Πρότυπη ηλεκτροκίνηση στην «πράσινη» Αστυπάλαια

Ενα μυστικό, προς το παρόν, εγχεί­ρημα που έρχεται… από το μέλλον φιλο­δο­ξεί να φέρει την Αστυ­πά­λαια στην πρώτη γραμμή των πρά­σι­νων νησιών της Ευρώπης. Η αυτο­κι­νη­το­βιο­μη­χα­νία Volkswagen πρό­κει­ται να εφαρ­μό­σει ένα εκτε­τα­μένο πρό­γραμμα ηλε­κτρο­κί­νη­σης, με στόχο να αντι­κα­τα­στα­θούν ει δυνατόν όλα τα οχήματα στο νησί με ηλε­κτρικά. Παράλ­ληλα, η κυβέρ­νηση θα υπο­στη­ρί­ξει τον μικρό δήμο προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πί­σει με πρότυπο τρόπο τα βασικά περι­βαλ­λο­ντικά ζητή­ματα, όπως η δια­χεί­ριση των απορ­ριμ­μά­των, ώστε να συμπλη­ρώ­σει την εικόνα ενός πρά­σι­νου νησιού. Η πρώτη ανα­κοί­νωση έγινε πριν από μερι­κούς μήνες από τον πρω­θυ­πουργό. Τις λεπτο­μέ­ρειες όμως απο­κά­λυψε προ μηνός ο υφυ­πουρ­γός Του­ρι­σμού Μάνος Κόν­σο­λας από την Αστυ­πά­λαια, συμ­με­τέ­χο­ντας στο «Οικο­λο­γικό Τρι­ή­μερο» που διορ­γά­νω­σαν ο δήμος και η οργά­νωση Ecocity. Οπως ανέφερε, στο νησί θα γίνει η πιλο­τική εφαρ­μογή ενός προ­γράμ­μα­τος ηλε­κτρο­κί­νη­σης με στόχο να απο­τε­λέ­σει παρά­δειγμα για άλλες περιο­χές στην Ελλάδα, αλλά και να «δια­φη­μί­σει» τη χώρα στο εξω­τε­ρικό.

Οπως εξήγησε ο κ. Κόν­σο­λας, η Αστυ­πά­λαια επελέγη καθώς έχει το ιδανικό «προφίλ»: είναι ένα νησί που έχει ανα­πτυ­χθεί ήπια, χωρίς μεγάλες ξενο­δο­χεια­κές μονάδες, με τη δόμηση «συμ­μα­ζε­μένη» στη Χώρα και σε δύο χωριά ακόμα, με δεκάδες απά­τη­τες παρα­λίες και μια ονει­ρε­μένη φύση.Τι θα γίνει, λοιπόν, στην Αστυ­πά­λαια; Την περίοδο αυτή ορι­στι­κο­ποιεί­ται η έκταση του προ­γράμ­μα­τος: Η Volkswagen θα αντι­κα­τα­στή­σει τον δημο­τικό στόλο (φορτηγά, λεω­φο­ρεία κ.ά.) και θα εγκα­τα­στή­σει μια σειρά από σταθ­μούς φόρ­τι­σης. Επίσης, θα παρέχει πολύ γενναία επι­δό­τηση στους ντό­πιους (έχει ήδη λάβει στοι­χεία από το υπουρ­γείο Μετα­φο­ρών σχετικά με τον στόλο των ιδιω­τι­κών οχη­μά­των που είναι εγγε­γραμ­μένα στο νησί), με σκοπό να αντι­κα­τα­στα­θούν με ηλε­κτρικά ει δυνατόν όλα τα οχήματα που κυκλο­φο­ρούν στην Αστυ­πά­λαια. Σύμφωνα με κυβερ­νη­τι­κές πηγές, οι επί­ση­μες ανα­κοι­νώ­σεις θα γίνουν από τον πρω­θυ­πουργό (στην Αστυ­πά­λαια ή στο Ζάππειο) μέσα στον Νοέμ­βριο. Δημιουρ­γία μαρίναςΕνα δεύτερο εγχεί­ρημα που συζη­τεί­ται με την κυβέρ­νηση είναι η δημιουρ­γία μαρίνας για τη δια­χεί­μαση σκαφών σε έναν φυσικά προ­στα­τευ­μένο κόλπο του νησιού. Η γεω­γρα­φική θέση της Αστυ­πά­λαιας, ανάμεσα στις Κυκλά­δες και στα Δωδε­κά­νησα, την καθιστά ιδανική για τον σκοπό αυτό. Πριν από ένα μήνα, στα τέλη Σεπτεμ­βρίου, ο δήμος απο­φά­σισε να προ­ε­τοι­μά­σει το έδαφος διορ­γα­νώ­νο­ντας το «Οικο­λο­γικό Τρι­ή­μερο», με θέμα τις ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειας, τη δια­χεί­ριση των απορ­ριμ­μά­των και –τι άλλο– τη βιώσιμη κινη­τι­κό­τητα. Με τη βοήθεια της μη κερ­δο­σκο­πι­κής οργά­νω­σης Ecocity (που έχει μια πλούσια παρου­σία τις τελευ­ταίες δύο δεκα­ε­τίες σε θέματα περι­βάλ­λο­ντος και αστικής κινη­τι­κό­τη­τας), ειδικοί στους κλάδους αυτούς είτε επι­σκέ­φθη­καν το νησί είτε μίλησαν στους κατοί­κους με τη χρήση νέων τεχνο­λο­γιών.

Οι εκδη­λώ­σεις εστί­α­σαν στη δια­βού­λευση, δηλαδή στην ενη­μέ­ρωση των πολιτών με σκοπό τη συμ­με­τοχή τους στη λήψη απο­φά­σεων. Δηλαδή, περίπου… το αντί­θετο από ό,τι συνήθως συμ­βαί­νει για διά­φο­ρους λόγους, ειδικά στο θέμα των ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας. «Δεν ήταν μια “κλασική” προ­σέγ­γιση, όπου κάποιος μιλάει και οι υπό­λοι­ποι ακούν. Οι πιο επι­τυ­χη­μέ­νες κοι­νω­νίες είναι εκείνες στις οποίες οι πολίτες είναι ενη­με­ρω­μέ­νοι και συν­δια­μορ­φώ­νουν τις τελικές απο­φά­σεις», εκτιμά ο πρό­ε­δρος του Ecocity, Κώστας Βαφειά­δης.«Το όραμά μας είναι η Αστυ­πά­λαια να ακο­λου­θή­σει το μονο­πάτι της αει­φό­ρου, βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης. Να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν ώστε αυτό που παρα­λά­βαμε παρθένο να το παρα­δώ­σουμε έτσι στους επό­με­νους. Δεν είμαστε ένα νησί μαζικού του­ρι­σμού, αλλά ένα από τα μέρη που κάποιος επι­σκέ­πτε­ται για τη φύση του και τον ήπιο χαρα­κτήρα του, και θέλουμε να μεί­νουμε έτσι», λέει στην «Κ» ο δήμαρ­χος του νησιού, Νίκος Κομη­νέας. Με δεδο­μένο όμως ότι η κυβέρ­νηση επέλεξε την Αστυ­πά­λαια, μέσω του συγκε­κρι­μέ­νου εγχει­ρή­μα­τος, για να τη «μετα­δώ­σει» ως παρά­δειγμα στην Ελλάδα και διεθνώς, είναι αυτο­νό­ητο ότι θα πρέπει παράλ­ληλα να επι­λύ­σει (με συνο­πτι­κές δια­δι­κα­σίες) ορι­σμένα από τα βασικά. Χάρη στις προ­σπά­θειες των τελευ­ταίων δύο δεκα­ε­τιών (και στην επιμονή τού επί πολλές τετρα­ε­τίες δημάρ­χου Πανορ­μίτη Κοντα­ρά­του) η Αστυ­πά­λαια δεν ξεκι­νάει από το μηδέν, δια­θέ­το­ντας ήδη ορι­σμέ­νες υπο­δο­μές για τις οποίες άλλα νησιά ακόμα παλεύ­ουν: ΧΥΤΑ, απο­χέ­τευση με βιο­λο­γικό καθα­ρι­σμό, μια λει­τουρ­γούσα λιμνο­δε­ξα­μενή. Ομως, η δεκα­ε­τής κρίση άφησε το απο­τύ­πωμά της. «Τελικά απο­δεί­χθηκε πιο δύσκολο να λει­τουρ­γή­σουμε τις υπο­δο­μές από το να τις κατα­σκευά­σουμε», ανέφερε στη δια­βού­λευση του «Οικο­λο­γι­κού Τρι­η­μέ­ρου» ο κ. Κοντα­ρά­τος. «Ολοι μάς νοιά­ζο­νται, όλοι μάς συμπο­νούν και μας λένε ήρωες. Ομως, δίνουμε έναν μονα­χικό αγώνα. Οταν ο δήμος έχει μόνο έναν υπάλ­ληλο καθα­ριό­τη­τας, που θα συντα­ξιο­δο­τη­θεί σύντομα, και δεν έχει τεχνική υπη­ρε­σία, πώς θα προ­χω­ρή­σουμε; Ο δήμαρ­χος γίνεται επαίτης, παρα­κα­λάει τις υπη­ρε­σίες του κράτους και φοβάται… να μην τους θυμώσει, γιατί μετά τα πράγ­ματα θα πάνε πίσω. Αυτή είναι η πραγ­μα­τι­κό­τητα της “νησιω­τι­κό­τη­τας” στη χώρα μας».

Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», η κυβέρ­νηση βρί­σκε­ται το τελευ­ταίο διά­στημα σε επαφή με τον δήμο ανα­ζη­τώ­ντας τον καλύ­τερο (και ταχύ­τερο) τρόπο να αντι­με­τω­πί­σει τα βασικά ζητή­ματα του νησιού, όπως η δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των και λυμάτων. Αυτό που δεν είναι ακόμα γνωστό είναι ποια στάση θα κρα­τή­σει η πολι­τεία απέ­να­ντι στο θέμα που σήμερα «καίει» περισ­σό­τερο την τοπική κοι­νω­νία: την κατα­σκευή αιο­λι­κών πάρκων στο μέχρι σήμερα παρθένο κομμάτι του νησιού.

Τα αιολικά πάρκα «διχά­ζουν» το νησί

«Εμείς κλη­ρο­νο­μή­σαμε νησί από τους γονείς μας, δεν θα παρα­δώ­σουμε βιο­μη­χα­νική περιοχή στα παιδιά μας». Σε αυτή τη φράση, που ακού­στηκε από πολίτες που συμ­με­τεί­χαν προ μηνός στη συζή­τηση για την αιολική ενέρ­γεια στην Αστυ­πά­λαια, συνο­ψί­ζε­ται η εξαι­ρε­τικά αρνη­τική στάση της τοπικής κοι­νω­νίας απέ­να­ντι στις σχε­δια­ζό­με­νες στο νησί επεν­δύ­σεις. Οι κάτοι­κοι και η δημο­τική αρχή δέχο­νται την εγκα­τά­σταση ανε­μο­γεν­νη­τριών μόνο για την εξα­σφά­λιση της ενερ­γεια­κής αυτο­νο­μίας του νησιού και την απε­ξάρ­τησή του από το πετρέ­λαιο. Το παρά­δειγμα της Αστυ­πά­λαιας είναι χαρα­κτη­ρι­στικό της πολε­μι­κής που ανα­πτύσ­σε­ται σε πολλά νησιά και, παρά τις υπερ­βο­λές και την προ­σπά­θεια πολι­τι­κής εκμε­τάλ­λευ­σης από συγκε­κρι­μέ­νους χώρους που ενίοτε τη συνο­δεύ­ουν, ανα­δει­κνύει ένα βασικό ζήτημα στη διείσ­δυση των ΑΠΕ στη χώρα μας: την ελά­χι­στη έως ανύ­παρ­κτη συμ­με­τοχή των τοπικών κοι­νω­νιών στις απο­φά­σεις. Με τη βοήθεια του Ecocity, κατά τη διάρ­κεια του Οικο­λο­γι­κού Τρι­η­μέ­ρου ακού­στη­καν όλες οι απόψεις.

Από το Κέντρο Ανα­νε­ώ­σι­μων Πηγών Ενέρ­γειας (ΚΑΠΕ) και την Ελλη­νική Επι­στη­μο­νική ένωση Αιο­λι­κής Ενέρ­γειας (ΕΛΕΤΑΕΝ), έως την Ελλη­νική Ορνι­θο­λο­γική Εται­ρεία (ΕΟΕ) και το Ινστι­τούτο Αρχι­πέ­λα­γος. Η διάθεση όμως των συμ­με­τε­χό­ντων πολιτών ήταν ξεκά­θαρα αρνη­τική. Αιτία δεν ήταν άλλη από τα δύο βασικά επεν­δυ­τικά σχέδια για την περιοχή: το πρώτο, για την τοπο­θέ­τηση 23 ανε­μο­γεν­νη­τριών σε 4 νησίδες της Αστυ­πά­λαιας και το δεύτερο, για 48 ανε­μο­γεν­νή­τριες στο δυτικό μέρος του νησιού (έχει εκδοθεί άδεια παρα­γω­γής, δηλαδή η προ­κα­ταρ­κτική άδεια) και 22 στο ανα­το­λικό (υπό αξιο­λό­γηση). Την καλύ­τερη απο­τύ­πωση της εικόνας έδωσαν… τα παιδιά. Οι μαθητές του Γυμνα­σίου – Λυκείου του νησιού διορ­γά­νω­σαν με τη βοήθεια των εκπαι­δευ­τι­κών τους και του Ecocity ένα γκάλοπ συγκε­ντρώ­νο­ντας 100 ερω­τη­μα­το­λό­για, τα οποία αντι­στοι­χούν στο 10% του πλη­θυ­σμού του νησιού. Υπέρ της εγκα­τά­στα­σης ανε­μο­γεν­νη­τριών δήλωσαν μόλις 5, υπέρ υπό όρους δήλωσαν οι 30, ενώ κατά οι 52 (οι υπό­λοι­ποι δεν απά­ντη­σαν).

