Από το ηφαίστειο της Νισύρου στην ηλεκτροκίνηση της Αστυπάλαιας -Τα νησιά του Αιγαίου που επιδιώκουν έναν άλλου είδους τουρισμό

Σε ολό­κληρο το νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο, μικρά νησιά επι­χει­ρούν να επα­να­προσ­διο­ρί­σουν τη σχέση τους με την ανά­πτυξη, ανα­ζη­τώ­ντας εναλ­λα­κτι­κές δια­δρο­μές πέρα από το μοντέλο του μαζικού του­ρι­σμού.

Υπάρ­χουν νησιά που ζουν από την εποχική έκρηξη του φημι­σμέ­νου στα πέρατα της οικου­μέ­νης «ελλη­νι­κού καλο­και­ριού». Και έπειτα υπάρχει η Νίσυρος: ένα ηφαι­στειακό τοπίο που μετα­τρέ­πε­ται σε πεδίο δοκιμών για ένα δια­φο­ρε­τικό μοντέλο του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης.

Η πρό­σφατη ένταξη του νησιού στο Δίκτυο των Παγκό­σμιων Γεω­πάρ­κων της UNESCO Global Geoparks Network είναι σημα­ντικό για πολλούς λόγους, με κυρ­ριό­τερο το εξής: ότι το ενεργό ηφαί­στειο της Νισύρου μαζί με τις τριγύρω βρα­χο­νη­σί­δες (Περ­γούσα, Παχειά, Κον­δε­λιούσα, Στρογ­γύλη) και τον θαλάσ­σιο χώρο απο­κτούν διεθνή ανα­γνώ­ριση για τον ξεχω­ρι­στό γεω­λο­γικό τους πλούτο, την πολι­τι­σμική τους κλη­ρο­νο­μιά και τη μονα­δική τους βιο­ποι­κι­λό­τητα. Οι δια­δρο­μές γύρω από το ηφαί­στειο, οι μικρές μονάδες φιλο­ξε­νίας και η έμφαση στην τοπική παρα­γωγή συγκρο­τούν ένα μοντέλο που επι­χει­ρεί να ξεφύγει από τη λογική των αριθμών.

Δεν είναι μόνη σε αυτή τη μετά­βαση

Κι όμως, η Νίσυρος δεν είναι μόνη σε αυτή τη μετά­βαση. Σε ολό­κληρο το νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο, μικρά νησιά επι­χει­ρούν να επα­να­προσ­διο­ρί­σουν τη σχέση τους με την ανά­πτυξη, ανα­ζη­τώ­ντας εναλ­λα­κτι­κές δια­δρο­μές πέρα από το μοντέλο του μαζικού του­ρι­σμού.

Με το βλέμμα της κυβέρ­νη­σης στραμ­μένο στο σχέδιο απο­λι­γνι­το­ποί­η­σης και την ολο­κλή­ρωση των στόχων του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέρ­γεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), αυτά τα μικρά νησιά απο­κτούν έναν νέο και εξόχως σημα­ντικό ρόλο. Μέσα από την πρω­το­βου­λία GR-Eco Islands επι­χει­ρεί­ται να μετα­τρα­πούν σε παρα­δείγ­ματα εφαρ­μο­γής πρα­κτι­κών αει­φο­ρίας, νέων τεχνο­λο­γιών και πρά­σι­νων μετα­κι­νή­σεων, αλλά και σε πεδία δοκιμών για τη συνο­λική ανα­βάθ­μιση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος.

