Αναδιάταξη του χάρτη των ΑΕΙ της χώρας

Η Ελλάδα δια­θέ­τει 23 πανε­πι­στή­μια και ένα ΤΕΙ, με συνο­λικά 430 τμήματα. Ο ακα­δη­μαϊ­κός χάρτης της χώρας μας είναι απο­κα­λυ­πτι­κός. Συνο­λικά 55 πόλεις –πρω­τεύ­ου­σες νομών και κωμο­πό­λεις– δια­θέ­τουν του­λά­χι­στον ένα τμήμα. Χρειά­ζε­ται όλα αυτά τα πανε­πι­στη­μιακά τμήματα η Ελλάδα, τη στιγμή μάλιστα κατά την οποία η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση, λίγο πριν από τις εθνικές εκλογές του 2019 διά χειρός του τέως υπουρ­γού Παι­δείας κ. Κώστα Γαβρό­γλου άλλαξε τον χαρα­κτήρα των ΤΕΙ, εντάσ­σο­ντάς τα σε κάποιο πανε­πι­στή­μιο; Με τον τρόπο αυτό ουσια­στικά ακυ­ρώ­θηκε η βαθμίδα της ανώ­τα­της τεχνο­λο­γι­κής εκπαί­δευ­σης, χωρίς καμία στρα­τη­γική μελέτη, αλλά με κυρί­αρχη τη μικρο­πο­λι­τική στό­χευση. Η νυν ηγεσία του υπουρ­γείου Παι­δείας σχε­διά­ζει την ανα­διά­ταξη του χάρτη της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης, κατόπιν εισή­γη­σης της Εθνικής Αρχής Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης (ΕΘΑΑΕ). «Το σχέδιο της ανα­διά­τα­ξης δου­λεύ­ε­ται εδώ και καιρό», ανέφερε στην «Κ» υψη­λό­βαθμο στέ­λε­χος του υπουρ­γείου Παι­δείας, ενώ ανα­μέ­νε­ται να παρου­σια­στεί μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2021, όταν και θα έχει ολο­κλη­ρω­θεί ο νέος νόμος-πλαίσιο για τα ΑΕΙ. Επίσης, τον Ιανουά­ριο τα πανε­πι­στή­μια πρέπει να υπο­βά­λουν στην ΕΘΑΑΕ τις προ­γραμ­μα­τι­κές τους συμ­φω­νίες με το υπουρ­γείο Παι­δείας για την ανά­πτυξή τους την επόμενη τετρα­ε­τία. Σε αυτές θα περι­λαμ­βά­νε­ται και η εξέλιξη του αριθμού των εισα­κτέων τους και του προ­σω­πι­κού τους μέχρι την ακα­δη­μαϊκή χρόνια 2024-2025.

Ειδι­κό­τερα, βασικά κρι­τή­ρια για την επόμενη σελίδα της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης είναι οι στρα­τη­γι­κοί στόχοι της εθνικής οικο­νο­μίας, η συγκέ­ντρωση σχολών με ομοει­δές αντι­κεί­μενο στην ίδια Περι­φέ­ρεια, οι προη­γού­με­νες αξιο­λο­γή­σεις των τμη­μά­των ΑΕΙ αλλά και οι νέες που γίνο­νται. Ουσια­στικά, θα μετρη­θεί εάν υπάρχει υπερ­πλη­θώρα σχολών σε κάποιους επι­στη­μο­νι­κούς κλάδους ή έλλειψη σε κάποιους (τόσο με βάση και τις ανάγκες της εθνικής οικο­νο­μίας αλλά και της ολο­κλή­ρω­σης της ακα­δη­μαϊ­κής φυσιο­γνω­μίας κάθε ΑΕΙ). Επίσης, μεταξύ των κρι­τη­ρίων είναι οι ανάγκες της οικο­νο­μίας σε κάθε Περι­φέ­ρεια, αλλά και η γεω­γρα­φική δια­σπορά των τμη­μά­των. Υπάρ­χουν τμήματα σε πόλεις που ανήκουν σε άλλη Περι­φέ­ρεια από εκείνη του πανε­πι­στη­μίου τους. Ενδει­κτικά, το τμήμα στο Καρ­πε­νήσι της Στερεάς Ελλάδος ανήκει στο Γεω­πο­νικό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών. Αντί­θετα, το τμήμα στη Λαμία (επίσης Περι­φέ­ρεια Στερεάς Ελλάδος) ανήκει στο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λίας. Επίσης, το Πανε­πι­στή­μιο Πελο­πον­νή­σου το 2019 απέ­κτησε σχολή Μηχα­νι­κών στην Πάτρα, ενώ στην αχαϊκή πρω­τεύ­ουσα λει­τουρ­γεί Πολυ­τε­χνική Σχολή εδώ και πέντε δεκα­ε­τίες.

