Η ελληνική πάγια θέση «απάντηση» στα τουρκικά «προβλήματα στο Αιγαίο»

Οπως χθες (23/1) με την «απά­ντηση» του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών στις προ­κλη­τι­κές δηλώ­σεις του Χου­λουσί Ακάρ για απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση 16 ελλη­νι­κών νησιών, έτσι και σήμερα το ελλη­νικό ΥΠΕΞ «απαντά» στον Ερτζι­γές με το ίδιο… νόμισμα, παρα­θέ­το­ντας τις πάγιες θέσεις της ελλη­νι­κής πλευράς απέ­να­ντι σε όσα υπο­στη­ρί­ζει ο Ερτζι­γές ως «τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις» και «προ­βλή­ματα στο Αιγαίο», θέσεις που βρί­σκο­νται άλλωστε δημο­σιευ­μέ­νες και στην ιστο­σε­λίδα του ελλη­νι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών.

Οι θέσεις της Ελλάδας επί της ουσίας του ζητή­μα­τος της υφα­λο­κρη­πί­δας και των ορίων αυτής, βασί­ζο­νται στις προ­βλέ­ψεις του ισχύ­ο­ντος δικαίου της θαλάσ­σης, συμ­βα­τι­κού και εθι­μι­κού.

Σύμφωνα με το άρθρο 121 (2) της Σύμ­βα­σης Δικαίου της Θάλασ­σας, όλα τα νησιά δικαιού­νται αιγια­λί­τι­δας ζώνης, συνο­ρεύ­ου­σας ζώνης, απο­κλει­στι­κής οικο­νο­μι­κής ζώνης (ΑΟΖ) και υφα­λο­κρη­πί­δας.

Ως προς τη μέθοδο οριο­θέ­τη­σης, πάγια θέση της χώρας μας απο­τε­λεί ότι η οριο­θέ­τηση όλων των θαλασ­σίων ζωνών, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της υφα­λο­κρη­πί­δας, θα πρέπει να γίνει με βάση την αρχή της ίσης από­στα­σης/μέσης γραμμής.

Για τα χωρικά ύδατα

Βάσει εθι­μι­κού κανόνα του Δικαίου της Θάλασ­σας, που ενσω­μα­τώ­νε­ται και στη Σύμβαση των ΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασ­σας, η Ελλάδα δικαιού­ται να επε­κτεί­νει μέχρι τα 12 ν.μ. την αιγια­λί­τιδα ζώνη της.

Το δικαί­ωμα επέ­κτα­σης του ορίου της αιγια­λί­τι­δας ζώνης μέχρι τα 12 ν.μ. είναι κυριαρ­χικό και ασκεί­ται μονο­με­ρώς και κατά συνέ­πεια δεν υπό­κει­ται σε κανενός είδους περιο­ρι­σμό ή εξαί­ρεση και δεν επι­δέ­χε­ται αμφι­σβη­τή­σεως από τρίτα κράτη… Η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία των παρά­κτιων κρατών, πλην ελα­χί­στων εξαι­ρέ­σεων, έχει προσ­διο­ρί­σει το εύρος της αιγια­λί­τι­δας ζώνης στα 12 ν.μ. Η ίδια η Τουρκία έχει επε­κτεί­νει, ήδη από το 1964, την αιγια­λί­τιδα ζώνη της στα 12 ν.μ. στον Εύξεινο Πόντο και τη Μεσό­γειο.

Η Ελλάδα κατά την κύρωση της Σύμ­βα­σης για το Δίκαιο της Θάλασ­σας (Ν. 2321/1995) δήλωσε ρητά ότι επι­φυ­λάσ­σε­ται να ασκήσει σε οιο­δή­ποτε χρόνο το δικαί­ωμά της να επε­κτεί­νει την αιγια­λί­τιδα ζώνη της μέχρι τα 12 ν.μ.

Για τις γκρίζες ζώνες

Το διεθνές νομικό πλαίσιο, ωστόσο, με το οποίο ρυθ­μί­στη­καν τα θέματα κυριαρ­χίας στην περιοχή μετά τους Παγκο­σμί­ους Πολέ­μους (Συν­θή­κες Λωζάνης 1923 και Παρι­σίων 1947) είναι απο­λύ­τως σαφές και αδιαμ­φι­σβή­τητο.

Ειδι­κό­τερα το άρθρο 12 της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης του 1923 προ­βλέ­πει τα εξής: «Η ληφθείσα από­φα­σις… η αφορώσα εις την κυριαρ­χίαν της Ελλάδος επί των νήσων της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου, εκτός της Ίμβρου, Τενέδου και των Λαγου­σών νήσων (Μαυρυών), ιδία των νήσων Λήμνου, Σαμο­θρά­κης, Μυτι­λή­νης, Χίου, Σάμου και Ικαρίας επι­κυ­ρού­ται… Εκτός αντι­θέ­του δια­τά­ξεως της παρού­σης Συν­θή­κης, αι νήσοι, αι κεί­με­ναι εις μικρο­τέ­ραν από­στα­σιν των τριών μιλίων της ασια­τι­κής ακτής, παρα­μέ­νου­σιν υπό την τουρ­κι­κήν κυριαρ­χίαν».

Σύμφωνα με το άρθρο 15 της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης “Η Τουρκία παραι­τεί­ται υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώ­μα­τος και τίτλου επί των κάτωθι απα­ριθ­μου­μέ­νων νήσων, του­τέ­στι της Αστυ­πα­λαίας, Ρόδου, Χάλκης, Καρ­πά­θου, Κάσσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύ­μνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψούς, Σύμης και Κω, των κατε­χο­μέ­νων νυν υπό της Ιταλίας και των νησίδων των εξ αυτών εξαρ­τω­μέ­νων, ως και της νήσου Καστελ­λο­ρί­ζου”. Περαι­τέρω, το άρθρο 14 της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων (10.12.1947) προ­βλέ­πει : «Η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρει κυριαρ­χία τας νήσους της Δωδε­κα­νή­σου τας κατω­τέρω απα­ριθ­μου­μέ­νας, ήτοι: Αστυ­πά­λαιαν, Ρόδον, Χάλκην, Κάρ­πα­θον, Κάσον, Τήλον, Νίσυρον, Κάλυ­μνον, Λέρον, Πάτμον, Λειψών, Σύμην, Κω και Καστελ­λό­ρι­ζον, ως και τας παρα­κει­μέ­νας νησίδας».

Σύμφωνα με το άρθρο 16 της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης : «Η Τουρκία δηλοί ότι παραι­τεί­ται παντός τίτλου και δικαιώ­μα­τος πάσης φύσεως επί των εδαφών ή εν σχέσει προς τα εδάφη άτινα κείνται πέραν των προ­βλε­πο­μέ­νων υπό της παρού­σης Συν­θή­κης ορίων, ως και επί των νήσων, εκτός εκείνων ων η κυριαρ­χία έχει ανα­γνω­ρι­σθή αυτή δια της παρού­σης Συν­θή­κης, της τύχης των εδαφών και των νήσων τούτων κανο­νι­σθεί­σης ή κανο­νι­σθη­σο­μέ­νης μεταξύ των ενδια­φε­ρο­μέ­νων…».

Δυνάμει των νομικών αυτών τίτλων, η Ελλάδα ασκεί νομίμως, αδια­λεί­πτως, εμπρά­κτως και με ειρη­νικό τρόπο την κυριαρ­χία της επί όλων των νήσων, νησίδων και βρα­χο­νη­σί­δων που εμπί­πτουν, κατά τα προ­α­να­φε­ρό­μενα, στο έδαφός της χωρίς να έχει υπάρξει ουδεμία αμφι­σβή­τηση από άλλο κράτος, πλην των αβά­σι­μων όψιμων αμφι­σβη­τή­σεων της Τουρ­κίας.

Για τα Ιμια

Το νομικό καθε­στώς των νήσων και νησίδων του Αιγαίου είναι ξεκά­θαρο. Η ελλη­νική κυριαρ­χία επί των Ιμίων προ­κύ­πτει σαφώς από διεθνή συμ­βα­τικά κείμενα, δηλαδή τη Συνθήκη της Λωζάν­νης του 1923, τις Ιταλο-τουρκικές Συμ­φω­νίες του 1932 και τη Συνθήκη των Παρι­σίων του 1947. Συγκε­κρι­μένα:

• Βάσει της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης (άρθρο 15) τα Ίμια μαζί με όλο το Δωδε­κα­νη­σιακό σύμπλεγμα περι­ήλ­θαν στην Ιταλία. Επι­πλέον, από τα άρθρα 12 και 16 προ­κύ­πτει ότι η Τουρκία παραι­τή­θηκε κάθε κυριαρ­χι­κού δικαιώ­μα­τος επί όλων των νησιών που βρί­σκο­νται πέραν των 3 μιλίων από την ασια­τική ακτή, πλήν της Ίμβρου, της Τενέδου και των Λαγου­σών. Συνεπώς παραι­τή­θηκε κάθε κυριαρ­χι­κού της δικαιώ­μα­τος και επί των Ιμίων που βρί­σκο­νται σε από­σταση 3,7 μίλια από τις τουρ­κι­κές ακτές.

• Με την Ιταλο-Τουρκική Συμ­φω­νία του Ιανουα­ρίου 1932 και του συμπλη­ρω­μα­τι­κού αυτής Πρω­το­κόλ­λου της 28.12.1932, οριο­θε­τή­θη­καν τα θαλάσ­σια σύνορα των δύο χωρών μεταξύ Μικρα­σια­τι­κής Ακτής και Δωδε­κα­νη­σια­κού συμπλέγ­μα­τος. Τονί­ζε­ται ότι τα Ίμια περι­ήλ­θαν στην Ιταλία με τη Συνθήκη της Λωζάν­νης, κάτι που απλώς επι­βε­βαιώ­νε­ται από το γεγονός ότι στο σημείο 30 του συμπλη­ρω­μα­τι­κού Πρω­το­κόλ­λου που υπε­γράφη στις 28.12.1932 ανα­φέ­ρο­νται ως ένα από τα σημεία ιτα­λι­κής κυριαρ­χίας από τα οποία θα υπο­λο­γί­ζε­ται η μέση γραμμή για το δια­χω­ρι­σμό των χωρικών υδάτων μεταξύ Ιταλίας και Τουρ­κίας.

• Βάσει της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947 (άρθρο 14), η κυριαρ­χία επί των Δωδε­κα­νή­σων, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των Ιμίων, περι­ήλθε από την Ιταλία στην Ελλάδα. Δηλαδή, η Ελλάδα δια­δέ­χθηκε την Ιταλία, ασκούσα αυτή πλέον κυριαρ­χία επί των Δωδε­κα­νή­σων.

Την προ­α­να­φερ­θείσα νομική επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία συμπλη­ρώ­νει η έμπρα­κτη, ειρη­νική και συνεχής άσκηση κυριαρ­χίας επί των Ιμίων από την Ελλάδα, αδια­λεί­πτως από το 1947, χωρίς η Τουρκία να την αμφι­σβη­τή­σει ποτέ μέχρι την κρίση 1995-96.

Για τον εναέριο χώρο

Η κυριαρ­χία της Ελλάδας στον αέρα ασκεί­ται εντός 10 ν.μ. από τις ακτές της… Η Ελλάδα, ως κυρί­αρχο κράτος, επέλεξε να ασκεί κυριαρ­χία στον αέρα μέχρι το όριο των 10 ν.μ. των χωρικών της υδάτων που όρισε το 1931, όσον αφορά τα ζητή­ματα αερο­πο­ρίας και αστυ­νο­μεύ­σεως αυτής, ενώ στη θάλασσα επέλεξε να ασκεί κυριαρ­χία μέχρι τα 6 ν.μ…

Η Τουρκία παρα­βιά­ζει συνεχώς τον ελλη­νικό εθνικό εναέριο χώρο με στρα­τιω­τικά αερο­σκάφη, συχνό­τατα οπλι­σμένα, τα οποία πραγ­μα­το­ποιούν και πτήσεις σε χαμηλό ύψος ακόμη και άνωθεν κατοι­κη­μέ­νων νησιών. Η συμπε­ρι­φορά αυτή της Τουρ­κίας, πέραν της κατά­φω­ρης παρα­βί­α­σης της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας και του ως εκ τούτου ενδε­χο­μέ­νου πρό­κλη­σης θερμού επει­σο­δίου, δημιουρ­γεί κιν­δύ­νους και για την πολι­τική αερο­πο­ρία.

Ο ισχυ­ρι­σμός της Τουρ­κίας περί αντι­θέ­σεως του εύρους του ελλη­νι­κού εθνικού ενα­ε­ρίου χώρου προς το διεθνές δίκαιο είναι αβά­σι­μος για τους εξής λόγους:

• δεδο­μέ­νου ότι ο «δικαιού­με­νος το μείζον, δικαιού­ται και το έλασσον», η άσκηση κυριαρ­χίας στον εναέριο χώρο μέχρι τα 10 ν.μ. είναι απο­λύ­τως νόμιμη, αφού δεν υπερ­βαί­νει τα 12 ν.μ. που ορίζει το δίκαιο της θάλασ­σας ως ανώτατο όριο του εύρους της αιγια­λί­τι­δας ζώνης και του εθνικού ενα­έ­ριου χώρου,
• η Τουρκία, από το 1931 και για πολλές δεκα­ε­τίες απο­δε­χό­ταν το εύρος των 10 ν.μ. του ελλη­νι­κού εθνικού ενα­έ­ριου χώρου χωρίς ουδεμία δια­μαρ­τυ­ρία ή αμφι­σβή­τηση, γεγονός που θεμε­λιώ­νει κατά το διεθνές δίκαιο σιωπηρή αποδοχή. Το σχετικό Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα εφαρ­μό­σθηκε από το 1931 ομοιό­μορφα, χωρίς οποια­δή­ποτε δια­μαρ­τυ­ρία όσον αφορά στη νομική του βάση.

Για την απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των νησιών του Αιγαίου

Το δικαί­ωμα της Ελλάδας να εξο­πλί­σει τη Λήμνο και τη Σαμο­θράκη ανα­γνω­ρί­σθηκε από την Τουρκία, σύμφωνα και με την επι­στολή που απηύ­θυνε στον έλληνα Πρω­θυ­πουργό στις 6 Μαΐου 1936 ο τότε Τούρκος Πρέσβης στην Αθήνα Roussen Esref, κατόπιν οδηγιών της Κυβέρ­νη­σής του. Η Τουρ­κική Κυβέρ­νηση επα­νέ­λαβε αυτή τη θέση, όταν ο τότε Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Τουρ­κίας, Rustu Aras, απευ­θυ­νό­με­νος προς την Τουρ­κική Εθνο­συ­νέ­λευση με την ευκαι­ρία της κύρωσης της Συμ­βά­σεως του Montreux, ανα­γνώ­ρισε ανε­πι­φύ­λα­κτα το νόμιμο δικαί­ωμα της Ελλάδας να εγκα­τα­στή­σει στρα­τεύ­ματα στη Λήμνο και τη Σαμο­θράκη.

Πουθενά στη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάν­νης δεν προ­βλέ­πε­ται ότι τα νησιά Μυτι­λήνη, Χίος, Σάμος και Ικαρία θα τελούν υπό καθε­στώς απο­στρα­τι­κο­ποι­ή­σεως. Η Ελλη­νική Κυβέρ­νηση ανέλαβε μόνον την υπο­χρέ­ωση, σύμφωνα με το Aρθρο 13 της Συν­θή­κης Ειρήνης της Λωζάν­νης, να μην εγκα­τα­στή­σει εκεί ναυ­τι­κές βάσεις ή οχυ­ρω­μα­τικά έργα.

Τα Δωδε­κά­νησα παρα­χω­ρή­θη­καν στην Ελλάδα “κατά πλήρη κυριαρ­χία” από τη Σύμβαση Ειρήνης των Παρι­σίων, μεταξύ Ιταλίας και Συμ­μά­χων, τον Απρίλιο του 1947.

Όσον αφορά τους τουρ­κι­κούς ισχυ­ρι­σμούς για απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νή­σων, σημειώ­νε­ται ότι:

• Η Τουρκία δεν απο­τε­λεί συμ­βαλ­λό­μενο μέρος σε αυτήν τη Συνθήκη του 1947, η οποία, επο­μέ­νως, απο­τε­λεί “res inter alios acta” γι’ αυτήν, δηλαδή ζήτημα που αφορά άλλα κράτη. Σύμφωνα δε με το άρθρο 34 της Συν­θή­κης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συν­θη­κών, “μια συνθήκη δεν δημιουρ­γεί υπο­χρε­ώ­σεις ή δικαιώ­ματα για τρίτες χώρες” εκτός των συμ­βαλ­λο­μέ­νων.

• …τα καθε­στώτα απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης έχασαν το λόγο ύπαρξής τους με τη δημιουρ­γία των συνα­σπι­σμών του ΝΑΤΟ και του Συμ­φώ­νου της Βαρ­σο­βίας, ως ασύμ­βατα με τη συμ­με­τοχή χωρών σε στρα­τιω­τι­κούς συνα­σπι­σμούς. Στο πλαίσιο αυτό, το καθε­στώς της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης έπαψε να εφαρ­μό­ζε­ται για τα ιταλικά νησιά Panteleria, Lampedusa, Lampione και Linosa, καθώς και για τη Δ. Γερ­μα­νία από τη μια πλευρά, και τη Βουλ­γα­ρία, Ρου­μα­νία, Αν. Γερ­μα­νία, Ουγ­γα­ρία και Φιλαν­δία από την άλλη πλευρά.

Πέραν των ανωτέρω, η Ελλάδα, όπως και κάθε άλλο κυρί­αρχο κράτος στον κόσμο, δεν μπορεί να παραι­τη­θεί από το φυσικό και νόμιμο δικαί­ωμά της για άμυνα σε περί­πτωση απειλής στρε­φο­μέ­νης κατά των νησιών της ή οποιου­δή­ποτε άλλου μέρους της επι­κρά­τειάς της. Πόσο μάλλον, τη στιγμή που η Τουρκία, παρα­βιά­ζο­ντας κατά­φωρα τον Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, την απειλεί με πόλεμο σε περί­πτωση που ασκήσει ένα νόμιμο και κυριαρ­χικό δικαί­ωμα που της παρέχει το διεθνές δίκαιο.

Η προ­α­να­φε­ρό­μενη κατά­σταση πραγ­μά­των, συν­δυα­ζό­μενη με την απειλή πολέμου (casus belli) και τη γενι­κό­τερη ανα­θε­ω­ρη­τική τάση της Τουρ­κίας ως προς το εδαφικό και νομικό καθε­στώς των ελλη­νι­κών νησιών που ορί­ζε­ται από διε­θνείς συν­θή­κες και το διεθνές δίκαιο γενι­κό­τερα, υπο­χρε­ώ­νει και νομι­μο­ποιεί την Ελλάδα να προβεί στην ανα­γκαία αμυ­ντική προ­πα­ρα­σκευή που θα της επι­τρέ­ψει να ασκήσει, εάν παρα­στεί ανάγκη, το δικαί­ωμα της νόμιμης άμυνας, το οποίο προ­βλέ­πε­ται από το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, και να προ­στα­τεύ­σει τα ελλη­νικά νησιά.

Για τις αρμο­διό­τη­τες έρευνας και διά­σω­σης

Η ελλη­νική περιοχή ευθύνης για έρευνα και διάσωση, σε περι­πτώ­σεις αερο­πο­ρι­κών ατυ­χη­μά­των, έχει καθο­ρι­σθεί με περιο­χική συμ­φω­νία αερο­ναυ­τι­λίας στο πλαίσιο Συν­διά­σκε­ψης του ICAO το 1952 και συμπί­πτει με το FIR Αθηνών… Η ανάληψη από την Ελλάδα αρμο­διο­τή­των για ναυτική έρευνα και διάσωση εντός του FIR Αθηνών αντι­κα­το­πτρί­ζει τη γεω­γρα­φική πραγ­μα­τι­κό­τητα στην περιοχή, δεδο­μέ­νων των διά­σπαρ­των ελλη­νι­κών νησιών στο Αιγαίο, που επι­τρέ­πουν την πλέον άμεση, ταχεία και απο­τε­λε­σμα­τική, από επι­χει­ρη­σια­κής άποψης, παροχή υπη­ρε­σιών για την προ­στα­σία της ανθρώ­πι­νης ζωής στη θάλασσα… Η Ελλάδα δήλωσε, το 1975 την περιοχή ευθύνης της για ναυτική έρευνα και διάσωση και στον Δια­κυ­βερ­νη­τικό Ναυ­τι­λιακό Συμ­βου­λευ­τικό Οργα­νι­σμό (IMCO), προ­γε­νέ­στερο του Διε­θνούς Ναυ­τι­λια­κού Οργα­νι­σμού (ΙΜΟ). Επίσης, τόσο κατά την υπο­γραφή όσο και κατά την επι­κύ­ρωση της Σύμ­βα­σης του Αμβούρ­γου του 1979, που ρυθ­μί­ζει θέματα ναυ­τι­κής έρευνας και διά­σω­σης και υιο­θε­τή­θηκε στο πλαίσιο του ΙΜΟ, η Ελλάδα δήλωσε ότι η περιοχή ευθύνης της συμπί­πτει με το FIR Αθηνών, δήλωση που συμπε­ρι­λή­φθηκε και στον νόμο με τον οποίο ενσω­μα­τώ­θηκε στην ελλη­νική έννομη τάξη η εν λόγω Διεθνής Σύμβαση, το 1989 (Ν. 1844/1989).

Σημειώ­νε­ται ότι η Σύμβαση του Αμβούρ­γου προ­βλέ­πει ότι οι περιο­χές ευθύνης των συμ­βαλ­λο­μέ­νων μερών για την παροχή υπη­ρε­σιών έρευνας και διά­σω­σης, σε περι­πτώ­σεις ναυ­τι­κών ατυ­χη­μά­των, καθο­ρί­ζο­νται με συμ­φω­νία των ενδια­φε­ρο­μέ­νων παρά­κτιων κρατών. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα έχει υπο­γρά­ψει Συμ­φω­νίες για συνερ­γα­σία σε θέματα ναυ­τι­κής έρευνας και διά­σω­σης τόσο με την Ιταλία (2000), όσο και με την Μάλτα (2008) και την Κύπρο (2014), στις οποίες ρητά ορί­ζε­ται ότι η εν λόγω ελλη­νική περιοχή ευθύνης συμπί­πτει με το FIR Αθηνών, ενώ εκκρε­μεί η υπο­γραφή αντι­στοί­χων Συμ­φω­νιών και με τα άλλα γει­το­νικά κράτη… Σε κάθε περί­πτωση, σημειώ­νε­ται ότι στην πράξη, η Ελλάδα, μέσω του αρμο­δίου ελλη­νι­κού Ενιαίου Κέντρου Συντο­νι­σμού Έρευνας και Διά­σω­σης (Joint Rescue Coordination Center – JRCC) στον Πειραιά, συντο­νί­ζει απο­τε­λε­σμα­τικά όλες τις επι­χει­ρή­σεις έρευνας και διά­σω­σης, παρέ­χο­ντας εν προ­κει­μένω υπη­ρε­σίες σε όλα τα κιν­δυ­νεύ­ο­ντα πλοία και αερο­πλάνα εντός της ελλη­νι­κής περιο­χής ευθύνης.

πηγή ethnos.gro