Ανάμεσα στα αντε­πι­χει­ρή­ματα που έθεσαν οι συμ­με­τέ­χο­ντες, ήταν η κατα­στροφή του αδια­τά­ρα­κτου τοπίου του νησιού, που του χαρίζει τον ιδιαί­τερο χαρα­κτήρα του. Μιλώ­ντας με τους ντό­πιους, η εικόνα αυτή επι­βε­βαιώ­νε­ται. Στο νησί ακού­γο­νται από λογικά επι­χει­ρή­ματα που σχε­τί­ζο­νται με την κλίμακα και τις επι­πτώ­σεις των σχε­δια­ζό­με­νων έργων στο περι­βάλ­λον και στο τοπίο, μέχρι διφο­ρού­μενα επι­στη­μο­νι­κώς επι­χει­ρή­ματα (λ.χ. ότι επη­ρε­ά­ζε­ται η μελισ­σο­κο­μία ή η υγρασία του εδάφους) ή εντελώς αστή­ρι­κτα (καρ­κι­νο­γε­νέ­σεις, κατα­στροφή της κτη­νο­τρο­φίας). Τελικώς η συζή­τηση στο Οικο­λο­γικό Τρι­ή­μερο κατέ­ληξε σε ένα συμπέ­ρα­σμα: ναι σε 2-3 ανε­μο­γεν­νή­τριες για την ενερ­γειακή αυτο­νο­μία του νησιού, όχι στην εγκα­τά­σταση μεγάλων αιο­λι­κών πάρκων. «Γιατί να ενδια­φέ­ρει τους κατοί­κους της Αστυ­πά­λαιας πώς θα γίνουν απο­δο­τι­κές οι επεν­δύ­σεις μιας εται­ρείας; Και αν πούμε ότι η Αστυ­πά­λαια πρέπει να συμ­με­τέ­χει στην εθνική προ­σπά­θεια απε­ξάρ­τη­σης από τα ορυκτά καύσιμα, πώς υπο­λο­γί­ζε­ται η συμ­με­τοχή της;», ανέ­φε­ραν μέλη κινή­σεων κατά των αιο­λι­κών πάρκων στα νησιά.«Μέση λύση»

«Υπάρχει ένα μεγάλο κενό στον τρόπο που αδειο­δο­τού­νται σήμερα οι ΑΠΕ στην Ελλάδα», εκτιμά ο δήμαρ­χος Αστυ­πά­λαιας, Νίκος Κομη­νέας. «Η πολι­τεία λει­τουρ­γεί από πάνω προς τα κάτω, απο­φα­σί­ζει κεντρικά τι θα γίνει τοπικά, χωρίς καμία ουσια­στική ανά­μειξη της τοπικής κοι­νω­νίας στη λήψη της από­φα­σης. Το νομο­θε­τικό πλαίσιο δεν βοηθά, οι μαζικές άδειες παρα­γω­γής τρο­μά­ζουν τον κόσμο. Η καχυ­πο­ψία είναι δικαιο­λο­γη­μένη, ότι το κράτος δεν ενδια­φέ­ρε­ται για τον τόπο μας αλλά για το πώς θα στη­ρί­ξει τις εται­ρείες που κατα­σκευά­ζουν τα αιολικά πάρκα. Πρέπει λοιπόν να απο­φα­σί­σουμε πώς θα προ­χω­ρή­σουμε. Θέλουμε τα νησιά αυτό­νομα ενερ­γειακά ή να μετα­τρα­πούν σε παρα­γω­γούς ενέρ­γειας; Αν το κάνουμε αυτό, θα θυσιά­σουμε τη μονα­δι­κό­τητά τους. Γι’ αυτό και εδώ ανα­ζη­τούμε τη μέση λύση: ναι στις ΑΠΕ, αλλά για την ενερ­γειακή μας αυτο­νο­μία, δηλαδή ως ένα βήμα για το μέλλον. Και βέβαια το σχέδιο για τις ανε­μο­γεν­νή­τριες στις νησίδες πρέπει να εγκα­τα­λει­φθεί».

