Μεβλούτ Τσα­βού­σο­γλου, με αιχμή την υπόθεση της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νησιών. Στο «παι­χνίδι» έχουν επα­νέλ­θει δυνα­μικά και πρόσωπα με άμεση σχέση με την προ­ώ­θηση του δόγ­μα­τος της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας», όπως ο απο­στρα­τευ­θείς υπο­ναύ­αρ­χος Τζιχάτ Γιαϊτσί, ενώ τη στήριξη των τουρ­κι­κών θέσεων προ­ω­θούν, πολύ πιο… ελκυ­στικά, άνθρω­ποι όπως ο Μπουρ­χα­νε­ντίν Ντουράν (δια­τη­ρεί στήλη γνώμης στην εφη­με­ρίδα «Sabah»), στενός σύμ­βου­λος του προ­έ­δρου Ερντο­γάν και γενικός συντο­νι­στής της (προ­σκεί­με­νης στο ΑΚΡ) δεξα­με­νής σκέψης SETA.

Η ελλη­νο­τουρ­κική λεκτική αντι­πα­ρά­θεση έχει πάντως ανη­συ­χή­σει την Ουά­σιγ­κτον. Οπως πλη­ρο­φο­ρεί­ται «Το Βήμα», ο σύμ­βου­λος Εθνικής Ασφα­λείας του Λευκού Οίκου Τζέικ Σάλιβαν ζήτησε από τον εξ απορ­ρή­των σύμ­βουλο του κ. Ερντο­γάν, τον Ιμπρα­χίμ Καλίν, στην τελευ­ταία τηλε­φω­νική συνο­μι­λία του να στα­μα­τή­σει αυτή η ρητο­ρική.

Η εμμονή με την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση

Υπάρχει πάντως άλλη μία διά­σταση που πρέπει να επι­ση­μαν­θεί. Σχεδόν έναν μήνα μετά την προη­γού­μενη συνά­ντηση των κ.κ. Μητσο­τάκη και Ερντο­γάν, στο περι­θώ­ριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στις Βρυ­ξέλ­λες (14 Ιουνίου 2021), ο μόνιμος αντι­πρό­σω­πος της Τουρ­κίας στα Ηνωμένα Εθνη Φερι­ντούν Σινιρ­λί­ο­γλου κατέ­θεσε (13 Ιουλίου 2021) την πρώτη εκ των δύο επι­στο­λών του προς τον Γενικό Γραμ­μα­τέα Αντόνιο Γκου­τέ­ρες συν­δέ­ο­ντας την ελλη­νική κυριαρ­χία στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου και στα Δωδε­κά­νησα (άρα και τις διεκ­δι­κή­σεις της Αθήνας σε θαλάσ­σιες ζώνες) με τις προ­βλέ­ψεις της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των Συν­θη­κών Λωζάνης (1923) και Παρι­σίων (1947).

Μετά την πρώτη απά­ντηση της Αθήνας, ο κ. Σινιρ­λί­ο­γλου επα­νήλθε με δεύτερη επι­στολή (30 Σεπτεμ­βρίου 2021), η οποία, σύμφωνα με απο­κλει­στι­κές πλη­ρο­φο­ρίες του «Βήματος», κρίθηκε υπερ­βο­λική ακόμα και από στελέχη του τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών – παρα­δοχή που έκαναν σε έλληνες συνα­δέλ­φους τους! Η νεότερη (αν και κατα­τε­θείσα με σχετική καθυ­στέ­ρηση) επιστολή-απάντηση της μονίμου αντι­προ­σώ­που της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέ­σβεως Μαρίας Θεοφίλη, την οποία απο­κά­λυψε «Το Βήμα», ήταν το συν­δυα­στικό απο­τέ­λε­σμα της εργα­σίας τόσο του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών όσο και νομικών γρα­φείων από το Ηνωμένο Βασί­λειο και τη Γαλλία.

