Άγγελος Μ. Συρίγος: Πού βρίσκεται το Καστελλόριζο;

Τις τελευ­ταίες ημέρες με κυβερ­νη­τική πρω­το­βου­λία έχει τεθεί στη δημόσια συζή­τηση σε ποια θαλάσ­σια περιοχή βρί­σκε­ται το Καστε­λό­ριζο ή πιο σωστά το νησιω­τικό σύμπλεγμα της Μεγί­στης. Το 1923 ο Διεθνής Υδρο­γρα­φι­κός Οργα­νι­σμός προσ­διό­ρισε τα όρια του Αιγαίου στην Κρήτη, στην Κάρπαθο, στη Ρόδο και στις απέ­να­ντι μικρα­σια­τι­κές ακτές. Επο­μέ­νως, βάσει του Διε­θνούς Υδρο­γρα­φι­κού Οργα­νι­σμού το Καστε­λό­ριζο βρί­σκε­ται εκτός Αιγαίου, στη Μεσό­γειο, γνωστή ως Θάλασσα της Λυκίας ή Θάλασσα της Λεβα­ντί­νης (του Λεβάντε).

Ο προσ­διο­ρι­σμός, όμως, των ορίων του Αιγαίου Πελά­γους (όπως και κάθε θάλασ­σας) από τον Διεθνή Υδρο­γρα­φικό Οργα­νι­σμό γίνεται μόνον για λόγους διευ­κο­λύν­σεως της ναυ­σι­πλο­ΐας και συντο­νι­σμού στην έκδοση χαρτών και στη διε­ξα­γωγή υδρο­γρα­φι­κών ερευνών. Δεν έχει καμία νομική ή πολι­τική σημασία. Αυτό ανα­φέ­ρε­ται ρητώς στο ίδιο το σχετικό εγχει­ρί­διο του Διε­θνούς Υδρο­γρα­φι­κού Οργα­νι­σμού, που προσ­διο­ρί­ζει τα όρια των θαλασ­σών:

Τα όρια που προ­τεί­νο­νται … έχουν χαρα­χθεί απο­κλει­στι­κώς για τη διευ­κό­λυνση του Διε­θνούς Υδρο­γρα­φι­κού Οργα­νι­σμού κατά την κατάρ­τιση των κατευ­θύν­σεων ναυ­σι­πλο­ΐας, των οδηγιών προς ναυ­τιλ­λο­μέ­νους κλπ. ούτως ώστε να δια­σφα­λί­σει ότι όλες οι δημο­σιεύ­σεις που θα επι­γρά­φο­νται με το όνομα ενός ωκεανού ή μίας θάλασ­σας θα αφορούν στη συγκε­κρι­μένη περιοχή… Αυτά τα όρια δεν έχουν καμία απο­λύ­τως πολι­τική σημασία», [Πρό­λο­γος στην τρίτη -και τελευ­ταία εγκεκριμένη- έκδοση του εγχει­ρι­δίου Limits of Oceans and Seas, Special Publication No 23, International Hydrographic Organization, 3rd edition, 1953, σελ. 18.]

Επίσης, είναι απο­δε­κτό και νομο­λο­γιακά ότι ο προσ­διο­ρι­σμός τέτοιου είδους ορίων είναι τεχνη­τός και δεν απο­τε­λεί βάση για οριο­θέ­τηση ή για ανα­γνώ­ριση συγκε­κρι­μέ­νων δικαιω­μά­των:

«Η έκθεση [δηλ. το εγχει­ρί­διο] του Διε­θνούς Υδρο­γρα­φι­κού Οργα­νι­σμού δεν προ­ο­ρι­ζό­ταν να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί ως βάση για την οριο­θέ­τηση ή για οποια­δή­ποτε ειδική απόδοση δικαιω­μά­των. Ήταν απλώς μια προ­σπά­θεια να προσ­διο­ρι­σθούν ευρείες γεω­γρα­φι­κές ονο­μα­σίες…»,

υπόθεση Οριο­θέ­τη­σης Μπαρ­μπά­ντος – Τρι­νι­ντάντ και Τομπά­γκο, Διαι­τη­τικό Δικα­στή­ριο, Απόφασή 11ης Απρι­λίου 2006, παρ. 314.

Το Καστε­λό­ριζο και τα γύρω ελλη­νικά νησάκια ανήκουν διοι­κη­τικά στα Δωδε­κά­νησα. Δεν είναι μόνον η απόδοσή τους εν συνόλω στην Ελλάδα το 1947 με τη Συνθήκη των Παρι­σίων. Η ίδια η Τουρκία είχε απο­δε­χθεί παλαιό­τερα την ενότητα του χώρου και το ενιαίο της αντι­με­τω­πί­σεως του συμπλέγ­μα­τος της Μεγί­στης με τα λοιπά Δωδε­κά­νησα. Το 1932 υπέ­γραψε συμ­φω­νία κι ένα πρω­τό­κολλο με την κατέ­χουσα τα Δωδε­κά­νησα Ιταλία. Τότε χαρά­χθηκε μία οριο­θε­τική γραμμή που συνέδεε το Καστε­λό­ριζο με τη Ρόδο παρ’ ότι από τη μία πλευρά είναι οι τουρ­κι­κές ακτές και από την άλλη η ανοιχτή θάλασσα.

Αντι­θέ­τως, μετά το 2009 η Τουρκία θυμή­θηκε ότι το Καστε­λό­ριζο βρί­σκε­ται εκτός του Αιγαίου και συνεπώς απαιτεί ξεχω­ρι­στή αντι­με­τώ­πιση. Σε συνέ­ντευξή του το 2011 ο τότε υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Τουρ­κίας Ντα­βού­το­γλου είχε δηλώσει:

Ερώτηση δημο­σιο­γρά­φου: Αντι­τί­θε­ται πράγ­ματι η Τουρκία στη συμπε­ρί­ληψη του Καστε­λό­ρι­ζου σ’ ένα ενδε­χό­μενο συνο­λικό πακέτο συμ­φω­νίας και γιατί;

Απά­ντηση Ντα­βού­το­γλου: Οι διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές έχουν ρητό στόχο να εξε­τά­σουν όλα τα θέματα που αφορούν τις δια­φω­νίες μας στο Αιγαίο. Επο­μέ­νως, είμαστε επι­κε­ντρω­μέ­νοι κατά προ­τε­ραιό­τητα στο θέμα του Αιγαίου. Ωστόσο, το Καστε­λό­ριζο βρί­σκε­ται στη Μεσό­γειο. Σε ό,τι αφορά το νησί του Καστε­λό­ρι­ζου, η Τουρκία έχει βάσιμες νομικές και πολι­τι­κές θέσεις, σε συμ­φω­νία με το διεθνές δίκαιο και τη νομο­λο­γία των διεθνών δικα­στη­ρίων, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της Χάγης.

«Το Καστε­λό­ριζο εκτός δια­πραγ­μά­τευ­σης – Ο Αχμέτ Nταβούτογλου στην “Κ”», συνέ­ντευξη στον Α. Παπα­χελά, Καθη­με­ρινή, 6 Μαρτίου 2011, (έμφαση από τον συγ­γρα­φέα).

Στόχος της Τουρ­κίας είναι να απο­μο­νώ­σει το νησιω­τικό σύμπλεγμα του Καστε­λό­ρι­ζου από τα υπό­λοιπα νησιά του Αιγαίου. Σε μία τέτοια περί­πτωση το σύμπλεγμα του Καστε­λο­ρί­ζου θα εμφα­νί­ζε­ται ως μία μικρή συστάδα νησιών που βρί­σκο­νται αντι­μέ­τω­πες με το υπερ­πολ­λα­πλά­σιο εύρος των τουρ­κι­κών ακτών. Το μικρό μήκος των ακτών του ελλη­νι­κού νησιω­τι­κού συμπλέγ­μα­τος θα βρί­σκε­ται σε δυσα­να­λο­γία με τις θαλάσ­σιες περιο­χές που θα του απο­δο­θούν με τη μέθοδο της μέσης γραμμής, εν συγκρί­σει με τις τουρ­κι­κές ακτές και τις δικές τους θαλάσ­σιες περιο­χές. Επο­μέ­νως, η Τουρκία θα ζητήσει να απο­δο­θεί στο σύμπλεγμα του Καστε­λό­ρι­ζου μόνον αιγια­λί­τιδα ζώνη. Δεν θα έχει δικαί­ωμα ούτε για υφα­λο­κρη­πίδα ούτε για ΑΟΖ.

Θα πρέπει να επι­ση­μαν­θεί όμως ότι στην ευρύ­τερη θαλάσ­σια περιοχή της ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου δεν έχουμε μόνον την προβολή των ακτών του Καστε­λό­ρι­ζου. Στην ίδια περιοχή υπάρ­χουν η Ρόδος, η Κάρ­πα­θος και η Κρήτη. Η προβολή των ακτών τους (μαζί με αυτές του νησιω­τι­κού συμπλέγ­μα­τος της Μεγί­στης) προσ­διο­ρί­ζει τις θαλάσ­σιες ζώνες της περιο­χής. Για αυτό το λόγο και η επίσημη ελλη­νική θέση είναι ότι στόχος «είναι η οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας μεταξύ των δύο χωρών σε όλο το εύρος της, από τη Θράκη μέχρι το Καστε­λό­ριζο». [Δήλωση του εκπρο­σώ­που του ελλη­νι­κού Υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, 6 Μαρτίου 2011].

Τον τελευ­ταίο καιρό πλη­θαί­νουν οι ενδεί­ξεις ότι η ελλη­νική κυβέρ­νηση απο­δέ­χε­ται τον δια­χω­ρι­σμό του Καστε­λό­ρι­ζου από τα υπό­λοιπα νησιά του Αιγαίου. Δεν είναι μόνον η όψιμη ανα­κά­λυψη για τα όρια του Αιγαίου και την εξαί­ρεση του Καστε­λό­ρι­ζου από αυτό. Είχαμε επι­πλέον τρεις δια­δο­χι­κές δηλώ­σεις από τον υπουργό Εξω­τε­ρι­κών:

-«Πώς μπορεί κάποιος να απο­κλεί­σει από αυτή την περιοχή την Τουρκία η οποία έχει τόσα χιλιό­με­τρα ακτή στη Μεσό­γειο; Κανείς δεν ισχυ­ρί­ζε­ται το αντί­θετο από αυτό», 20 Μαρτίου 2019

-«εμείς θεω­ρούμε ότι σε όλα τα θέματα που την αφορούν, η Τουρκία έχει δικαιώ­ματα», 21 Μαρτίου 2019

-«Δεν θέλουμε να απο­κτή­σουμε μονο­πω­λιακή ιδιο­κτη­σία εκεί που θεω­ρούμε ότι έχουμε συμ­φέ­ρο­ντα», 22 Μαρτίου 2019

Όλα αυτά δεί­χνουν να θέλουν να προ­ε­τοι­μά­σουν την ελλη­νική κοινή γνώμη για την υπο­τι­θέ­μενη μειω­μένη επήρεια του συμπλέγ­μα­τος του Καστε­λο­ρί­ζου σε μία οριο­θέ­τηση. Κατ’ ακο­λου­θίαν, προ­κει­μέ­νου να κατα­λή­ξουμε να μην έχουν τα νησιά υφα­λο­κρη­πίδα, μας συμ­φέ­ρει η συνεκ­με­τάλ­λευση όλης της περιο­χής με την Τουρκία χωρίς προη­γού­μενη οριο­θέ­τηση.

Αντί­στοι­χες υπε­ρα­πλου­στευ­τι­κές αντι­λή­ψεις πρυ­τά­νευ­σαν και στη συμ­φω­νία των Πρεσπών. Για να μην έχουμε επα­νά­ληψη του ιδίου έργου, υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι πάγια ελλη­νική θέση από το 1974 είναι πως η δια­πραγ­μά­τευση για την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας (και της ΑΟΖ, οψέποτε θεσπι­σθεί) θα πρέπει να είναι συνο­λική και όχι απο­σπα­σμα­τική και να αφορά ενιαία σε όλο το μήκος των ελλη­νι­κών θαλασ­σίων συνόρων, από το δέλτα του Έβρου έως και τη Στρογ­γύλη ανα­το­λικά του Καστε­λό­ρι­ζου.

^{* Ο Αγγελος Μ. Συρίγος είναι Αν. Καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου & Εξω­τε­ρι­κής Πολι­τι­κής, Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο, υπ. Βου­λευ­τής Α’ Αθηνών με τη Νέα Δημο­κρα­τία.}

Πηγή .kathimerini.gr