Η λογική πίσω από το εγχεί­ρημα είναι ότι οι μικρές κλί­μα­κες επι­τρέ­πουν πιο άμεσες παρεμ­βά­σεις. Μέσω επι­δο­τή­σεων του Υπουρ­γείου Ενέρ­γειας και Περι­βάλ­λο­ντος και χρη­μα­το­δο­τι­κών εργα­λείων όπως το νέο ΕΣΠΑ, το ΣΔΑΜ και το υπό σύσταση Ταμείο Απαν­θρα­κο­ποί­η­σης, τα νησιά καλού­νται να εφαρ­μό­σουν λύσεις που αφορούν την ενέρ­γεια, τη δια­χεί­ριση απο­βλή­των, τις ψηφια­κές υπο­δο­μές και την καθη­με­ρινή λει­τουρ­γία των κοι­νο­τή­των τους. Στόχος είναι τα απο­τε­λέ­σματα να λει­τουρ­γή­σουν ως οδηγός όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες που ανα­ζη­τούν τρόπους απε­ξάρ­τη­σης από τα υγρά καύσιμα.

Τα πρώτα παρα­δείγ­ματα εφαρ­μο­γής

Ήδη έχουν υπάρξει τα πρώτα παρα­δείγ­ματα εφαρ­μο­γής. Η Τήλος, μέσω του Tilos Project, απο­τέ­λεσε μία από τις πρώτες περι­πτώ­σεις υβρι­δι­κού ενερ­γεια­κού συστή­μα­τος με ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές και απο­θή­κευση ενέρ­γειας. Το νησί έχει εξε­λι­χθεί σε σημείο ανα­φο­ράς για την ενερ­γειακή αυτο­νο­μία μικρών κοι­νο­τή­των, ενώ παράλ­ληλα δια­τη­ρεί χαμηλών τόνων του­ρι­στικό προφίλ, βασι­σμένο σε πεζο­πο­ρία και οικο­του­ρι­σμό.

Η Τήλος, μέσω του Tilos Project, απο­τέ­λεσε μία από τις πρώτες περι­πτώ­σεις υβρι­δι­κού ενερ­γεια­κού συστή­μα­τος με ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές και απο­θή­κευση ενέρ­γειας / SHUTTERSTOCK

Στο ίδιο μήκος κύματος, η Αστυ­πά­λαια προωθεί ένα δια­φο­ρε­τικό μοντέλο μετά­βα­σης, βασι­σμένο στην ηλε­κτρο­κί­νηση και την ψηφιακή οργά­νωση των μετα­φο­ρών. Η συνερ­γα­σία με τη Volkswagen, η εγκα­τά­σταση φωτο­βολ­ταϊ­κών σταθμών και συστη­μά­των απο­θή­κευ­σης ενέρ­γειας, καθώς και η αντι­κα­τά­σταση μέρους του στόλου οχη­μά­των με ηλε­κτρικά, έχουν μετα­τρέ­ψει το νησί σε ένα από τα πιο προ­βε­βλη­μένα παρα­δείγ­ματα «έξυπνου» προ­ο­ρι­σμού στην Ευρώπη. Η εικόνα των ανε­μό­μυ­λων της Χώρας συνυ­πάρ­χει πλέον με φορ­τι­στές ηλε­κτρι­κών οχη­μά­των και εφαρ­μο­γές κινη­τι­κό­τη­τας, δημιουρ­γώ­ντας ένα υβρι­δικό τοπίο ανάμεσα στην παρά­δοση και την τεχνο­λο­γία.

Στο πρό­γραμμα εντάσ­σο­νται δεκάδες μικρά νησιά

Οι δράσεις των GR-Eco Islands δεν περιο­ρί­ζο­νται σε αυτά τα δύο παρα­δείγ­ματα. Στο πρό­γραμμα εντάσ­σο­νται δεκάδες μικρά νησιά — από τη Σύμη και το Αγα­θο­νήσι μέχρι τους Λειψούς, την Ανάφη, τη Σίκινο, τη Σέριφο και τη Σίφνο — ενώ στον σχε­δια­σμό περι­λαμ­βά­νο­νται συνο­λικά περίπου 40 νησιω­τι­κοί προ­ο­ρι­σμοί. Η Χάλκη, για παρά­δειγμα, κινεί­ται επίσης προς μια «πράσινη» κατεύ­θυνση μέσα από συνερ­γα­σίες με διε­θνείς εται­ρείες ενέρ­γειας και αυτο­κι­νη­το­βιο­μη­χα­νίες, επι­χει­ρώ­ντας να ενσω­μα­τώ­σει ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές και νέες μορφές μετα­κί­νη­σης.

Για να εντα­χθεί ένα νησί στο πρό­γραμμα απαι­τού­νται συγκε­κρι­μένα κρι­τή­ρια. Πρό­κει­ται κυρίως για μικρούς πλη­θυ­σμούς — συνήθως μεταξύ 3.000 και 5.000 κατοί­κων — και για περιο­χές που είτε δεν θα δια­συν­δε­θούν σύντομα με το ηπει­ρω­τικό ηλε­κτρικό σύστημα είτε η δια­σύν­δεσή τους μετα­τί­θε­ται για μετά το 2030. Η επιλογή αυτή δίνει προ­τε­ραιό­τητα σε τόπους όπου η ενερ­γειακή αυτο­νο­μία μπορεί να λει­τουρ­γή­σει ως πραγ­μα­τική ανάγκη και όχι απλώς ως τεχνο­λο­γική επί­δειξη.

Οι βασικοί πυλώνες του σχε­δια­σμού περι­λαμ­βά­νουν την ενέρ­γεια, τη δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των και λυμάτων, την πολι­τι­στική κουλ­τούρα, τα τοπικά προ­ϊ­ό­ντα και τις τεχνο­λο­γίες πλη­ρο­φο­ρι­κής και επι­κοι­νω­νιών. Στο ενερ­γειακό σκέλος, η επι­δί­ωξη είναι η κλι­μα­τική ουδε­τε­ρό­τητα μέσω φωτο­βολ­ταϊ­κών και αιο­λι­κών έργων, υβρι­δι­κών σταθμών και συστη­μά­των απο­θή­κευ­σης. Παράλ­ληλα, προ­ω­θεί­ται η ανά­πτυξη έξυπνων δικτύων, υπο­δο­μών φόρ­τι­σης ηλε­κτρι­κών οχη­μά­των και η στα­διακή αντι­κα­τά­σταση δημό­σιων και ενοι­κια­ζό­με­νων οχη­μά­των με ηλε­κτρικά μέχρι το 2030.

Στη δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των, ο στόχος είναι φιλό­δο­ξος: πλήρης διαλογή ανα­κυ­κλώ­σι­μων υλικών, ανα­κύ­κλωση του­λά­χι­στον στο 60% και απο­μά­κρυνση παλαιού εξο­πλι­σμού που έχει φτάσει στο τέλος του κύκλου ζωής του. Πρό­κει­ται για παρεμ­βά­σεις που επη­ρε­ά­ζουν όχι μόνο την καθη­με­ρι­νό­τητα των κατοί­κων αλλά και την εικόνα που παρου­σιά­ζουν τα νησιά προς τα έξω ως βιώ­σι­μοι προ­ο­ρι­σμοί.

Παρά τις φιλο­δο­ξίες των προ­γραμ­μά­των, το τελικό απο­τέ­λε­σμα θα κριθεί από την καθη­με­ρι­νό­τητα. Οι κάτοι­κοι, οι μικρές επι­χει­ρή­σεις και οι τοπικές κοι­νω­νίες είναι εκείνοι που καλού­νται να ενσω­μα­τώ­σουν τις αλλαγές, να προ­σαρ­μο­στούν στις νέες υπο­δο­μές και να δια­τη­ρή­σουν τη συνοχή του τόπου. Η επι­τυ­χία ή η απο­τυ­χία αυτών των εγχει­ρη­μά­των δεν θα φανεί μόνο στους ενερ­γεια­κούς δείκτες, αλλά και στο αν τα νησιά θα παρα­μεί­νουν βιώ­σι­μοι τόποι δια­βί­ω­σης και όχι μόνο προ­ο­ρι­σμοί επί­σκε­ψης.

Πηγή: iefimerida.gr