31/3/1948: Η Δωδεκάνησος επιστρέφει στην Ελλάδα και η Τουρκία… πανηγυρίζει!

Είναι γεγονός! Σε φύλλο της «Haber» τον Ιούλιο του 1946, όταν ανα­κοι­νώ­θηκε επι­σή­μως ο επι­στροφή της Δωδε­κα­νή­σου στην Ελλάδα, ο έγκρι­τος δημο­σιο­γρά­φος της εποχής Χουσεΐν Γιαλ­τσίν έγραφε σε εκτενές άρθρο του: «Συμ­με­τέ­χο­ντες εις την εορτήν των φίλων μας, επι­θυ­μού­μεν να εκφρά­σω­μεν την ευχα­ρί­στη­σίν μας… Αισθα­νό­μεθα τώρα ότι ένα μέρος των παρα­λίων μας εις την Μεσό­γειον είναι πολύ περισ­σό­τε­ρον ασφαλές!».

Αυτά τότε. Είχε προη­γη­θεί ένα απί­στευτο παζάρι μεταξύ των Συμ­μά­χων για την τύχη των νησιών, που ονο­μά­ζο­νται Δωδε­κά­νησα παρα­δό­ξως αφού είναι… δεκα­τέσ­σερα, πριν καν ξεκι­νή­σει ο Β’ Παγκό­σμιος Πόλεμος σε συζη­τή­σεις που είχαν ο βρε­τα­νός ΥΠΕΞ Ηντεν με τον Στάλιν στη Μόσχα. Η πρόταση των δύο ήταν να πεισθεί η Τουρκία, με δέλεαρ τα νησιά που βρί­σκο­νταν υπό ιταλική κυριαρ­χία με τη Συνθήκη της Λωζάν­νης, να βγει στον πόλεμο κατά του Αξονα. Η Τουρκία παρ’ όλα αυτά προ­τί­μησε, ευτυχώς για την Ελλάδα, να κρα­τή­σει στάση επι­τή­δειας ουδε­τε­ρό­τη­τας. Ωστόσο, οι πλη­ρο­φο­ρίες δεν άργησαν να φτάσουν στα αυτιά της εξό­ρι­στης ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης στο Λονδίνο η οποία μέχρι και το τέλος του πολέμου δεν έπαψε να επα­να­λαμ­βά­νει την επι­θυ­μία της να δει τα νησιά να επι­στρέ­φουν στη μητέρα πατρίδα. Η αρραγής στάση που κράτησε η Ελλάδα σε όλη τη διάρ­κεια του πολέμου και μετά τη λήξη του, περι­γρά­φε­ται με οργι­σμένο ύφος σε απόρ­ρητο έγγραφο του βρε­τα­νού πρε­σβευτή στην Αθήνα Reilly προς το Foreign Office: «Επι­θυ­μούν τόσο πολύ την ένωση (possession) που τους έγινε νεύρωση (obsession)»!

Ο ρόλος των Βρε­τα­νών, όπως πάντοτε, δεν ήταν και τότε καθαρός και εάν δεν είχε επι­μεί­νει το State Department και οι Αμε­ρι­κα­νοί με την υπο­ση­μεί­ωση μάλιστα να δοθεί οπωσ­δή­ποτε και το Καστελ­λό­ριζο στην Ελλάδα, πράγμα που δεν ήθελαν οι Βρε­τα­νοί οι οποίοι ζητού­σαν να δοθεί στην Τουρκία κι ας μην το είχε ζητήσει η ίδια, οι τελευ­ταίοι ανα­λαμ­βά­νο­ντας τη μετα­βα­τική διοί­κηση της Δωδε­κα­νή­σου μετά την υπο­γραφή της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων το 1946, στό­χευαν σε ένα ακόμα παι­χνίδι. Πιστεύ­ο­ντας πως θα έμεναν για πάντα με κάποιο ρόλο στην περιοχή, εσιώ­πη­σαν προ­σω­ρινά και όταν δύο χρόνια μετά κλή­θη­καν σε τελετή της 31ης Μαρτίου 1948 να παρα­δώ­σουν στην επίσημη ελλη­νική αντι­προ­σω­πεία τα νησιά, απαί­τη­σαν… απο­ζη­μί­ωση από το ελλη­νικό κράτος για τα έξοδα διετούς διοί­κη­σης (χαρτί, τηλέ­γραφο κ.λπ.). Και όχι μόνο, αφού την παρα­μονή της παρά­δο­σης έφτια­χναν μολότοφ με μπου­κά­λια ουίσκι τα οποία πέταγαν σε δεξα­με­νές πετρε­λαίου για να μην τις παρα­δώ­σουν στο κράτος υπο­δο­χής. Επειτα από πιέσεις του ελλη­νι­κού υπουρ­γείου των Εξω­τε­ρι­κών απέ­συ­ραν, βεβαίως, το αίτημα περί απο­ζη­μιώ­σεων, αλλά κάποιες κατα­στρο­φές είχαν στο μεταξύ γίνει.

Η Ελλάδα κέρδισε εκείνη τη διπλω­μα­τική μάχη χάρις στην ηρωική συμ­με­τοχή της στον πόλεμο κατά του Αξονα. Το επι­χεί­ρημα των Αμε­ρι­κα­νών προς τους βρε­τα­νούς συνο­μι­λη­τές τους ότι δεν υπήρχε ίχνος τουρ­κι­κής παρου­σίας στα νησιά, παρά τη μακρά κατοχή τους, κι ότι παρά τα σκληρά μέτρα αφελ­λη­νι­σμού των Νήσων που επέβαλε η φασι­στική Ιταλία, η γλώσσα, ο πολι­τι­σμός και τα ήθη παρέ­με­ναν ακραιφ­νώς ελλη­νικά, ενίσχυε το δεύτερο καθαρά στρα­τη­γι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος επι­χεί­ρημά της που ήταν «να βια­στούμε πριν η Τουρκία βάλει όρους και ζητήσει την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ησή τους». Μάλιστα, μεσο­λά­βησε Ψήφισμα της αμε­ρι­κα­νι­κής Γερου­σίας για το θέμα, υπο­χρε­ώ­νο­ντας τον Στάλιν να εγκα­τα­λεί­ψει τη θολή και παρελ­κυ­στική του πολι­τική, το ίδιο και το Foreign Office που υπο­χρε­ώ­θηκε να αναγ­γεί­λει και επι­σή­μως ότι τα νησιά θα δοθούν στην Ελλάδα.

Η «πολυ­δί­ψιος» βρα­χώ­δης γη, όπως την περι­γρά­φει ο Ομηρος, η νοτιο­α­να­το­λική εσχατιά του Ελλη­νι­σμού στο Αιγαίο Πέλαγος έπειτα από αιώνες σκλα­βιάς σε Τούρ­κους και Φρά­γκους, με ακέραιο το ελλη­νικό φρόνημα του πλη­θυ­σμού της, επέ­στρεφε επι­τέ­λους στη μητρό­πολή της, στην Ελλάδα.

Ανα­μνη­στική αφίσα που προ­σέ­φερε η βρε­τα­νική στρα­τιω­τική διοί­κηση με αφορμή την ανάληψη της διοί­κη­σης των Δωδε­κα­νή­σων από τις ελλη­νι­κές Αρχές (ΓΑΚ, Αρχεία Νομού Δωδε­κα­νή­σου)

Με αφορμή τα 200 χρόνια της Ελλη­νι­κής Ανε­ξαρ­τη­σίας αξίζει η παρά­θεση απο­σπά­σμα­τος επι­στο­λών των κατοί­κων της Νισύρου και της Σύμης που απηύ­θυ­ναν στον Καπο­δί­στρια μόλις πλη­ρο­φο­ρή­θη­καν ότι το Πρω­τό­κολλο του Λον­δί­νου άφηνε το μεγα­λύ­τερο μέρος του αιγαια­κού χώρου εκτός ορίων της ελλη­νι­κής επι­κρά­τειας. «Εξο­χώ­τατε Κύριε Κυβερ­νήτα, επειδή και η ελευ­θε­ρία είναι εκ των φυσικών του ανθρώ­που Δικαιω­μά­των δι’ ης δύναται να απο­λαμ­βάνη την σκο­που­μέ­νην ευδαι­μο­νίαν», έγραφαν οι αυτο­χα­ρα­κτη­ρι­ζό­με­νοι ως «απελ­πι­σμέ­νοι κάτοι­κοι Νισύρου», κατέ­λη­γαν «εις το γενη­σό­με­νον άδικον να παρα­μεί­νω­σιν εκτός ορίων της Πατρί­δος αυτοί που εγνώ­ρι­σαν την βρε­φο­κτο­νίαν του Ηρώδη, την αιχ­μα­λω­σίαν και την τυραν­νι­κήν ωμότητα των Τούρκων». Οι δε κάτοι­κοι της Σύμης προ­σέ­θε­ταν «Εν πρώτοις ακού­σα­ντες την Επα­νά­στα­σιν αμέσως εστεί­λα­μεν τριμελή πρε­σβείαν προς τον φανέντα πλη­ρε­ξού­σιον του έθνους Δ. Υψη­λά­ντην ίνα ώσωμεν σημαίας και οπλι­σθέ­ντες εξα­κο­λου­θή­σω­μεν τα ίχνη των αδελφών μας Ελλήνων…».

Μια επέ­τειος με ξεχω­ρι­στή σημασία, μεγα­λύ­τερη από ποτέ σήμερα, που δεν πρέπει με τίποτε να ξεχα­σθεί.

Πηγή: tanea.gr

Φωτεινή Τομαή

Η Φωτεινή Τομαή είναι πρέσβης επί τιμή, ιστο­ρι­κός και συγ­γρα­φέας