Σύμφωνα πάντως με μια γραμμή πλη­ρο­φό­ρη­σης, η τουρ­κική πλευρά ζητεί επίμονα από την Αθήνα να άρει τις επι­φυ­λά­ξεις που έχει κατα­θέ­σει στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης σχετικά με θέματα κυριαρ­χίας και απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης με σκοπό τη σύνταξη συνυ­πο­σχε­τι­κού.

Η Αθήνα πάντως δεν αρκεί­ται μόνο στη διε­θνο­ποί­ηση του ζητή­μα­τος των ευρύ­τε­ρων τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων μέσω του «πακέτου» των 16 χαρτών που συνέ­ταξε το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών με τη βοήθεια της Υδρο­γρα­φι­κής Υπη­ρε­σίας του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού (δύο εξ αυτών παρου­σιά­ζει σήμερα «Το Βήμα»). Ο γενικός γραμ­μα­τέας, πρέσβης Θεμι­στο­κλής Δεμίρης απέ­στειλε πρό­σφατα, όπως πλη­ρο­φο­ρού­μα­στε, σε πρε­σβείες και Μόνιμες Αντι­προ­σω­πείες της Ελλάδας στο εξω­τε­ρικό και δεύτερο έγγραφο, συνο­δευό­μενο από χάρτες, με τον τίτλο «Η τουρ­κική εκστρα­τεία για την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των ελλη­νι­κών νησιών του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου: Παρα­πλη­ρο­φό­ρηση έναντι γεγο­νό­των». Ο σκοπός του εγγρά­φου είναι να απο­δο­μη­θεί το τουρ­κικό επι­χεί­ρημα περί «κυριαρ­χίας υπό όρους» και δομεί­ται σε δύο πυλώνες.

Οι τρεις δια­κρι­τές περι­πτώ­σεις

Ο πρώτος είναι να γίνει μια διά­κριση μεταξύ των δια­φο­ρε­τι­κών προ­βλέ­ψεων των δια­φό­ρων συν­θη­κών και συμ­βά­σεων που περιεί­χαν προ­βλέ­ψεις περί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης. Είναι σαφές ότι υπάρ­χουν τρεις δια­κρι­τές περι­πτώ­σεις. Η πρώτη από αυτές αφορά τα νησιά Λήμνο και Σαμο­θράκη, τα οποία με τη Σύμβαση της Λωζάνης του 1923 (δια­κριτό κείμενο από τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάνης) «Περί του Καθε­στώ­τος των Στενών» υπά­γο­νταν σε ολική απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση. Ωστόσο, αυτές οι προ­βλέ­ψεις αντι­κα­τα­στά­θη­καν στην ολότητά τους από τη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936 για τα Στενά, παρά την επιμονή της Αγκυρας να πείσει για το αντί­θετο. Σημειώ­νε­ται δε ότι η Αγκυρα είχε ζητήσει τη συμπα­ρά­σταση της Αθήνας για την επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των Στενών, ενώ ακόμα και της περί­φη­μης ρητής δήλωσης του τότε υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Ρουσδή Αράς (για Λήμνο και Σαμο­θράκη) στην Τουρ­κική Εθνο­συ­νέ­λευση (31/6/1936) είχε προη­γη­θεί ανταλ­λαγή τηλε­γρα­φη­μά­των και προ­συ­νεν­νό­ηση των δύο αρμό­διων υπουρ­γείων.

Σε ό,τι αφορά τη δεύτερη κατη­γο­ρία που αφορά τα νησιά Λέσβο, Χίο, Σάμο, Ικαρία, το πρό­σφατο έγγραφο του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών ξεκα­θα­ρί­ζει ότι συγκε­κρι­μένα άρθρα της Συν­θή­κης Ειρήνης της Λωζάνης (6, 12, 15, 16) είναι σαφή ως προς την πλήρη παραί­τηση της Τουρ­κίας έναντι οποιου­δή­ποτε δικαιώ­μα­τος επί των νησιών του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου, ενώ στη συνθήκη δεν υπάρχει «καμία γενική πρό­βλεψη περί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης». Και πράγ­ματι, στο άρθρο 13, η Συνθήκη περι­γρά­φει μια μερική απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση, που δεν απα­γο­ρεύει π.χ. στην Ελλάδα την εκτέ­λεση στρα­τιω­τι­κών έργων (η αναφορά είναι μόνο σε οχυ­ρω­μα­τικά), δεν εμπο­δί­ζε­ται η κατα­σκευή βάσης του Στρατού Ξηράς ή της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας και ρητή αναφορά υπάρχει μόνο σε ναυτική βάση, ενώ παρέ­χε­ται αναμ­φι­σβή­τητα το δικαί­ωμα δια­τή­ρη­σης ορι­σμέ­νων στρα­τιω­τι­κών δυνά­μεων στα νησιά χωρίς ρητή αναφορά στον αριθμό τους – προ­φα­νώς ώστε η Ελλάδα να μπορεί να δια­σφα­λί­ζει την άμυνα των νησιών. Με δεδο­μένο ότι στις ακτές της Μικράς Ασίας η Τουρκία έχει ανα­πτύ­ξει μια στρα­τιω­τική δύναμη 22.000 ανδρών (με ισχυρή απο­βα­τική δυνα­τό­τητα) και το 60% των επι­θε­τι­κών αερο­σκα­φών της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας (αλλά και UAVs) εντο­πί­ζε­ται σε βάσεις κοντά στα παράλια (Μπα­λί­κε­σιρ, Ντά­λα­μαν, Τσα­νά­καλε), οι σχε­τι­κές προ­βλέ­ψεις έχουν σαφή λογική.

Το δε ζήτημα των Δωδε­κα­νή­σων, περιοχή στην οποία η Αγκυρα έχει εδώ και χρόνια ανα­πτύ­ξει τη «θεωρία των γκρίζων ζωνών», πέραν της επι­μο­νής της τότε ΕΣΣΔ να απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­θούν (αφού πρώτα φερόταν να επι­θυ­μούσε την παρα­χώ­ρησή τους στην Τουρκία), οι σχε­τι­κές προ­βλέ­ψεις της Συν­θή­κης των Παρι­σίων έχασαν τον λόγο ύπαρξής τους λίγα χρόνια αργό­τερα με την ίδρυση του ΝΑΤΟ και του Συμ­φώ­νου της Βαρ­σο­βίας. Επίσης, άλλες περιο­χές που ανα­φέ­ρο­νταν στην ίδια Συνθήκη (π.χ. τα ιταλικά νησιά Παντε­λα­ρία, Λαμπε­ντούζα, Λαμπιόνε και Λινόζα) επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποι­ή­θη­καν εδώ και δεκα­ε­τίες.

Πάντως, ήδη από τη δεκα­ε­τία του 1960 και λόγω του Κυπρια­κού, η Αγκυρα είχε αρχίσει να ανα­σύ­ρει το «χαρτί της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης». Υπεν­θυ­μί­ζε­ται σχετικά ότι επί χούντας, και συγκε­κρι­μένα στις διμε­ρείς συνο­μι­λίες Αθηνών (12-15 Μαρτίου 1968) και Αγκυρας (15-27 Απρι­λίου 1968), ο τούρκος αντι­πρό­σω­πος μεταξύ άλλων δια­μαρ­τυ­ρή­θηκε ότι η Ελλάδα παρα­βιά­ζει τη Σύμβαση της Λωζάνης υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι το καθε­στώς της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης έχει καταρ­γη­θεί μόνο για τα Στενά με τη Συνθήκη του Μοντρέ του 1936 ενώ εξα­κο­λου­θεί να ισχύει για τη Λήμνο και τη Σαμο­θράκη. Το ίδιο περιε­χό­μενο σχετικά με το καθε­στώς των νησιών είχαν και δύο μνη­μό­νια που είχαν επι­δο­θεί στο ελλη­νικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών στις 10 Μαΐου 1969 και στις 20 Ιουνίου 1970.

Οι ελλη­νι­κές ανη­συ­χίες για «θερμό καλο­καίρι»

Δεν υπάρχει αμφι­βο­λία ότι η επι­θε­τική ρητο­ρική εκ μέρους της Τουρ­κίας σε σχέση με την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση (και όχι μόνο) έχει προ­κα­λέ­σει συνα­γερμό σε Μέγαρο Μαξίμου, υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών και υπουρ­γείο Εθνικής Αμυνας. «Οδηγός» της στάσης που τηρεί­ται είναι εκείνης του θέρους του 2020, με αρμό­διους επι­τε­λείς του Πεντα­γώ­νου να δια­βε­βαιώ­νουν ότι η ελλη­νική πλευρά είναι έτοιμη διά παν ενδε­χό­μενο.

Αυτό που καθιστά την κατά­σταση ακόμη πιο σύνθετη όμως είναι ότι η επι­θε­τι­κό­τητα κατά της Ελλάδας δια­τρέ­χει ορι­ζό­ντια το πολι­τικό φάσμα, όπως απέ­δειξε η «προ­τροπή» του ηγέτη του Ρεπου­μπλι­κα­νι­κού Λαϊκού Κόμ­μα­τος (CHP), του Κεμάλ Κιλιτσ­ντά­ρο­γλου, να προ­χω­ρή­σει στην ευθεία αμφι­σβή­τηση της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας στα νησιά. Η πλειο­δο­σία Κιλιτσ­ντά­ρο­γλου δείχνει ότι η πολι­τική ζωή της Τουρ­κίας έχει εγκλω­βι­στεί πλήρως στον ακραίο εθνι­κι­σμό που προωθεί το δίδυμο Ταγίπ Ερντο­γάν – Ντεβλέτ Μπα­χτσελί.

Δεν υπάρχει βέβαια αμφι­βο­λία ότι η Αγκυρα δια­θέ­τει μία σειρά από επι­λο­γές στις οποίες θα μπο­ρούσε να προ­σφύ­γει για να προ­κα­λέ­σει νέα κρίση στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις – και αυτές ανε­ξαρ­τή­τως του τι σχε­διά­ζει να κάνει στην κυπριακή Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη (ΑΟΖ).

Το πρώτο από τα άσχημα σενάρια είναι, σύμφωνα με διπλω­μα­τι­κές και στρα­τιω­τι­κές πηγές, μία κίνηση εντός της περιο­χής του τουρ­κο­λι­βυ­κού Μνη­μο­νίου νοτίως της Κρήτης. Με δεδο­μένο ότι η Αγκυρα εξα­κο­λου­θεί να δια­τη­ρεί σχέσεις με διά­φο­ρες πλευρές στη Λιβύη (ουσια­στικά και με τις δύο αντα­γω­νι­ζό­με­νες κυβερ­νή­σεις των Ντμπέι­μπα και Μπα­σά­γκα), θα μπο­ρούσε να πιέσει για την «εφαρ­μογή» του Μνη­μο­νίου με την προ­κή­ρυξη οικο­πέ­δων και στη συνέ­χεια την απο­στολή ερευ­νη­τι­κού σκάφους.

Ενα άλλο σενάριο, εξίσου προ­βλη­μα­τικό, θα ήταν η επίσημη προ­κή­ρυξη νέων οικο­πέ­δων για έρευνες υδρο­γο­ναν­θρά­κων κοντά στα Δωδε­κά­νησα και στην Κρήτη.

Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι στις 30 Μαΐου 2020 η Αγκυρα δημο­σί­ευσε στην επίσημη Εφη­με­ρίδα της Κυβερ­νή­σεως τα αιτή­ματα της Τουρ­κι­κής Κρα­τι­κής Εται­ρείας Πετρε­λαίου (ΤΡΑΟ) για άδειες σε περιο­χές που βρί­σκο­νται εντός της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και εφά­πτο­νται ουσια­στικά με τα ελλη­νικά χωρικά ύδατα των 6 ν.μ. νότια και νοτιο­α­να­το­λικά της Ρόδου, νότια της Καρ­πά­θου και της Κάσου, όσο και νοτιο­α­να­το­λικά της Κρήτης. Η χορή­γηση των αδειών εκκρε­μεί.

Πηγή in.gr