Το χαμένο κεδρο­δά­σο­ςα­να­γεν­νά­ται στα­διακά

Eνα μικρό θαύμα συμ­βαί­νει τα τελευ­ταία χρόνια στο ανα­το­λικό κομμάτι της Αστυ­πά­λαιας. Το κεδρο­δά­σος, που κάποτε κάλυπτε το μισό νησί και απο­ψι­λώ­θηκε εντελώς πριν από 40 χρόνια, ανα­γεν­νά­ται.

«Μετά το τέλος του Β΄ Παγκο­σμίου Πολέμου, στην Αστυ­πά­λαια υπήρχε μεγάλη φτώχεια. Η οικο­νο­μία του νησιού είχε κατα­στρα­φεί, οι κάτοι­κοι έφευγαν μετα­νά­στες», λέει ο δήμαρ­χος Νίκος Κομη­νέας. «Ο κόσμος έπρεπε να ζήσει. Σκέ­φτη­καν λοιπόν την παρα­γωγή ασβέστη, μιας και στο βορειο­α­να­το­λικό κομμάτι του νησιού τα πετρώ­ματα είναι ασβε­στο­λι­θικά».

Οι Αστυ­πα­λί­τες έφτια­χναν μικρούς θόλους από ασβε­στό­λι­θους και άφηναν το εσω­τε­ρικό κενό. Από ένα πορτάκι, έβαζαν μέσα τους κορμούς από τους κέδρους, που αφθο­νού­σαν στην περιοχή, και τους έκαιγαν. Λόγω της υψηλής θερ­μο­κρα­σίας που ανα­πτυσ­σό­ταν στο εσω­τε­ρικό, οι πέτρες μετα­τρέ­πο­νταν σε ασβέστη, τον οποίο στη συνέ­χεια έτριβαν για την παρα­γωγή της σκόνης. Η σκόνη στελ­νό­ταν με καΐκια σε όλο το Αιγαίο, κυρίως στα γύρω νησιά. Γι’ αυτό και τα ασβε­στο­κά­μινα φτιά­χνο­νταν κατά κύριο λόγο κοντά στη θάλασσα, ή έστω κοντά σε δρόμο που οδηγεί στη θάλασσα. Στην εποχή του, ο αστυ­πα­λί­τι­κος ασβέ­στης θεω­ρού­νταν μάλιστα εξαι­ρε­τι­κής ποιό­τη­τας.

«Ομως με τον τρόπο αυτό στα­διακά το ανα­το­λικό κομμάτι του νησιού έγινε… κρανίου τόπος. Ελά­χι­στοι κέδροι γλί­τω­σαν. Ομως όταν τελεί­ω­σαν οι κέδροι, τελεί­ω­σαν και τα αυτο­σχέ­δια καμίνια. Από το 1968 έως το 1973 τα δια­δέ­χθη­καν τα βιο­μη­χα­νικά καμίνια –τρία σε όλο το νησί– που λει­τουρ­γού­σαν με πετρέ­λαιο. Στα μέσα της δεκα­ε­τίας του ’70, λόγω της πετρε­λαϊ­κής κρίσης, έγινε ασύμ­φορη και η παρα­γωγή και η μετα­φορά και εγκα­τα­λεί­φθη­καν και αυτά».

«Μονα­δικό φαι­νό­μενο»

Τα τελευ­ταία χρόνια το κεδρο­δά­σος δείχνει να ανα­γεν­νά­ται, έστω και με αργούς ρυθμούς. Σε αυτό έπαιξε ρόλο και… η γεύση των δέντρων, καθώς είναι πικρά και τα κατσί­κια δεν τα προ­τι­μούν. «Είμαστε μάρ­τυ­ρες μιας τερά­στιας φυσικής ανα­γέν­νη­σης, ένα μονα­δικό φαι­νό­μενο», λέει ο κ. Κομη­νέας. «Η δική μας γενιά βέβαια δεν θα το προ­λά­βει ως δάσος, αν όμως το προ­φυ­λά­ξει νομίζω ότι η Αστυ­πά­λαια θα ξανα­πο­κτή­σει το μεγα­λύ­τερο κεδρο­δά­σος του Αιγαίου».

Πηγή: kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος