ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Ροβήρος Μανθούλης: Πέθανε από κορωνοϊό ο σπουδαίος σκηνοθέτης, συγγραφέας και ποιητής

news room 15 λεπτά ανάγνωση
Ροβήρος Μανθούλης

Σε ηλικία 92 ετών έφυγε από τη ζωή ο σπου­δαίος σκη­νο­θέ­της, συγ­γρα­φέας και ποιητής Ροβήρος Μαν­θού­λης. Ο Ροβήρος Μαν­θού­λης άφησε την τελευ­ταία του πνοή το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης σε νοσο­κο­μείο του Παρι­σιού όπου νοση­λευό­ταν με κορω­νοϊό.

Ποιος ήταν ο Ροβήρος Μαν­θού­λης

Ο Ροβήρος Μαν­θού­λης γεν­νή­θηκε στην Κομο­τηνή και μεγά­λωσε στην Αθήνα. Συμ­με­τείχε στους κύκλους της Διά­πλα­σης των Παίδων και στις γραμμές του ΕΑΜ των Νέων και συνέ­χεια της ΕΠΟΝ, σαν δια­φω­τι­στής. Από τα τέλη του 1943 μέχρι την Απε­λευ­θέ­ρωση, ήταν το «χωνί» των Εξαρ­χείων και της Νεά­πο­λης, που έφερνε τα βράδια, από κάποια ταράτσα στο λόφο του Στρέφι, τα αντι­στα­σιακά μηνύ­ματα μπροστά στα ανοιχτά παρά­θυρα των περιοί­κων. Σαν τους κήρυκες της αρχαίας Αθήνας που μετα­δί­δανε τις απο­φά­σεις της Εκκλη­σίας του Δήμου. (Με ανά­λο­γες χοάνες, τις διθυ­ραμ­βο­χο­ά­νες, απάγ­γελ­λαν στην Σπάρτη τον διθύ­ραμβο στο θέατρο και, ίσως, τα ψηφί­σματα οι κήρυκες).

Μετά το γυμνά­σιο σπού­δασε Πολι­τι­κές Επι­στή­μες στην Πάντειο κι εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο, την ποι­η­τική συλλογή Σκα­λο­πά­τια, 1949. Δάσκα­λός του στην ποίηση ήταν ο Νικη­φό­ρος Βρετ­τά­κος και η παρέα του, στο φιλο­λο­γικό πατάρι του Λουμίδη, ήταν, ανάμεσα σ’ άλλους, ο Μιχάλης Κατσα­ρός, ο Νίκος Γκάτσος, ο Μάνος Χατζι­δά­κις, ο κρι­τι­κός Αλέκος Αργυ­ρίου και ο σκη­νο­θέ­της Φρίξος Ηλιάδης, που εξέδιδε το περι­βό­ητο περιο­δικό Ποι­η­τική Τέχνη.

Από το 1949 έως το 1953, σπού­δασε Κινη­μα­το­γράφο και Θέατρο στο Πανε­πι­στή­μιο Syracuse της πολι­τείας της Νέας Υόρκης. Εκεί του ανοί­χτηκε και ο πρώτος αμε­ρι­κα­νι­κός φάκελος, όταν δημο­σί­ευσε ένα αντι-μακαρθικό άρθρο στην εφη­με­ρίδα του Syracuse. Σ’ αυτήν την πόλη είχε το στρα­τη­γείο του ο Μακάρθι, στα γραφεία της Ομο­σπον­δίας των Παλαιών Πολε­μι­στών. (Τον δεύτερο φάκελο του τον άνοιξαν το 1972, όταν γύριζε στο Χάρλεμ την ταινία «Μπλουζ με σφιγ­μένα δόντια»).

Όταν επέ­στρεψε από την Αμερική, το 1953, συνερ­γά­στηκε στην αρχή με το «Θέατρο της Τετάρ­της» του Ε.Ι.Ρ., φέρ­νο­ντας μια και­νού­ρια ραδιο­φω­νική τεχνική στις θεα­τρι­κές δια­σκευές. Με τον Μιχάλη Κατσαρό, που ξανα­βρήκε στου Λουμίδη, ίδρυσαν μια κινη­μα­το­γρα­φική εταιρία που σύντομα δια­λύ­θηκε. Θέλο­ντας να βοήσει την κινη­μα­το­γρα­φική εκπαί­δευση, ανέλαβε τη διεύ­θυνση σπουδών σε δυο, δια­δο­χικά, κινη­μα­το­γρα­φι­κές σχολές. Στη Σχολή Σταυ­ρά­κου, όπου είχαν ήδη διδάξει ο Κάρολος Κουν, ο Μίκης Θεο­δω­ρά­κης και ο Γιάννης Τσα­ρού­χης, είχε συνερ­γά­τες του τον Γρηγόρη Γρη­γο­ρίου και τον Γιάννη Μπα­κο­γιαν­νό­πουλο. Στη Σχολή Ιωαν­νίδη είχε προ­σλά­βει τον Χρήστο Βαχλιώτη, στο τμήμα ηθο­ποιών. Η φιλία που τους συνέ­δεσε επε­κτά­θηκε και σε πολλούς άξιους μαθητές του όπως ο Ηρακλής Παπα­δά­κης, ο Φώτης Μεσθε­ναίος, ο Λέων Λοΐσιος. (Στα δυο ντο­κι­μα­ντέρ που γύρισε ο Λοΐσιος στη Λέσβο, ο Μεσθε­ναίος ήταν οπε­ρα­τέρ, ο Μαν­θού­λης μοντέρ και ο Μπα­κο­γιαν­νό­που­λος έγραψε την αφήγηση).

Στο μεταξύ, ο Μαν­θού­λης είχε ανα­λά­βει να οργα­νώ­σει το τμήμα ντο­κι­μα­ντέρ στο υπουρ­γείο Τύπου και Πλη­ρο­φο­ριών, αλλά σ’ ένα χρόνο απο­λύ­θηκε. Μόλις που πρό­φτασε τότε, το 1958, να γυρίσει την πρώτη του ταινία, ένα ντο­κι­μα­ντέρ για τη Λευκάδα, που θα πρέπει να είναι, ίσως με διαφορά στήθους, και το πρώτο ελλη­νικό ντο­κι­μα­ντέρ.

Στη Λευκάδα ανέβασε παράλ­ληλα το ποι­η­τικό έργο του Ουίλιαμ Σαρό­γιαν «Η Καρδιά μου κει πάνω στα ψηλά», υστέρα από 7 μήνες πρόβες και δυο παρα­στά­σεις στο Θέατρο Αθηνών. Σ’ αυτό έκαναν την πρώτη τους εμφά­νιση ο Γιώργος Παπα­στε­φά­νου, στο ρόλο ενός παιδιού και ο σημε­ρι­νός συγ­γρα­φέας Στράτης Χαβια­ράς, στον ρόλο ενός γέρου 90 χρονών! Ο δε Μάνος Ελευ­θε­ρίου είχε πάρει μέρος στον χορό των αγροτών –έφερνε πορ­το­κά­λια και αυγά στον “γηραιό” Χαβιαρά όταν ο χορός τον άκουγε να παίζει στη στρα­τιω­τική σάλ­πιγγα ένα τρα­γούδι του Μπεν Τζόνσον, που τρα­γου­δού­σαν στα καπη­λειά του Λον­δί­νου στις αρχές του 17ου αιώνα.

Το 2006, κλεί­νουν 50 χρόνια από την πρώτη ανά­μειξη του Μαν­θούλη σε κινη­μα­το­γρα­φική σχολή, όπου δίδαξε μέχρι την κατά­λυση της Δημο­κρα­τίας από την χούντα των συνταγ­μα­ταρ­χών, το 1967. Ανάμεσα στους γνω­στό­τε­ρους μαθητές του ήταν ο Παντε­λής Βούλ­γα­ρης και ο Βασίλης Ραφαη­λί­δης, που θα γίνει και βοηθός του σ’ ένα ντο­κι­μα­ντέρ.

Η διάδοση του ντο­κι­μα­ντέρ στην Ελλάδα έγινε έμμονη ιδέα στον Μαν­θούλη και το 1960 ίδρυσε την «Ομάδα των 5», με τους Ηρακλή Παπα­δάκη, Φώτη Μεσθε­ναίο, Γιάννη Μπα­κο­γιαν­νό­πουλο και Ρούσσο Κούν­δουρο. Ύστερα από έναν οργασμό δια­φώ­τι­σης του κοινού και των κρα­τι­κών φορέων, με δια­λέ­ξεις, προ­βο­λές, φεστι­βάλ και κινη­μα­το­γρα­φι­κές λέσχες, κατέ­λη­ξαν στο να γυρί­ζουν όλοι, αλλά και άλλοι σκη­νο­θέ­τες, σειρά από ταινίες για διά­φο­ρους οργα­νι­σμούς και να ζούνε απ’ αυτό. Η «Ακρό­πολη των Αθηνών» (1961), που γύρισε με τον Ηρ. Παπα­δάκη και τον Φ. Μεσθε­ναίο (και τον μέγα αρχαιο­λόγο Γιάννη Μηλιάδη), που­λή­θηκε σε 3.000 πανε­πι­στή­μια στην Αμερική). Οι ταινίες τους απο­σπού­σαν κάθε φορά το βραβείο του Φεστι­βάλ Θεσ­σα­λο­νί­κης. Το «Άνθρω­ποι και Θεοί» (1961), με τη φωνή του Κίμωνα Φράιερ, (μετα­φρα­στή της Οδύσ­σειας του Καζαν­τζάκη στ’ αγγλικά) μετα­δι­δό­ταν κάθε χρόνο, επί 5 χρόνια, από το αμε­ρι­κά­νικο δίκτυο NBC.

Όταν οργά­νωνε την «Ομάδα των 5», ο Μαν­θού­λης δέχτηκε μια πρόταση του κυρ-Αντώνη Ζερβού (της γνωστής εται­ρείας ΑΝΖΕΡΒΟΣ, που είχε στού­ντιο, διανομή και πολλά σινεμά) να γυρίσει μια ελλη­νική κωμωδία –την «Κυρία Δήμαρχο» (1960) με πρω­τα­γω­νι­στές την Γεωργία Βασι­λειά­δου και τον Βασίλη Αυλω­νίτη, τον Νίκο Κούρ­κουλο σε δευ­τε­ρεύ­ο­ντα ρόλο και τον Καζαν­τζίδη και την Μαρι­νέλλα σε πρώτη κινη­μα­το­γρα­φική εμφά­νιση. Πήρε τον Φώτη Μεσθε­ναίο σαν διευ­θυ­ντή φωτο­γρα­φίας για συμπα­ρά­σταση. Πρω­τά­ρη­δες και οι δυο, ανα­ζη­τού­σαν ένα δια­βα­τή­ριο για τα κινη­μα­το­γρα­φικά στού­ντιο. Η ταινία είχε καλές κρι­τι­κές και καλή καριέρα (χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε ακόμα και στην προ­ε­κλο­γική εκστρα­τεία για την δημαρ­χία της Ντόρας Μπα­κο­γιάννη…) και παί­ζε­ται ακόμα στην τηλε­ό­ραση.

Το ίδιο συνέβη και με την «Οικο­γέ­νεια Παπα­δο­πού­λου» (1961), σε σενάριο του Βαγγέλη Γκούφα, με τον Ορέστη Μακρή, τον Ντίνο Ηλιό­πουλο, τον Παντελή Ζερβό, την Κάκια Αναλυτή, τον Στέφανο Ληναίο και τον Θανάση Βέγγο, πριν ακόμα αρχίσει τους μεγά­λους του ρόλους. Ένας από τους μεγα­λύ­τε­ρους, που του χάρισε και το Βραβείο Καλυ­τέ­ρου Ηθο­ποιού από τους κρι­τι­κούς, θα είναι στην επόμενη ταινία του Μαν­θούλη «Ψηλά τα Χέρια Χίτλερ» (1963), με συμπρω­τα­γω­νι­στή τον Βασίλη Δια­μα­ντό­πουλο. Στην ταινία αυτή ο Μαν­θού­λης ανέβασε κι άλλο την μπάρα της ποιό­τη­τας, για να περάσει όλη η ατμό­σφαιρα και η αυθε­ντι­κό­τητα της Κατοχής, με απο­τέ­λε­σμα, εκτός από τα βραβεία των κρι­τι­κών που πήρε τότε, να παί­ζε­ται σαν «εθνική» ταινία στις εθνικές επε­τεί­ους.

Το επόμενο βήμα ήταν μια προ­σω­πική ταινία. Το έναυσμα το έδωσαν τα Ιου­λιανά. Το «Ψηλά τα Χέρια Χίτλερ» ήταν μια πρώτη πολι­τική ταινία, αλλά το «Πρόσωπο με Πρόσωπο», (1966) θα είναι περισ­σό­τερο πολι­τική και καυ­στική. Μέσα από την καρι­κα­τούρα της αναρ­ρι­χό­με­νης νεό­πλου­της τάξης των εφο­πλι­στών και των κατα­σκευα­στών, που γκρέ­μι­ζαν και ασχή­μαι­ναν την Αθήνα, έπρεπε να σημειω­θούν οι δικτα­το­ρι­κές τάσεις που απει­λού­σαν την πολι­τική νομι­μό­τητα και τις ελευ­θε­ρίες, που με τόσο κόπο μόλις είχαν αρχίσει να επι­στρέ­φουν στην Ελλάδα. Μια τέτοια ταινία δεν ήταν εύκολο να γυρι­στεί γιατί μερι­μνούσε και η Λογο­κρι­σία. Πολλοί συνέ­βα­λαν με μικρές χρη­μα­τι­κές συμ­με­το­χές ή με την εργασία τους. Σενάριο δεν υπο­βλή­θηκε στη Λογο­κρι­σία και το γύρισμα άρχισε με την άδεια για ένα προη­γού­μενο ντο­κι­μα­ντέρ. Η κόπια πρόλαβε να βγει από το εργα­στή­ριο για να πάρει μέρος στο Φεστι­βάλ Θεσ­σα­λο­νί­κης 1966, μια μεγάλη χρονιά με πολύ καλές ταινίες. Εκεί ξεσή­κωσε την φοι­τη­τική νεολαία, εντυ­πω­σί­ασε τους ξένους κρι­τι­κούς και πήρε το Χρυσό Βραβείο Σκη­νο­θε­σίας, όπως το έλεγαν τότε. Οι υπο­γρα­φές της κρι­τι­κής επι­τρο­πής είναι εντυ­πω­σια­κές: Γιάννης Τσα­ρού­χης, Μάνος Χατζι­δά­κις, Έλλη Λαμπέτη… Για πρώτη ίσως φορά, το κοινό που περί­μενε τον σκη­νο­θέτη στην έξοδο, τον σήκωσε στους ώμους, σαν ολυ­μπιο­νίκη, και τον πήγε στους έκπλη­κτους Γάλλους κρι­τι­κούς που τον περί­με­ναν στο καφε­νείο για να του πάρουν συνέ­ντευξη.

Τον επόμενο χρόνο το «Πρόσωπο με Πρόσωπο» κλήθηκε να πάρει μέρος σε διάφορα φεστι­βάλ, αρχής γενο­μέ­νης από το Διεθνές Φεστι­βάλ Νέου Κινη­μα­το­γρά­φου στην πόλη Υέρ της νότιας Γαλλίας. Κατ’ εξαί­ρεση και εκτός δια­γω­νι­σμού, γιατί το Φεστι­βάλ έκανε δεκτές μόνο πρώτες ταινίες σκη­νο­θε­τών, ενώ αυτή ήταν η 4η του Μαν­θούλη. Το Φεστι­βάλ έκανε έναρξη με το «Πρόσωπο με Πρόσωπο» την 21η Απρι­λίου 1967, ημέρα που έγινε το χου­ντικό πρα­ξι­κό­πημα στην Ελλάδα! Η ταινία βέβαια ήταν προ­φη­τική, αλλά τέτοια σύμ­πτωση δεν μπο­ρούσε να την περι­μέ­νει κανείς. Θα είναι μάλλον και η πρώτη αντι­χου­ντική εκδή­λωση που έγινε στο εξω­τε­ρικό. Με δεκάδες δημο­σιο­γρά­φους, κάμερες και μικρό­φωνα. Οι συνε­ντεύ­ξεις του Μαν­θούλη μετα­δό­θη­καν το ίδιο βράδυ από πολλά ευρω­παϊκά ραδιό­φωνα και από την «Φωνή της Αλή­θειας» που ήταν στο «Παρα­πέ­τα­σμα». Την επόμενη εβδο­μάδα το Φεστι­βάλ Κανών οργά­νωσε μια ειδική προβολή, αδια­φο­ρώ­ντας για τις δια­μαρ­τυ­ρίες της χούντας. Φυσικά, η ταινία απα­γο­ρεύ­τηκε στην Ελλάδα «καθ’ άπασαν την επι­κρά­τειαν, δια λόγους γενι­κο­τέ­ρας θέσεως», το δια­βα­τή­ριο του σκη­νο­θέτη ακυ­ρώ­θηκε, η αστυ­νο­μία επι­σκέ­φτηκε το σπίτι του, το όνομά του μπήκε στην μαύρη λίστα που δεν έπρεπε να ανα­φέ­ρει ο τύπος. Όμως την σκυτάλη της εκδί­κη­σης την πήρε το «Ψηλά τα χέρια Χίτλερ». Κατά την προβολή του στις σκο­τει­νές αίθου­σες οι θεατές, μόλις άκουγαν το τρα­γούδι των Χριστοδούλου-Θεοδωράκη, ξέσπα­γαν σε συν­θή­ματα κατά της χούντας.

Είναι η αρχή της εξορίας στο εξω­τε­ρικό. Η ταινία παί­ζε­ται στο Παρίσι, οι κρι­τι­κές είναι θριαμ­βευ­τι­κές, η γαλλική τηλε­ό­ραση καλεί τον Μαν­θούλη σε συνερ­γα­σία. Του ανα­θέ­τει την σκη­νο­θε­σία ενός πρω­τό­τυ­που προ­γράμ­μα­τος που θα γυρί­ζε­ται σε διά­φο­ρες χώρες (ταξί­δευε, τότε, με προ­σφυ­γικό δια­βα­τή­ριο «απά­τρι­δος»), ερευ­νώ­ντας τις πολι­τι­κές και κοι­νω­νι­κές ρίζες του θεά­μα­τος, της μου­σι­κής και του τρα­γου­διού. Είναι η εποχή της pop generation, της γενιάς που αντι­τί­θε­ται στον πόλεμο του Βιετνάμ και στις κατε­στη­μέ­νες αξίες γενι­κό­τερα και που, στη Γαλλία, θα κατα­λή­ξει στον Μάη του ’68.

Στο πρό­γραμμα, που είχε τίτλο «Στην Αφίσα του Κόσμου», γύρισε πολλούς διά­ση­μους καλ­λι­τέ­χνες, όπως τον Ζακ Μπρελ, την Τζόαν Μπαέζ, τους Ρόλινγκ Στόουνς με τον Κιθ Ρίτσαρντς και τον Μικ Τζάγκερ, τον Τζον Μαγιάλ, τον Σάνρα, την Μάριον Ουί­λιαμς, τον Τζόνι Χαλι­ντέι, τον Ζορζ Μου­στακί, τον Νου­ρέ­γιεβ και πολλούς άλλους. Για το ίδιο πρό­γραμμα γύρισε ντο­κι­μα­ντέρ με την Μελίνα, τον Μίκη Θεο­δω­ράκη και τη Μαρία Φαρα­ντούρη για την κατά­σταση στην Ελλάδα. Η «Αφίσα του Κόσμου» αγα­πή­θηκε τόσο από το κοινό όσο και από την κριτική, η οποία της έδωσε το ετήσιο βραβείο της καλύ­τε­ρης γαλ­λι­κής εκπο­μπής του 1969. «Μια μόνο σκηνή του Ροβήρου Μαν­θούλη, οι ακρο­βά­τες που εκτε­λούν τα νούμερά τους πάνω από τις ρου­λέ­τες σ’ ένα καζίνο του Λας Βέγκας, έφτανε για να στείλει το προη­γού­μενο πρό­γραμμα στον κάλαθο των αχρή­στων» έγραφε η Le Monde (22-3-1969). «Χρω­στάμε στην “Αφίσα του Κόσμου” μια στιγμή σπάνια. Τον Νου­ρέ­γιεβ σε πρόβα, να χορεύει με την Κλερ Μοτ και να μας μιλάει για τη ζωή και τον θάνατο. Εξαί­ρε­τες στιγμές, στο ύψος εκείνου που τις ενέ­πνευσε» γράφει η L’Union (13-12-1969). «Πρέπει να πούμε ότι η συνά­ντηση του Ζωρζ Μου­στακί με τον Μίκη Θεο­δω­ράκη ξεπέ­ρασε κάθε μας πρό­βλεψη. Ο Ροβήρος Μαν­θού­λης κατά­φερε με μεγάλη δεξιο­τε­χνία να μας δείξει την προ­σή­λωση του Θεο­δω­ράκη (σαν να διάβαζε τη σκέψη του) στο να περάσει τη μουσική του στον Μου­στακί. Μια δημιουρ­γία βαθύ­τατα συγκι­νη­τική. Μετά από ένα τέτοιο φιλμ, είναι προ­φα­νές ότι αυτά που ακο­λού­θη­σαν ήταν αδύνατο να μας ενδια­φέ­ρουν» γράφει η L’Humanité (21-5-1970).

Το απο­τέ­λε­σμα αυτής της επι­τυ­χίας ήταν να του ανα­θέ­σει το 3ο κανάλι, που στο μεταξύ ετοι­μά­ζο­νταν να εκπέμ­ψει, την σκη­νο­θε­σία ενός ντoκιμαντέρ για τα μπλουζ. Ο Μαν­θού­λης γύρισε το «Ανε­βαί­νο­ντας τον Μισι­σιπή» στην Αμερική και με το φιλμ αυτό έκανε εγκαί­νια το κανάλι στις 3 Ιανουα­ρίου 1973. Παράλ­ληλα, γύρισε στο Χάρλεμ την ταινία μεγάλου μήκους «Μπλουζ με σφιγ­μένα δόντια», που παί­χτηκε την ίδια χρονιά στους κινη­μα­το­γρά­φους και απέ­σπασε ενθου­σιώ­δεις κρι­τι­κές. Η ταινία προ­βλή­θηκε σε διάφορα φεστι­βάλ και στο τμήμα Καλύ­τε­ρες Ταινίες της Χρονιάς του Φεστι­βάλ Λον­δί­νου. Καλύ­τερη Ταινία της Χρονιάς επελέγη επίσης από τους Βέλγους κρι­τι­κούς (μαζί με τον «Γάμο της Μαρίας Μπράουν» του Φασμπί­ντερ και «Το Κοπάδι» του Γκιου­νέι).

Τότε αρχίζει και η σειρά των πολι­τι­στι­κών ντο­κι­μα­ντέρ με τον γενικό τίτλο «Μια χώρα, μια μουσική», που έφερε τον Μαν­θούλη σε πολλές χώρες των 5 ηπείρων (Ιρλαν­δία, Ουγ­γα­ρία, Αίγυπτο, Υεμένη, ΗΠΑ, Σικελία, Κούβα, Αργε­ντινή, Βρα­ζι­λία, Καναδά, Αυστρα­λία, Ισραήλ κλπ., και Ελλάδα όταν έπεσε η χούντα). Προη­γου­μέ­νως, είχε «σκη­νο­θε­τή­σει» από τηλε­φώ­νου τις σκηνές που γύρισε ο Φώτης Μεσθε­ναίος στην Ελλάδα κατά την διάρ­κεια της δικτα­το­ρίας για την ταινία «Κραυγή της σιωπής».

Στο μεταξύ, η Μελίνα ενθου­σιά­ζε­ται με το φιλμ που της γύρισε ο Μαν­θού­λης για την «Αφίσα του Κόσμου» και του προ­τεί­νει μια ταινία αμε­ρι­κα­νι­κής παρα­γω­γής με παρα­γωγό τον Ντασέν, με τίτλο «Lilly’s Story». Ο Μαν­θού­λης γράφει το σενάριο (με τον Γιώργο Σεβα­στί­κο­γλου) και στέλνει ένα γαλλικό συνερ­γείο να γυρίσει κρυφά σκηνές στην Αθήνα, όπου όμως συλ­λαμ­βά­νε­ται έξω από την Ασφά­λεια της οδού Μπου­μπου­λί­νας. Τελικά, το φιλμ δεν γυρί­στηκε γιατί την παρα­μονή του γυρί­σμα­τος δια­λύ­θηκε η παρα­γω­γός εταιρία. Και δεν μπόρεσε να γυρι­στεί ούτε στη Ρου­μα­νία γιατί το απα­γό­ρευσε ο Τσα­ου­σέ­σκου, ο οποίος είχε υπο­γρά­ψει τις μέρες εκείνες εμπο­ρική συμ­φω­νία με τη χούντα.

Λίγο μετά την πτώση της χούντας η κυβέρ­νηση πρό­τεινε στον Μιχάλη Κακο­γιάννη να ανα­λά­βει την Τηλε­ό­ραση (1975). Εκείνος αρνή­θηκε και υπέ­δειξε τον Μαν­θούλη. Ο Καρα­μαν­λής του ανα­θέ­τει την καλ­λι­τε­χνική διεύ­θυνση της ΕΡΤ, που στο μεταξύ είχε γίνει ανώνυμη εταιρία δημο­σίου δικαίου. Ο Μαν­θού­λης δέχτηκε για ένα χρόνο. Στο διά­στημα αυτό προ­σπά­θησε να συνε­φέ­ρει το πρό­γραμμα, με συνερ­γά­τες του τον Γιάννη Μπα­κο­γιαν­νό­πουλο, τον Πέτρο Μάρκαρη, την Τώνια Μαρ­κε­τάκη και άλλους. Έφερε τον Γάλλο μοντέρ του Ντο­μι­νίκ Κολονά για να ξεκι­νή­σει μια σειρά ανάλογη μ’ αυτές που γύριζε στη Γαλλία. Την βάφτισε «Παρα­σκή­νιο» και την ανέθεσε σε άξιους νέους σκη­νο­θέ­τες όπως ο Παπα­στά­θης και ο Χατζό­που­λος.

Παράλ­ληλα, έφτιαξε μεση­με­ριανό πρό­γραμμα, το «Κάθε μεση­μέρι», που από την πρώτη μέρα αγα­πή­θηκε από το κοινό, επέβαλε τα ζωντανά προ­γράμ­ματα, που δεν υπήρχαν ακόμη τότε από τον φόβο των Ιου­δαίων, δημιούρ­γησε το «Μια ταινία, μια συζή­τηση», έφερε τα κινη­μα­το­γρα­φικά συνερ­γεία στην τηλε­ό­ραση και γυρί­στη­καν τα πρώτα σήριαλ σε φιλμ, όπως «Ο φωτο­γρά­φος του χωριού» και η «Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια», ανα­μόρ­φωσε το «Θέατρο της Δευ­τέ­ρας» (που είχε 90 % θέαση), εγκαι­νί­ασε τις «Μου­σι­κές Βραδιές» με τον Γιώργο Παπα­στε­φά­νου, αρχί­ζο­ντας με μια βραδιά Ζορζ Μου­στακί και περιό­ρισε το αμε­ρι­κα­νικό πρό­γραμμα φέρ­νο­ντας ευρω­παϊκά σίριαλ, όπως το γαλλικό «Μαύρο ψωμί», το ιταλικό «Πινόκιο» και άλλα από τις βαλ­κα­νι­κές χώρες (και βέβαια δέχτηκε δια­μαρ­τυ­ρίες από την αμε­ρι­κα­νική πρε­σβεία…).

Ανάμεσα στ’ άλλα κατά­φερε να πείσει τον θυμω­μένο με την κυβέρ­νηση Μάνο Χατζι­δάκι, που ετοί­μαζε παραί­τηση, να παρα­μεί­νει στο Τρίτο Πρό­γραμμα. Στις μέρες του επίσης ιδρύ­θηκε η ΕΡΤ της Θεσ­σα­λο­νί­κης (σημε­ρινή ΕΡΤ-3). Όταν ο Μαν­θού­λης ανέλαβε την ΕΡΤ, η ΥΕΝΕΔ, το τηλε­ο­πτικό κανάλι του υπουρ­γείου Άμυνας, είχε το 75% της θέασης και η ΕΡΤ το 25%. Όταν έφυγε τα ποσοστά είχαν αντι­στρα­φεί με απο­τέ­λε­σμα να κατη­γο­ρη­θεί από τον υπουργό Αμύνης (Ευ. Αβέρωφ) στο Υπουρ­γικό Συμ­βού­λιο για αθέμιτο συνα­γω­νι­σμό. Όταν, τέλος, διο­ρί­στη­καν μερικοί υπάλ­λη­λοι της ΚΥΠ στην ΕΡΤ και άρχισαν να σαμπο­τά­ρουν το πρό­γραμμα, ο Μαν­θού­λης παραι­τή­θηκε.

Ο Μαν­θού­λης συνέ­χισε τα ταξίδια του για την γαλλική τηλε­ό­ραση και, επι­στρέ­φο­ντας από την Ταϊτή, η νέα κυβέρ­νηση του Ανδρέα Παπαν­δρέου τον καλεί να ανα­λά­βει την ΥΕΝΕΔ, αλλά δεν δέχεται. Στη συνέ­χεια του ζητάει να βρει έναν τρόπο να διορ­θω­θεί το χάος που δημιουρ­γή­θηκε στην ΕΡΤ γιατί ήταν έτοιμη να κλείσει. Έγινε κι’ αυτό, η ΕΡΤ συνήλθε και ζητάνε από τον Μαν­θούλη να ανα­λά­βει την καλ­λι­τε­χνική διεύ­θυνση κατά την μετα­τροπή της ΥΕΝΕΔ, που στο μεταξύ πέρασε στην αρμο­διό­τητα του υπουρ­γείου Προ­ε­δρίας, σε ΕΡΤ-2. Έκανε ό,τι μπόρεσε με συνερ­γά­τες του τον Λεωνίδα Ζενάκο, τον Βασίλη Βαφέα και τον Νίνο Μικε­λίδη ώσπου παραι­τή­θηκε για να γυρίσει τις «Ακυ­βέρ­νη­τες πολι­τείες» (1983-1986) του Τσίρκα, μια τηλε­ο­πτική σειρά με γαλλική συμπα­ρα­γωγή, που κράτησε τρία χρόνια. Το σήριαλ αυτό μετα­δό­θηκε μόνο τρεις φορές από τότε στην Ελλάδα και 50 ακριβώς φορές από τη γαλλική τηλε­ό­ραση. Δεν υπάρχει Γάλλος που δεν έχει δει του­λά­χι­στον ένα επει­σό­διο από τις «Ακυ­βέρ­νη­τες πολι­τείες». «Μια από τις πιο κατα­πλη­κτι­κές και συναρ­πα­στι­κές ταινίες που είδα στην τηλε­ό­ραση τα τελευ­ταία χρόνια», γράφει σε μια επι­φυλ­λίδα της στο περιο­δικό L’Évènement du Jeudi η Φραν­σουάζ Σαγκάν. Φέτος ετοι­μά­ζε­ται ένα θεα­τρικό έργο, δια­σκευή του σίριαλ «Ακυ­βέρ­νη­τες Πολι­τείες» (που είναι δια­σκευή του βιβλίου…).

Το 1991, ο Μαν­θού­λης εκλέ­χτηκε πρό­ε­δρος της Ελλη­νι­κής Κοι­νό­τη­τας Παρι­σιού, την οποία προ­σπά­θησε να κάνει ένα ελλη­νικό πολι­τι­στικό κέντρο. Ίδρυσε εκεί κινη­μα­το­γρα­φική λέσχη, εγκαι­νί­ασε ένα περιο­δικό και οργά­νωσε σεμι­νά­ρια με πανε­πι­στη­μια­κούς, σαν ένα λαϊκό πανε­πι­στή­μιο. Παράλ­ληλα, γύρισε μια σειρά ταινιών πάνω στους Έλληνες του Παρι­σιού. Παρου­σί­ασε στα μέλη της κοι­νό­τη­τας πολλούς Έλληνες πολι­τι­κούς (Κώστα Καρα­μανλή, Αλέκα Παπα­ρήγα, Νίκο Κων­στα­ντό­πουλο, Γιώργο Παπαν­δρέου κ.ά.). Ύστερα από δέκα χρόνια παραι­τή­θηκε από την κοι­νό­τητα, αφού πρώτα οργά­νωσε μια ελλη­νική εβδο­μάδα με τίτλο «Η Ελλάδα στον Σηκουάνα», σε συνερ­γα­σία με τον δήμο Παρι­σιού, παρου­σιά­ζο­ντας τους Έλληνες που μετέ­χουν στις πολι­τι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες της Γαλλίας (Κώστα Γαβρά, Βασίλη Αλεξάκη, Γιάννη Κόκκο, Αντι­γόνη Ιονάτου, τον ζωγράφο Παύλο). Για πρώτη φορά στην ιστορία ο δήμαρ­χος δεξιώ­θηκε ξένη κοι­νό­τητα. Δυο χιλιά­δες μέλη της ελλη­νι­κής παροι­κίας πέρασαν ένα βράδυ στις κατα­στό­λι­στες αίθου­σες της δημαρ­χίας του Παρι­σιού που άρχισε μ’ ένα ρεσιτάλ της σοπράνο Αλε­ξάν­δρας Παπα­τζιά­κου και του πια­νί­στα Γιάννη Βακα­ρέλη. (Κάποιος είπε: «η τελευ­ταία φορά που έγινε κάτι τέτοιο ήταν η συναυ­λία του Ροσίνι για την υπο­στή­ριξη της Επα­νά­στα­σης του 1821…»). Το δημο­τικό συμ­βού­λιο του απέ­νειμε το Μετάλ­λιο της Πόλεως του Παρι­σιού για την πολι­τι­στική δράση του στη Γαλλία.

Την ίδια εποχή, ο Μαν­θού­λης ενδια­φέ­ρε­ται για τον ρόλο της τηλε­ό­ρα­σης στην δια­μόρ­φωση των νεαρών τηλε­θε­α­τών, γυρίζει την ταινία «Η Τηλε­ό­ραση των μπό­μπι­ρων» και πείθει την υπουργό Μέσων Μαζικής Επι­κοι­νω­νίας να ιδρύσει το ινστι­τούτο Ιούλιος Βερν για την ενί­σχυση των μορ­φω­τι­κών προ­γραμ­μά­των. Ο υπουρ­γός Πολι­τι­σμού Ζακ Λανγκ του ανα­θέ­τει ένα φιλμ για τον Καθε­δρικό Ναό της Ρεμς, το οποίο προ­βάλ­λε­ται ένα βράδυ στο ναό και πείθει τους παρα­γω­γούς σαμπά­νιας, που είχαν προ­σκλη­θεί να ενι­σχύ­σουν με 100 εκα­τομ­μύ­ρια φράγκα την ανα­στή­λωση του ναού και την συντή­ρηση των 2.000 αγαλ­μά­των που τον στο­λί­ζουν.

Το γαλλικό υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού ανα­θέ­τει στον Βασίλη Αλεξάκη να καλέσει Έλληνες συγ­γρα­φείς στη Γαλλία και στον Μαν­θούλη τους θεα­τρι­κούς συγ­γρα­φείς. Θα έρθουν ο Ιάκωβος Καμπα­νέ­λης, η Λούλα Ανα­γνω­στάκη και ο Γιώργος Μανιώ­της τους οποίους ο Μαν­θού­λης παρου­σιά­ζει στο Θέατρο των Πολι­τι­σμών του Κόσμου μαζί με απο­σπά­σματα από έργα τους παιγ­μένα στα γαλλικά. Αυτό θα οδη­γή­σει στην παρου­σί­αση από τον Μαν­θούλη του έργου του Μανιώτη «Η Κοινή Λογική» στο Φεστι­βάλ Αβινιόν, παρου­σία του συγ­γρα­φέα. Η παρά­σταση θα μετα­δο­θεί από το κρατικό ραδιό­φωνο France-Culture.

Στο μεταξύ, ο Μαν­θού­λης στρέ­φε­ται κυρίως σε ελλη­νικά θέματα και γυρίζει τον «Ελλη­νικό Εμφύλιο Πόλεμο» και την «Δικτα­το­ρία των Συνταγ­μα­ταρ­χών» για το γαλλικό πολι­τι­στικό κανάλι ΑRΤΕ (σε συμπα­ρα­γωγή με την FR-3 και τη ΝΕΤ) καθώς και την ταινία μεγάλου μήκους «Lilly’s Story» (με θέμα το πώς δεν γυρί­στηκε η παλιά ταινία με την Μελίνα), η οποία επελέγη από το Φεστι­βάλ Βενε­τίας ως επίσημη συμ­με­τοχή το 2000. Η ταινία γυρί­στηκε στο Παρίσι, στην Ελλάδα, την Σλο­βε­νία και την Ουγ­γα­ρία (γιατί ένα από τα επει­σό­δια της ανα­φέ­ρε­ται στον εξό­ρι­στο εκεί Δημήτρη Χατζή). Στο διά­στημα αυτό εξέδωσε 4 και­νού­ρια βιβλία (το προη­γού­μενο ήταν το Κράτος της Τηλε­ό­ρα­σης) αυτή τη φορά από τις εκδό­σεις Εξάντας: το Αρχαίο Ερωτικό Λεξι­λό­γιο, για την αργκό της αρχαίας ελλη­νι­κής γλώσσας, Μιμί­αμ­βοι του Αλε­ξαν­δρι­νού κωμω­διο­γρά­φου Ηρώνδα σε μετά­φραση και σχόλια, το βιω­μα­τικό μυθι­στό­ρημα Lilly’s Story και πρό­σφατα το Μπλουζ με Σφιγ­μένα Δόντια, χρονικό του γυρί­σμα­τος της ταινίας και Το Ημε­ρο­λό­γιο του Εμφυ­λίου Διχα­σμού, 1900-1974 (εκδό­σεις Καστα­νιώτη).

Με πλη­ρο­φο­ρίες από ΕΡΤ

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.