Ο νέος χάρτης της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης στη χώρα μας θα προ­κύ­ψει και από την ακα­δη­μαϊκή αξιο­λό­γηση των ΑΕΙ, μεταξύ των οποίων και τα τμήματα που λει­τούρ­γη­σαν για πρώτη φορά κατά το ακα­δη­μαϊκό έτος 2019-2020, τα οποία δημιουρ­γή­θη­καν χωρίς να προ­ϋ­πάρ­χει επαρκές εκπαι­δευ­τικό και διοι­κη­τικό προ­σω­πικό.

Μάλιστα, πρέπει να σημειω­θεί ότι το 2019 προ­βλέ­φθηκε η ίδρυση επι­πλέον 37 τμη­μά­των για μετά το 2020, τα οποία τελικά δεν προ­χώ­ρη­σαν ύστερα από απόφαση της νυν ηγεσίας του υπουρ­γείου Παι­δείας.

Ωστόσο, το ποσοστό των απο­φοί­των λυκείου που εισά­γο­νται στην ελλη­νική ανώτατη εκπαί­δευση είναι γύρω στο 80%, σχεδόν διπλά­σιο σε σύγκριση με ό,τι ισχύει διεθνώς. Η χώρα μας, από την άλλη, κατα­τάσ­σε­ται στην τελευ­ταία θέση στην Ευρώπη στον δείκτη του ποσο­στού απο­φοί­των επί του συνόλου των φοι­τη­τών, με μόλις έναν στους δέκα φοι­τη­τές να απο­φοιτά κάθε χρόνο, σε αντί­θεση με την Ευρώπη όπου το αντί­στοιχο ποσοστό είναι ένας στους τέσ­σε­ρις. «Παράλ­ληλα, το 43,3% των απο­φοί­των της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης δεν απα­σχο­λεί­ται σε θέσεις εργα­σίας που είναι ανά­λο­γες των προ­σό­ντων. Την ίδια στιγμή, η επαγ­γελ­μα­τική εκπαί­δευση και κατάρ­τιση είναι ελλειμ­μα­τική, με μόλις το 28% των σπου­δα­στών της ανώ­τε­ρης δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης να την επι­λέ­γει, όταν ο αντί­στοι­χος ευρω­παϊ­κός μέσος όρος είναι 47%», ανέφερε ο αρμό­διος για την ανώτατη εκπαί­δευση υφυ­πουρ­γός Παι­δείας, Βασίλης Διγα­λά­κης.

Το πρώτο βήμα για να ανα­τρα­πεί αυτό το προ­βλη­μα­τικό και αντι­φα­τικό τοπίο είναι, σύμφωνα με τον κ. Διγα­λάκη, «η στρα­τη­γική δια­μόρ­φωση του χάρτη της ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης, ώστε τα προ­γράμ­ματα σπουδών να αντα­πο­κρί­νο­νται στις απαι­τή­σεις της αγοράς εργα­σίας και στις εξε­λί­ξεις της οικο­νο­μίας και της 4ης Βιο­μη­χα­νι­κής Επα­νά­στα­σης».

Οι αλλαγές στα ΑΕΙ θα δρο­μο­λο­γη­θούν και μέσα από τις προ­γραμ­μα­τι­κές συμ­φω­νίες που θα συνά­ψουν με το υπουρ­γείο Παι­δείας και πρέπει να υπο­βά­λουν τον Ιανουά­ριο, με στόχο να εφαρ­μο­στούν από την επόμενη ακα­δη­μαϊκή χρονιά. Τα πανε­πι­στή­μια θα ορίζουν τον αριθμό των εισα­κτέων σε βάθος τετρα­ε­τίας και θα χρη­μα­το­δο­τού­νται και με βάση την επί­τευξη ποιο­τι­κών στόχων, και όχι μόνο με αντι­κει­με­νικά κρι­τή­ρια όπως έως και το 2021. Δηλαδή το 80% της χρη­μα­το­δό­τη­σης των ΑΕΙ θα χορη­γεί­ται με βάση συγκε­κρι­μέ­νους, αντι­κει­με­νι­κούς δείκτες (π.χ. αριθμό εισα­κτέων, εκτι­μώ­μενο κόστος ανά φοιτητή, διάρ­κεια προ­γραμ­μά­των σπουδών, εργα­στή­ρια, δια­σπορά τμη­μά­των), ενώ το υπό­λοιπο 20% θα χορη­γεί­ται με βάση τις επι­δό­σεις κάθε ΑΕΙ σε συγκε­κρι­μέ­νους δείκτες· μεταξύ αυτών είναι η επαγ­γελ­μα­τική απορ­ρό­φηση των απο­φοί­των, οι δράσεις εξω­στρέ­φειας των ΑΕΙ, η ανα­λο­γία πτυ­χιού­χων/εισερ­χό­με­νων φοι­τη­τών, ο αριθμός των δημο­σιεύ­σεων ανά καθη­γητή, ο ρυθμός απο­φοί­τη­σης των φοι­τη­τών, η πολι­τική ενί­σχυ­σης της απα­σχό­λη­σης νέων ερευ­νη­τών και η δημιουρ­γία θέσεων εργα­σίας στο ΑΕΙ.

«Προ­σο­μοί­ωση» των βάσεων εισα­γω­γής ΑΕΙ με το νέο σύστημα

Μεγάλος αριθμός των φετινών υπο­ψη­φίων για την τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση δεν θα πάρει το εισι­τή­ριο, λόγω του ορίου εισα­γω­γής που θα θεσμο­θε­τη­θεί από το υπουρ­γείο Παι­δείας. Με βάση τα δεδο­μένα των Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων του 2020, λίγο περισ­σό­τερο από 17.000 υπο­ψή­φιοι δεν θα είχαν ξεπε­ρά­σει το κατώφλι της βαθ­μο­λο­γι­κής βάσης, εάν ίσχυε. Κάτι που υπο­δη­λώ­νει την κατά­σταση που θα δημιουρ­γη­θεί κατά τις προ­σε­χείς Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις. Την ίδια στιγμή, σε σπα­ζο­κε­φα­λιά στρα­τη­γι­κής αλλά και τύχης θα μετα­τρα­πεί η συμπλή­ρωση του μηχα­νο­γρα­φι­κού δελτίου, καθώς υπάρχει κίν­δυ­νος ένα λάθος να στε­ρή­σει την επι­τυ­χία σε κάποιον, ο οποίος μάλιστα ενδέ­χε­ται να έχει συγκε­ντρώ­σει περισ­σό­τε­ρες μονάδες από κάποιον επι­τυ­χό­ντα.

Ειδι­κό­τερα, το υπουρ­γείο Παι­δείας προωθεί δύο αλλαγές στο σύστημα εισα­γω­γής στα ΑΕΙ, οι οποίες θα ισχύ­σουν από τους υπο­ψη­φί­ους των Πανελ­λα­δι­κών του προ­σε­χούς Ιουνίου 2021. Πρό­κει­ται για την καθιέ­ρωση ελά­χι­στου ορίου εισα­γω­γής και τη συμπλή­ρωση του μηχα­νο­γρα­φι­κού σε δύο φάσεις. Το ελά­χι­στο όριο εισα­γω­γής σε κάθε τμήμα θα εξαρ­τά­ται από δύο παρά­γο­ντες: τον μέσον όρο των επι­δό­σεων του συνόλου των υπο­ψη­φίων του κάθε επι­στη­μο­νι­κού πεδίου και έναν συντε­λε­στή που θα επι­λέ­ξει κάθε τμήμα. Ο συντε­λε­στής δεν θα είναι ένας για όλα τα τμήματα ΑΕΙ, αλλά κάθε τμήμα θα τον επι­λέ­γει από ένα εύρος τιμών. Χωρίς να έχει «κλει­δώ­σει» η απόφαση για το εύρος του συντε­λε­στή, ο πρώτος σχε­δια­σμός των στε­λε­χών του υπουρ­γείου ανέφερε ότι θα κυμαί­νε­ται μεταξύ 0,65 και 1,10 και θα πολ­λα­πλα­σιά­ζε­ται με τον μέσον όρο των επι­δό­σεων των υπο­ψη­φίων.

Με βάση την επε­ξερ­γα­σία των στα­τι­στι­κών στοι­χείων των Πανελ­λα­δι­κών του 2020 για τους μαθητές Γενικού Λυκείου από τον μαθηματικό-αναλυτή κ. Στράτο Στρα­τη­γάκη, εάν πάρουμε το ευνοϊ­κό­τερο σενάριο για τους υπο­ψη­φί­ους (δηλαδή, τα τμήματα να επι­λέ­ξουν συντε­λε­στή 0,65), τότε το ελά­χι­στο όριο εισα­γω­γής για τις σχολές και τα τμήματα του 1ου επι­στη­μο­νι­κού πεδίου (ανθρω­πι­στι­κές και κοι­νω­νι­κές σπουδές) το 2020 θα ήταν 7,21, για εκείνα του 2ου επι­στη­μο­νι­κού πεδίου (θετικών και τεχνο­λο­γι­κών επι­στη­μών) 7,4, του 3ου πεδίου (επι­στή­μες υγείας) 7,5 και του 4ου πεδίου (οικο­νο­μίας και πλη­ρο­φο­ρι­κής) 6,37. Με βάση αυτόν τον υπο­λο­γι­σμό (όπως φαί­νε­ται και από τον πίνακα) στις περα­σμέ­νες Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις 17.431 υπο­ψή­φιοι θα ήταν κάτω από το κατώφλι εισα­γω­γής. Λόγω έλλει­ψης θέσεων στα ΑΕΙ δεν θα περ­νού­σαν 9.264, άρα η βάση θα «έκοβε» περί τις 8.200 υπο­ψη­φί­ους.

«Η άμεση συνέ­πεια του μέτρου θα είναι η ακόμη μαζι­κό­τερη στροφή των αδύ­να­των μαθητών προς το 4ο πεδίο, οι χαμηλές επι­δό­σεις στο οποίο δίνουν μεγα­λύ­τερη σιγου­ριά στους αδύ­να­τους μαθητές. Αυτό θα έχει ως συνέ­πεια να “ερη­μώ­σει” από υπο­ψη­φί­ους το 2ο και το 3ο πεδίο, με απο­τέ­λε­σμα να έχουμε χιλιά­δες αδιά­θε­τες θέσεις, και το κλεί­σιμο τμη­μά­των. Ενα ακόμη θέμα είναι ποιο θα είναι το ελά­χι­στο όριο εισα­γω­γής στα τμήματα που είναι κοινά σε περισ­σό­τερο από ένα πεδίο. Πρό­κει­ται για το 34% των τμη­μά­των», ανέφερε στην «Κ» ο κ. Στρα­τη­γά­κης.

Το δεύτερο μέτρο που ανα­κοί­νωσε το υπουρ­γείο Παι­δείας είναι η αλλαγή στον τρόπο δήλωσης των σχολών στο μηχα­νο­γρα­φικό δελτίο. Οι υπο­ψή­φιοι θα απο­φα­σί­ζουν τις σχολές σε δύο φάσεις. Στην πρώτη φάση θα δηλώ­νουν λίγες σχολές για τις οποίες θα έχουν πιάσει το όριο εισα­γω­γής. Αν δεν πετύ­χουν σε καμία από τις επι­λο­γές τους στην πρώτη φάση, θα μπορούν να δηλώ­σουν στη δεύτερη φάση τα τμήματα στα οποία περίσ­σε­ψαν θέσεις, ελπί­ζο­ντας να εισα­χθούν σ’ αυτά. Στόχος, σύμφωνα με το υπουρ­γείο Παι­δείας, είναι να δοθεί έμφαση στη στο­χο­θε­σία εκ μέρους των υπο­ψη­φίων για την επιλογή σπουδών.

«Το σύστημα αυτό είναι εξαι­ρε­τικά πολύ­πλοκο και θα δημιουρ­γή­σει προ­βλή­ματα στους υπο­ψη­φί­ους, καθι­στώ­ντας τη συμπλή­ρωση του μηχα­νο­γρα­φι­κού δελτίου πολύ δύσκολη υπόθεση, γιατί θα πρέπει να συνυ­πο­λο­γί­σει ο υπο­ψή­φιος τη ζήτηση που θα έχει κάθε τμήμα από τους υπό­λοι­πους υπο­ψη­φί­ους», δηλώνει ο κ. Στρα­τη­γά­κης. Ενα παρά­δειγμα: Υπο­ψή­φιος συγκε­ντρώ­νει 8.000 μόρια και επι­θυ­μεί την εισα­γωγή του σε τμήμα Παι­δα­γω­γι­κών ή Φιλο­λο­γίας. Η χαμη­λό­τερη βάση στο Παι­δα­γω­γικό το 2020 ήταν στο τμήμα της Αλε­ξαν­δρού­πο­λης, 11.800 μόρια, και η χαμη­λό­τερη βάση στη Φιλο­λο­γία Κομο­τη­νής, 7.700 μόρια. Το δίλημμα είναι το εξής: Ο υπο­ψή­φιος να δηλώσει τα Παι­δα­γω­γικά, που επι­θυ­μεί περισ­σό­τερο, αλλά μπορεί να μην εισα­χθεί λόγω μορίων και να ρισκά­ρει μετά στη δεύτερη φάση να μην υπάρχει κενή θέση στις Φιλο­λο­γίες ή να δηλώσει τις Φιλο­λο­γίες στην πρώτη φάση, όπου έχει περισ­σό­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες να εισα­χθεί, απο­φεύ­γο­ντας τον κίνδυνο να μείνει εκτός τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης; Οπως λέει ο κ. Στρα­τη­γά­κης, «ανα­μέ­νε­ται να δούμε υπο­ψη­φί­ους να εισά­γο­νται σε τμήματα με λιγό­τερα μόρια από κάποιους άλλους που θα έχουν περισ­σό­τερα μόρια και θα μένουν εκτός ΑΕΙ. Ο παράγων τύχη και η σωστή εκτί­μηση θα κατα­στούν βασικά στη συμπλή­ρωση του μηχα­νο­γρα­φι­κού, κάτι που είναι άδικο».

Πηγή : kathimerini.gr

Από­στο­λος Λακασάς