Ενα κομμάτι ιστορίας που περιμένει να ειπωθεί…

Ενα κομμάτι ιστο­ρίας γρά­φτηκε τα τελευ­ταία πέντε χρόνια στη Ρόδο και μερικές χιλιά­δες ανθρώ­πων τη διη­γού­νται σε οικο­γέ­νειες, φίλους και γνω­στούς, περι­γρά­φουν για το πώς μέσα στην πιο δύσκολη στιγμή της ζωής τους, οι άνθρω­ποι ενός νησιού τους αγκά­λια­σαν και για λίγο τους έκαναν να νιώσουν ασφά­λεια.

Μια ασφά­λεια απαλ­λαγ­μένη από οικο­νο­μικά συμ­φέ­ρο­ντα, διαυγή, πηγαία, που όμοιά της δεν είχαν συνα­ντή­σει ποτέ άλλοτε στο μακρύ ταξίδι της προ­σφυ­γιάς. Το άτυπο κέντρο των προ­σφύ­γων της Ρόδου μπορεί να έκλεισε, ωστόσο η ιστορία του έχει πια γραφτεί και οι πρω­τα­γω­νι­στές του, οι «φιλο­ξε­νού­με­νοι», την αφη­γού­νται με την πρώτη ευκαι­ρία.

Το κλεί­σιμο του άτυπου “hot spot” των παλαιών σφα­γείων ήταν μια είδηση που ξεχά­στηκε πολύ γρήγορα, ωστόσο τα όσα συνέ­βη­σαν εκεί μέσα θα παρα­μεί­νουν αξέ­χα­στα και συνάμα δει­κτικά του βαθμού της αλλη­λεγ­γύης που δια­κα­τέ­χει την κοι­νω­νία του νησιού. Επί σχεδόν πέντε χρόνια, καθη­με­ρινά μια μικρή ομάδα ανθρώ­πων εργα­ζό­ταν εθε­λο­ντικά, προ­σέ­φερε από το υστέ­ρημα, είτε και ολό­κληρο το χρόνο της προς εκεί­νους τους αγνώ­στους που έφερε η θάλασσα. Κοντά σ’ αυτούς τους λίγους, συσπει­ρώ­θηκε σχεδόν όλο το νησί. Όλο το νησί έβαλε πλάτη για να εξα­σφα­λί­ζε­ται η τροφή των προ­σφύ­γων, όχι όλοι μαζί, σε δια­φο­ρε­τι­κές χρο­νι­κές στιγμές, όποτε το κάθε πρόσωπο μάθαινε «κάτι» και ένιωθε ότι ήρθε η στιγμή της δικής του προ­σφο­ράς. Βέβαια, εκείνοι που δού­λε­ψαν με απόλυτη αφο­σί­ωση, διαρκώς και ακού­ρα­στα σε αυτό το ιδιό­τυπο κάλεσμα ήταν στην πραγ­μα­τι­κό­τητα μόνο μια χούφτα άνθρω­ποι, αλλά και μια ροδί­τικη «Ομάδα Αλλη­λεγ­γύης» τα μέλη της οποίας δεν επι­ζή­τη­σαν ποτέ τη δημο­σιό­τητα.

Ηταν ένα μικρό θαύμα

Υπήρχε μέρα κατά την οποία στο ερείπιο των παλαιών σφα­γείων της Ρόδου διέ­με­ναν 430 άνθρω­ποι! Ο αριθμός είναι ασύλ­λη­πτος, δεδο­μέ­νης της έκτασης του χώρου. Πού κοι­μό­ντου­σαν όλοι αυτοί; Πώς έγινε και πότε, όπως και κανένας από τους περα­στι­κούς του κεντρι­κού δρόμου δεν αντι­λή­φθηκε το τι πραγ­μα­τικά έκρυβαν πίσω τους τα σφρα­γι­σμένα παρά­θυρα του άλλοτε ιτα­λι­κού κτηρίου;

Το κέντρο ήταν άτυπο, αυτό σημαί­νει ότι δεν υπήρχαν οικο­νο­μι­κοί πόροι από κάποιο ευρω­παϊκό ταμείο για τη σίτιση και την ιατρική τους περί­θαλψη. Όλες οι ανάγκες καλύ­πτο­νταν μέσα από προ­σφο­ρές. Τροφή, είδη ατο­μι­κής φρο­ντί­δας, ιατρι­κές εξε­τά­σεις, εισι­τή­ρια, προ­σω­ρι­νές στε­γά­σεις σε μικρά δια­με­ρί­σματα έξω από τον καταυ­λι­σμό για τις γυναί­κες που μόλις είχαν γεν­νή­σει. Ναι, υπήρχαν πρόσωπα που ακόμα και μεσού­σης της παν­δη­μίας φιλο­ξέ­νη­σαν στα σπίτια τους μητέρες με τα νεο­γέν­νητα μωρά τους.

Η οργά­νωση που είχε γίνει στο χώρο ήταν υπο­δειγ­μα­τική. Δια­χω­ρι­σμός των Παλαι­στι­νίων από τους Άραβες, απο­μο­νω­μέ­νος χώρος για τις γυναί­κες που πια είχαν απο­μεί­νει μόνες και ανα­σφα­λείς, χώρος για τα παιδιά και πλήρης κατα­γραφή όλων των προ­σφο­ρών που έφταναν στα χέρια των υπευ­θύ­νων. Οι κατα­γρα­φές γίνο­νταν σε ειδικό βιβλίο και μία από αυτές ανα­φέ­ρει:

«Σήμερα, (ημε­ρο­μη­νία), γυναίκα ηλικίας 78 ετών έφτασε με τα πόδια στον καταυ­λι­σμό και παρέ­δωσε σακου­λάκι με 1/4 του κιλού φακή και 1/4 του κιλού φασόλια».

Άραγε ποιες μνήμες παρα­κί­νη­σαν τη γιαγιά να μοι­ρα­στεί με τους πρό­σφυ­γες εκείνο το ελά­χι­στο του σπιτιού της;

Δεν υπάρχει πρό­σφυ­γας που να μην παρα­κο­λου­θούσε τα όσα συνέ­βαι­ναν. Ήξεραν καλά ότι κάποιοι δου­λεύ­ουν γι’ αυτούς και μάλιστα χωρίς κανένα αντάλ­λαγμα. Όλοι τους έχουν χαράξει στην ψυχή τους τη φιλο­ξε­νία που ένιωσαν. Δεν υπήρξε ούτε μία στιγμή που να κρύψουν τα συναι­σθή­ματά τους. Κάθε φορά μιλού­σαν για Έλληνες, έκαναν σύγκριση της αγριό­τη­τας που είχαν συνα­ντή­σει στο διάβα μέχρι την Τουρκία και της θέρμης που ζούσαν στο παρά­πηγμα της Ρόδου.

Βαριές ιστο­ρίες

Η απώλεια ήταν το κοινό χαρα­κτη­ρι­στικό όλων των προ­σφύ­γων. Για κάποιους η απώλεια σήμαινε ένα σπίτι, ή μια – κάποτε – καλή ζωή, όμως για αρκε­τούς και αρκετές η απώλεια αφο­ρούσε πρόσωπα. Παιδιά, αδέλφια, γονείς, συζύ­γους, οικο­γέ­νειες ακρω­τη­ρια­σμέ­νες από τα μέλη τους.

Ένα πεντά­χρονο παιδί κάθε πρωί έβλεπε τη θάλασσα και καλούσε τον αδελφό του να βγει από μέσα της.

Μια μάνα αρνιό­τανε πει­σμα­τικά να βάλει αλάτι στο φαγητό της· το θαλασ­σινό νερό ήταν εκείνο που της αφαί­ρεσε ολό­κληρη την οικο­γέ­νεια.

Κυκλο­φο­ρούσε συνεχώς μ’ ένα μαντήλι στα μάτια, μη τυχόν και τα δάκρυα κυλή­σουν κοντά στο στόμα της και από λάθος τα γευτεί.

Το κάθε πρόσωπο εκεί μέσα ζούσε τη σιωπή στην αυλαία μιας πράξης που ταί­ριαζε απόλυτα στην Αρι­στο­τε­λική ερμη­νεία της τρα­γω­δίας. Ήρωες που δεν είναι από τη φύση τους κακοί, ούτε ανέ­ντι­μοι για να έχουν μια ανα­πό­φευ­κτη τιμωρία. Ήταν όλοι τους απλοί άνθρω­ποι που ξύπνη­σαν σε λάθος χρονική στιγμή, σε λάθος μεριά του πλανήτη. Η κάθαρση από το «άγχος» ευερ­γε­τεί μόνο τους θεατές του δρά­μα­τός τους. «Καθαί­ρει» μόνο εκεί­νους που τους βοή­θη­σαν, καθώς οι ίδιοι οι ήρωες δεν είναι δια­τε­θει­μέ­νοι να ξεχά­σουν τον πόνο τους.

Δύσκο­λες απο­φά­σεις

Το να φιλο­ξε­νη­θούν οι πρό­σφυ­γες στο κτήριο των παλαιών σφα­γείων ήταν μια πραγ­μα­τικά δύσκολη, μα σωτήρια (για πολλούς λόγους) απόφαση που πρέπει να ανα­γνω­ρι­στεί στον πρώην δήμαρχο Ρόδου. Αντί­στοιχα, το να κλείσει ο προ­σω­ρι­νός καταυ­λι­σμός μέσα σε μια νύχτα ήταν επίσης μια δύσκολη απόφαση που όμως έπρεπε να ληφθεί (για επίσης πολλούς λόγους) και αυτό πρέπει να ανα­γνω­ρι­στεί στον νυν δήμαρχο Ρόδου. Αφορμή για το άρθρο αυτό απο­τέ­λεσε η παρου­σί­αση του βιβλίου του Ντίνου και της Άρτεμις Μαντι­κού «Baba Ντίνος. Στο δρόμο για το όνειρο…» που παρου­σιά­στηκε την περα­σμένη εβδο­μάδα στο Ροδίνι και όπου έγινε μια μικρή ανα­δρομή στην ιστορία του τρόπου δια­χεί­ρι­σης των προ­σφυ­γι­κών ροών προς τη Ρόδο. Το μικρό αυτό βιβλίο, μέσα από τις αφη­γή­σεις του Ντίνου Μαντι­κού δίνει ένα πολύ μικρό πλαίσιο της προ­σφο­ράς των τελευ­ταίων ετών. Δείχνει το πώς τελικά μερικοί άνθρω­ποι μπορούν τόσο να εμπνεύ­σουν τις ζωές των υπο­λοί­πων, όσο και να βρουν ένα νέο ρόλο στη δική τους ζωή.