Εμβόλια COVID-19: Τι σημαίνει στην πράξη η αποτελεσματικότητα 95%

Ο εμ­βο­λια­σμός όσων το δυ­να­τό πε­ρισ­σό­τε­ρων αν­θρώ­πων κατά του κο­ρω­νοϊ­ού είναι ζω­τι­κός, προ­κει­μέ­νου να μπει ένα «φρένο» στην παν­δη­μία COVID-19. Όμως, για να γίνει αυτό, πολ­λοί επι­στή­μο­νες θε­ω­ρούν ανα­γκαία τη με­γα­λύ­τε­ρη δυ­να­τή δια­φά­νεια εκ των προ­τέ­ρων σχε­τι­κά με τα εμ­βό­λια, ώστε να μη δη­μιουρ­γη­θεί εκ των υστέ­ρων «θό­ρυ­βος» που θα ενι­σχύ­σει τις αντιεμ­βο­λια­στι­κές από­ψεις.

Εν προ­κει­μέ­νω, ένα από τα πράγ­μα­τα που χρειά­ζε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρη διευ­κρί­νι­ση, είναι τι ακρι­βώς ση­μαί­νει ότι στις κλι­νι­κές δο­κι­μές τους τα εμ­βό­λια των Pfizer/BioNTech και Moderna εμ­φά­νι­σαν -με­γα­λύ­τε­ρη του ανα­με­νο­μέ­νου- απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα πε­ρί­που 95% (ενώ και το ρω­σι­κό «Sputnik-V» πάνω από 90%) και κατά πόσο αυτό ση­μαί­νει ότι σχε­δόν όλοι όσοι κά­νουν αυτά τα εμ­βό­λια θα είναι «άτρω­τοι» από τον κο­ρω­νο­ϊό.

«Πρό­κει­ται για εμ­βό­λια που αλ­λά­ζουν τους όρους του παι­γνι­διού. Όλοι πε­ρι­μέ­να­με απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα 50% έως 70%», δή­λω­σε στους Τάιμς της Νέας Υόρ­κης (ΝΥΤ) ο ερευ­νη­τής εμ­βο­λί­ων δρ Γκρέ­γκο­ρι Πό­λαντ της αμε­ρι­κα­νι­κής Κλι­νι­κής Mayo.

Όπως, όμως, διευ­κρι­νί­ζει ο επι­στη­μο­νι­κός συ­ντά­κτης των ΝΥΤ, βιο­λό­γος και συγ­γρα­φέ­ας Καρλ Ζίμερ, η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα 95% στις δο­κι­μές δεν ση­μαί­νει ότι θα είναι ίδια και στην πράξη μετά τους μα­ζι­κούς εμ­βο­λια­σμούς. Η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα στις δο­κι­μές είναι ένας στα­τι­στι­κός δεί­κτης που προ­κύ­πτει με συ­γκε­κρι­μέ­νους μα­θη­μα­τι­κούς υπο­λο­γι­σμούς.

Η φαρ­μα­κευ­τι­κή εται­ρεία εμ­βο­λιά­ζει με­ρι­κούς αν­θρώ­πους, ενώ σε άλ­λους δίνει ει­κο­νι­κό εμ­βό­λιο (πλα­σί­μπο), χωρίς κα­νείς συμ­με­τέ­χων να ξέρει αν έχει όντως εμ­βο­λια­στεί ή όχι («τυφλή» δο­κι­μή). Στη συ­νέ­χεια οι εμ­βο­λια­σμέ­νοι και οι ψευδο-εμ­βο­λια­σμέ­νοι κά­νουν κα­νο­νι­κά τη ζωή τους και η εται­ρεία πα­ρα­κο­λου­θεί πόσοι θα εμ­φα­νί­σουν συμ­πτώ­μα­τα COVID-19 και θα δια­γνω­στούν θε­τι­κοί στον κο­ρω­νο­ϊό (170 άτομα στην πε­ρί­πτω­ση των Pfizer/BioNTech). Μετά υπο­λο­γί­ζε­ται ποιο πο­σο­στό των αρ­ρώ­στων είχαν εμ­βο­λια­στεί και ποιο όχι, καθώς και η σχε­τι­κή δια­φο­ρά ανά­με­σα στα δύο πο­σο­στά. Στην πε­ρί­πτω­ση και των δύο εμ­βο­λί­ων η με­γά­λη πλειο­νό­τη­τα όσων αρ­ρώ­στη­σαν, δεν είχαν εμ­βο­λια­στεί. Η δια­φο­ρά αυτή, που εκ­φρά­ζε­ται ως πο­σο­στό (π.χ. 95%), δεί­χνει την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα (efficacy) και απο­τε­λεί πει­στι­κή έν­δει­ξη ότι το εμ­βό­λιο «δου­λεύ­ει» καλά.

Όμως, όπως έχει δεί­ξει η εμπει­ρία με προη­γού­με­να εμ­βό­λια, η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα των δο­κι­μών είναι δια­φο­ρε­τι­κή από την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα ενός εμ­βο­λί­ου στον πραγ­μα­τι­κό κόσμο (effectiveness) και είναι ση­μα­ντι­κό, σύμ­φω­να με τους ει­δι­κούς, τα δύο αυτά είδη απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας να μη συγ­χέ­ο­νται. Το πο­σο­στό 95% δεν αντι­προ­σω­πεύ­ει την πραγ­μα­τι­κή πι­θα­νό­τη­τα να μο­λυν­θεί κά­ποιος από τον κο­ρω­νο­ϊό, ούτε ισο­δυ­να­μεί στην πράξη -όπως κακώς πολ­λοί νο­μί­ζουν- με το ότι οι 95 στους 100 άν­θρω­ποι που θα εμ­βο­λια­στούν, σί­γου­ρα δεν θα μο­λυν­θούν ή δεν θα αρ­ρω­στή­σουν.

«Η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα (effectiveness) δεί­χνει πόσο καλά δου­λεύ­ει το εμ­βό­λιο έξω στον πραγ­μα­τι­κό κόσμο», σύμ­φω­να με τον ανα­πλη­ρω­τή κα­θη­γη­τή επι­δη­μιο­λο­γί­ας Ναόρ Μπαρ-Ζέεβ της Σχο­λής Δη­μό­σιας Υγεί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Τζονς Χόπ­κινς της Βαλ­τι­μό­ρης.

Ίσως η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα των εμ­βο­λί­ων κατά του κο­ρω­νοϊ­ού στις δο­κι­μές (efficacy) απο­δει­χθεί εξί­σου εντυ­πω­σια­κή στην πράξη (effectiveness), αλλά με βάση την προη­γού­με­νη εμπει­ρία εμ­βο­λια­σμών, θα είναι μάλ­λον κάπως μι­κρό­τε­ρη- άγνω­στο πόσο. Αυτό εν μέρει οφεί­λε­ται στο ότι οι λίγες χι­λιά­δες άν­θρω­ποι που συμ­με­τέ­χουν στις κλι­νι­κές δο­κι­μές, δεν απο­τε­λούν αντι­προ­σω­πευ­τι­κό δείγ­μα του πλη­θυ­σμού. Για πα­ρά­δειγ­μα, «εκεί έξω» υπάρ­χουν άν­θρω­ποι με ποι­κί­λα χρό­νια προ­βλή­μα­τα υγεί­ας που μπο­ρεί να επη­ρε­ά­σουν την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα του εμ­βο­λί­ου.

Οι άγνω­στοι ασυμ­πτω­μα­τι­κοί που εμ­βο­λιά­στη­καν

Από την άλλη, οι δο­κι­μές στα εμ­βό­λια των Pfizer/BioNTech και Moderna, όπως και σε άλλα, σχε­διά­στη­καν για να δεί­ξουν κατά πόσο προ­στα­τεύ­ουν τους αν­θρώ­πους από το να αρ­ρω­στή­σουν με COVID-19. Αν κά­ποιος εθε­λο­ντής στη δο­κι­μή εμ­φά­νι­ζε πυ­ρε­τό ή βήχα, έκανε τεστ για κο­ρω­νο­ϊό. Όμως, οι δο­κι­μές δεν «έπια­σαν» όσους μο­λύν­θη­καν από τον κο­ρω­νο­ϊό, αλλά χωρίς συμ­πτώ­μα­τα. Συ­νε­πώς είναι πι­θα­νό ότι ορι­σμέ­νοι άν­θρω­ποι που εμ­βο­λιά­στη­καν στις δο­κι­μές, μο­λύν­θη­καν αλλά χωρίς να το κα­τα­λά­βουν ούτε οι ίδιοι ούτε οι φαρ­μα­κευ­τι­κές (οι οποί­ες δεν έχουν τρόπο να ξέ­ρουν, αφού δεν έκα­ναν μετά τον εμ­βο­λια­σμό τεστ κο­ρω­νοϊ­ού σε όλους όσοι συμ­με­τεί­χαν στις δο­κι­μές, αλλά μόνο σε όσους στην πο­ρεία εκ­δή­λω­σαν συμ­πτώ­μα­τα).

Εφό­σον υπάρ­χουν τέ­τοιες πε­ρι­πτώ­σεις εμ­βο­λια­σθέ­ντων ασυμ­πτω­μα­τι­κών φο­ρέ­ων του κο­ρω­νοϊ­ού, αυτοί μπο­ρούν να συ­νε­χί­σουν να με­τα­δί­δουν τον ιό, καθώς είναι γνω­στό ότι και οι ασυμ­πτω­μα­τι­κοί είναι με­τα­δο­τι­κοί, έστω κι αν -σύμ­φω­να με ορι­σμέ­νες εκτι­μή­σεις- έχουν μι­κρό­τε­ρο ιικό φορ­τίο. Αν μά­λι­στα κά­ποιος έχει κάνει το εμ­βό­λιο και απε­ρί­σκε­πτα νο­μί­ζει ότι πλέον απο­κλεί­ε­ται να αρ­ρω­στή­σει ή ούτε καν να μο­λυν­θεί από τον κο­ρω­νο­ϊό, τότε θα χα­λα­ρώ­σει τα μέτρα πρό­λη­ψης, π.χ. μη φο­ρώ­ντας πια μάσκα ή μη κρα­τώ­ντας τις απο­στά­σεις από τους άλ­λους.

«Σε αυτή την πε­ρί­πτω­ση, θα μπο­ρού­σε να υπάρ­ξει η πα­ρά­δο­ξη κα­τά­στα­ση, τα πράγ­μα­τα να γί­νουν χει­ρό­τε­ρα», παρά τον εμ­βο­λια­σμό, προει­δο­ποιεί ο δρ Μπαρ-Ζέεβ.

Ένας άλλος κρί­σι­μος πα­ρά­γο­ντας που θα κα­θο­ρί­σει την πραγ­μα­τι­κή απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα (effectiveness) του εμ­βο­λί­ου, θα είναι ποιο πο­σο­στό του πλη­θυ­σμού θα το κάνει. Οι επι­στή­μο­νες γνω­ρί­ζουν ότι ακόμη κι ένα εμ­βό­λιο με κα­τα­πλη­κτι­κή απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα στις δο­κι­μές (efficacy) μπο­ρεί να κάνει μικρή ου­σια­στι­κή δια­φο­ρά στον κόσμο, αν λίγοι μόνο άν­θρω­ποι εμ­βο­λια­στούν.

«Τα εμ­βό­λια δεν σώ­ζουν ζωές. Τα προ­γράμ­μα­τα εμ­βο­λια­σμού σώ­ζουν», το­νί­ζει ο κα­θη­γη­τής Ντέι­βιντ Πάλ­τιελ της Σχο­λής Δη­μό­σιας Υγεί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Γιέηλ. Ο ίδιος ήταν επι­κε­φα­λής πρό­σφα­της με­λέ­της μο­ντε­λο­ποί­η­σης, η οποία δη­μο­σιεύ­θη­κε στο πε­ριο­δι­κό «Health Affairs» και κα­τέ­λη­ξε στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι, όσον αφορά τη μεί­ω­ση των κρου­σμά­των, των ει­σα­γω­γών στα νο­σο­κο­μεία και των θα­νά­των από COVID-19, η έκτα­ση του εμ­βο­λια­στι­κού προ­γράμ­μα­τος έχει την ίδια επί­πτω­ση με την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα του εμ­βο­λί­ου στις δο­κι­μές.

^{Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ}