Οι Έλληνες φτωχοί ενός κατώτερου Θεού – Στοιχεία Eurostat

Πλη­θυ­σμός όσο… 11 Ελλάδες ζούσε σε κίνδυνο φτώ­χειας ή κοι­νω­νι­κού αποκλεισµού το 2017. Στην πολιτισµένη Ευρώπη του 21ου αιώνα, πάνω από 112 εκατ. πολίτες αντιµετωπίζουν συν­θή­κες φτώ­χειας λόγω χαµηλού εισοδήµατος, µεγάλων στε­ρή­σεων ή επι­σφα­λούς ελά­χι­στης απα­σχό­λη­σης.

Τα απο­γοη­τευ­τικά νούµερα της Eurostat είναι ήδη καλύ­τερα από τα δεδοµένα κατά το διάστηµα 2009-2012, όταν η φτώχεια αυξα­νό­ταν σε ολό­κληρη την ήπειρο. Σήµερα, έχουµε φτάσει να… πανηγυρίζουµε που η φτώχεια στην ΕΕ έχει περιο­ρι­στεί στο 22,5 % του συνο­λι­κού πληθυσµού.

Και µπορεί αυτό να ακού­γε­ται ενθαρ­ρυ­ντικό, όµως τα συνο­λικά στοι­χεία δεν δίνουν την πραγµατική εικόνα. Λίγο πιο προ­σε­κτικά να δια­βά­σει κανείς, θα εντο­πί­σει µεταβλητές που εγεί­ρουν ερωτήµατα και θέτουν εν αµφιβόλω το success story του αφηγήµατος της σηµερινής ΕΕ.

Σύµφωνα µε τα ποιο­τικά αυτά στοι­χεία, η ανι­σό­τητα αυξή­θηκε σε ευρω­παϊκό επίπεδο, αλλά και στα κράτη-µέλη. Οι αριθµοί δεί­χνουν ότι οι χώρες που είδαν µεγάλες αλλαγές στις οικονοµίες τους -δηλαδή οι αναπτυσσόµενες χώρες της Ανα­το­λι­κής Ευρώπης αλλά και τα κράτη της κρίσης του Νότου- βιώνουν τη µεγαλύτερη αύξηση της ανι­σό­τη­τας.

Όσο κι αν οι Βρυ­ξέλ­λες συχνά κοιτούν αλλού, καθόλου τυχαία δεν πρέπει να θεω­ρεί­ται η άνοδος των ευρω­σκε­πτι­κι­στι­κών και λαϊ­κι­στι­κών κοµµάτων σε αυτά τα ίδια κράτη-µέλη της ΕΕ. «Σε από­λυ­τους όρους, είναι αλήθεια ότι η φτώχεια έχει µειωθεί στην ΕΕ. Ωστόσο, οι στα­τι­στι­κές αυτές επι­κε­ντρώ­νο­νται σε ένα συµφωνηµένο σχετικό εισοδηµατικό όριο, δηλαδή στο 60% του µέσου εισοδήµατος των νοι­κο­κυ­ριών, και όχι σε απόλυτα επίπεδα φτώ­χειας» δηλώνει στο «Έθνος της Κυρια­κής» ο Λίο Γουίλιαµς, διευ­θυ­ντής του Ευρω­παϊ­κού ∆ικτύου Καταπολέµησης της Φτώ­χειας (European Anti-Poverty Network – EAPN), που απο­τε­λεί το µεγαλύτερο δίκτυο των εθνικών, περι­φε­ρεια­κών και τοπικών δικτύων, συµπεριλαµβανοµένων και ΜΚΟ, όπως και οργα­νώ­σεων που εργά­ζο­νται κατά της φτώ­χειας.

Σε κρίσιμα επίπεδα

Τα υψη­λό­τερα επίπεδα φτώ­χειας κατα­γρά­φο­νται στη Βουλ­γα­ρία, στη Ρουµανία και στην Ελλάδα, µε το 1/3 του πληθυσµού να βρί­σκε­ται σε κρίσιµα επίπεδα (38,9%, 35,7% και 34,8% αντί­στοιχα). Ωστόσο, ενώ σε Βουλ­γα­ρία και Ρουµανία παρα­τη­ρή­θηκε σηµαντική µείωση από τα επίπεδα του 2008 (44,8% και 44,2%), στην Ελλάδα σηµειώθηκε αύξηση. Τα στοι­χεία ανα­φέ­ρουν ότι 3,7 εκατ. Ελληνες ζουν υπό συν­θή­κες φτώ­χειας ή κοι­νω­νι­κού αποκλεισµού, 700.000 εκ των οποίων φτω­χο­ποι­ή­θη­καν µέσα στα 9 χρόνια της κρίσης…

«Η µείωση κατά 25 % του εισοδήµατος από τα µεσαία και χαµηλότερα στρώµατα µέσα σε 8 χρόνια µπορεί να παραλ­λη­λι­στεί µόνο µε εισοδηµατικές απώ­λειες σε περι­πτώ­σεις πολεµικής ήττας. Στις υπό­λοι­πες χώρες της Ευρω­ζώ­νης, από την αρχή της κρίσης παρα­τη­ρεί­ται απλώς υστέ­ρηση της αύξησης των εισοδηµάτων έναντι του ΑΕΠ. Σε καµία χώρα δεν παρου­σιά­στηκε συνεχόµενη ύφεση για σχεδόν 8 χρόνια, µε αποτέλεσµα τη συνο­λική µείωση του ΑΕΠ κατά 22,8 %, συνδυαζόµενη µε µείωση του κατά κεφαλήν εισοδήµατος σε ποσοστό 27,5 %» εξηγεί η ελλη­νική επιστηµονική επι­τροπή του ∆ικτύου Καταπολέµησης της Φτώ­χειας.

«Μια βασική οικονοµική αρχή λέει πως όταν µια οικονοµία βρί­σκε­ται σε ύφεση, µόνο η τόνωση της ζήτησης των χαµηλότερων τάξεων -που κατα­να­λώ­νουν περισ­σό­τερο εγχώρια προ­ϊ­ό­ντα και υπηρεσίες- µπορεί να συµβάλει στην ανάταξη της οικονοµίας, δηµιουργώντας έσοδα για τα κρατικά ταµεία.

Η γερµανική εµµονή στον χαµηλό πληθωρισµό και στο Σύµφωνο ∆ηµοσιονοµικής Στα­θε­ρό­τη­τας είχε ως αποτέλεσµα τη δια­τή­ρηση των αρνη­τι­κών ρυθµών ανά­πτυ­ξης της ελλη­νι­κής οικονοµίας και άρα την εξυ­πη­ρέ­τηση των δανείων από τις συνεχιζόµενες περι­κο­πές εισοδηµάτων» τονίζει η επι­τροπή.

Με στοι­χεία του 2016, το καλάθι βασικών αγαθών για επι­βί­ωση ενός ατόµου στοι­χί­ζει 434 ευρώ/µήνα (983 ευρώ/µήνα για δύο άτοµα) σε αστική περιοχή. Το διαθέσιµο µηνιαίο εισόδηµα κάτω από τα συγκεκριµένα όρια συνιστά κατά­σταση «ακραίας φτώ­χειας», δηλαδή συνιστά αδυναµία από­κτη­σης των ανα­γκαίων προς το ζην. «Κατά την περίοδο 2001-2016 το ποσοστό της ακραίας φτώ­χειας σχεδόν διπλα­σιά­στηκε τα πρώτα δύο χρόνια (από 8,9% το 2011 σε 17,1% το 2013), ενώ έκτοτε υπο­χώ­ρησε, παραµένοντας όµως σε εξαι­ρε­τικά υψηλά επίπεδα. Αξίζει να σηµειωθεί ότι το ποσοστό ακραίας φτώ­χειας το 2009 -την πρώτη χρονιά της κρίσης- δεν ξεπερ­νούσε το 2,2%» σηµειώνει η επι­τροπή.

Σύµφωνα µε τους ειδι­κούς, δύο είναι οι βασικοί παρά­γο­ντες που µπορούν να οδη­γή­σουν στην αντι­στροφή αυτής της κατά­στα­σης: η ολο­κλή­ρωση του κοι­νω­νι­κού δικτύου ασφα­λείας σε συνδυασµό µε τη γενί­κευση ενός «αξιο­πρε­πούς εγγυηµένου εισοδήµατος» και την επέ­κταση της πρό­σβα­σης σε κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σίες (εκπαί­δευση, στέγη, σύστηµα υγείας & πρό­νοιας), αλλά και η επα­νεκ­κί­νηση της ενδο­γε­νούς παρα­γω­γι­κής ανα­συ­γκρό­τη­σης µε δηµιουργία νέων και βιώσιµων θέσεων εργα­σίας, δίνο­ντας έµφαση στην συνε­ται­ρι­στική και κοι­νω­νική επιχειρηµατικότητα.

Τα ποσοστά ανά χώρα

Σε χει­ρό­τερη κατά­σταση από την Ελλάδα, σε σχέση µε το ποσοστό του πληθυσµού που βρί­σκε­ται σε κατά­σταση φτώ­χειας ή κοι­νω­νι­κού αποκλεισµού, είναι η Βουλ­γα­ρία (38,9%) και η Ρουµανία (35,7%). Στην άλλη άκρη (µε ποσοστά µικρότερα του 20%) βρί­σκο­νται η Τσεχία (12,2%), η Φιν­λαν­δία (15,7%), η Σλο­βα­κία (16,3%), η Ολλαν­δία (17%), η Σλο­βε­νία και η Γαλλία (17,1%), η ∆ανία (17,2%), η Σουηδία (17,7%), η Αυστρία (18,1%) και η Γερµανία (19%). Η Πολωνία και η Λετονία έχουν µειώσει τα επίπεδα φτώ­χειας τους σε 19,5% και 26,2% (από 30,5% και 34,2% αντί­στοιχα).

«Η σύγκριση των επι­πέ­δων φτώ­χειας µεταξύ των δια­φό­ρων χωρών δεν λαµβάνει επαρκώς υπόψη τις δια­φο­ρές στο επίπεδο δια­βί­ω­σης. Στην πραγµατικότητα, είναι περισ­σό­τερο ένα µέτρο ανι­σό­τη­τας.

Για παράδειγµα, ένα πρόσωπο που είναι σχετικά φτωχό σε µια πλούσια χώρα υπο­φέ­ρει συνήθως λιγό­τερο από υλικές στε­ρή­σεις σε σχέση µε κάποιον που ζει σε µια χώρα µε χαµηλό βιοτικό επίπεδο. Σε αυτές τις χώρες η φτώχεια µπορεί να είναι πιο ακραία, οι άνθρω­ποι είναι πιο πιθανό να στε­ρού­νται βασικών αναγκών και η επι­βί­ωση µπορεί να είναι µεγαλύτερος αγώνας.

Την ίδια στιγµή, επειδή τα γενικά επίπεδα δια­βί­ω­σης είναι χαµηλότερα σε αυτές τις χώρες, µπορεί να υπάρχει λιγό­τερη σχετική φτώχεια, δηλαδή λιγό­τερη διαφορά µεταξύ των “φτωχών” και του βιο­τι­κού επι­πέ­δου όλων των άλλων. Η χει­ρό­τερη κατά­σταση βρί­σκε­ται στις χώρες της ΕΕ µε χαµηλό συνο­λικό βιοτικό επίπεδο και υψηλό επίπεδο σχε­τι­κής φτώ­χειας» ανα­φέ­ρει ο Λίο Γουίλιαµς.

Αυτό που µας λέει ο ειδικός είναι ότι στην πραγµατικότητα συγκρί­νο­νται… ανόµοια πράγµατα. Κάθε χώρα έχει το δικό της ΑΕΠ και την κατα­γραφή του αριθµού των ανθρώ­πων που ζουν σε συν­θή­κες ανέ­χειας. Εποµένως, µπορεί η µείωση της φτώ­χειας να ισχύει µεν, ωστόσο φαί­νε­ται να είναι µεγαλύτερη σε χώρες που ήταν ήδη φτωχές και άρα ο αριθµός των πραγµατικά φτωχών να παραµένει εξαι­ρε­τικά υψηλός.

Για παράδειγµα, ο κατώ­τα­τος µισθός στη Βουλ­γα­ρία είναι 261 ευρώ, ενώ στη Γερµανία 1.498 ευρώ. Αφού το όριο της φτώ­χειας καθο­ρί­ζε­ται -χονδρικά- από το ύψος του εισοδήµατος σε σχέση µε το ΑΕΠ, ο φτωχός στη Βουλ­γα­ρία είναι… πολύ πιο φτωχός από τον Γερµανό. Φυσικά, το κόστος ζωής σε κάθε χώρα παίζει σοβαρό ρόλο στην ικα­νό­τητα αντιµετώπισης των εξόδων δια­βί­ω­σης, ωστόσο συνήθως και αυτό σηµαίνει κάτι για την ποιό­τητα ζωής.

Ενδεί­ξεις ότι η κατά­σταση δεν είναι όπως φαί­νε­ται παρέ­χουν και άλλες µεταβλητές. Ο δείκτης ανι­σό­τη­τας µετράει πόσες φορές µεγαλύτερο είναι το εισόδηµα του πιο πλού­σιου 20% του πληθυσµού της κάθε χώρας, σε σύγκριση µε το πιο φτωχό 20%. Σύµφωνα µε τα στοι­χεία της ίδιας της ΕΕ, στις λιγό­τερο ανεπτυγµένες χώρες η ανι­σό­τητα αυξή­θηκε, ακόµη και στις χώρες που ήταν ήδη ψηλά. Χαρα­κτη­ρι­στικό παράδειγµα είναι η Βουλ­γα­ρία, όπου από το 6,5% που ήταν το 2008 έφτασε το 8,2% το 2017. ∆ηλαδή, το 20% των πλου­σίων στη Βουλ­γα­ρία είναι κατά 8,2% πιο πλούσιο σήµερα απ’ ό,τι το 2008. Στην Ελλάδα, από το 5,9% πήγε στο 6,1%. Οι χώρες σε κρίση κατέ­γρα­ψαν τις µεγαλύτερες αλλαγές ανι­σό­τη­τας.

Εάν, δε, σε αυτά τα στοι­χεία προσθέσουµε και τον δείκτη ισό­τη­τας οικονοµικών σε ολό­κληρη την κοι­νω­νία (GINI coefficient), στοι­χείο που παραπέµπει στο κόστος ζωής κάθε χώρας, τότε το παζλ συµπληρώνεται. Όσο πιο υψηλός είναι ο δείκτης αυτός, τόσο µεγαλύτερο µέρος του πληθυσµού φαί­νε­ται ότι χάνει τα κεκτηµένα του. Αυτό συµβαίνει στο µεγαλύτερο µέρος της ευρω­παϊ­κής ηπείρου, µε µικρές εξαι­ρέ­σεις σε Λετονία, Ουγ­γα­ρία, Πολωνία και Σλο­βα­κία. Η ερµηνεία µπορεί να είναι διπλή. Η αύξηση του ΑΕΠ αφορά συγκεκριµένο ποσοστό µικρού µέρους του πληθυσµού.

Αντί­στοιχα, η µείωση του ΑΕΠ των χωρών του Νότου οδήγησε στη συρ­ρί­κνωση των µεσαίων τάξεων, ως αποτέλεσµα της συγκέ­ντρω­σης πλούτου στα ανώτατα στρώµατα. Η άτυπη «αφρι­κα­νο­ποί­ηση» της ευρω­παϊ­κής περι­φέ­ρειας, είτε µιλάµε για χώρες της πρώην ΕΣΣ∆ είτε για πρώην πλού­σιες χώρες του Νότου, έχει οδη­γή­σει σε άνοδο των ευρω­σκε­πτι­κι­στι­κών και ακραίων κοµµάτων στις χώρες αυτές.

«Η φτώχεια, η λιτό­τητα, η κρίση του ευρώ, η πολι­τική κρίση γύρω από τη µετανάστευση έχουν ως αποτέλεσµα η βιωσιµότητα και το µέλλον της ΕΕ να αµφισβητούνται από τα ευρω­σκε­πτι­κι­στικά και τα λαϊ­κι­στικά κόµµατα. Σχεδόν οι µισοί Ευρω­παίοι πολίτες δεν εµπιστεύονται τα θεσµικά όργανα της ΕΕ και υπάρ­χουν αντί­στοιχα χαµηλά επίπεδα εµπιστοσύνης στους εθνι­κούς θεσµούς. Η επιµονή των υψηλών επι­πέ­δων φτώ­χειας στην Ευρώπη υπονοµεύει τα ηθικά θεµέλια της Ευρώπης και εποµένως τη σχέση µεταξύ των Ευρω­παίων και της πολι­τι­κής τους ηγεσίας.

Αλλά το σηµαντικότερο είναι ότι τα υψηλά επίπεδα φτώ­χειας και κοι­νω­νι­κού αποκλεισµού έχουν αρνη­τικό αντί­κτυπο στη ζωή και στο µέλλον σχεδόν του 1/4 του πληθυσµού της Ευρώπης!» τονίζει ο Λ. Γουίλιαµς. «Για να απο­φευ­χθούν αυτοί οι κίν­δυ­νοι, οι Ευρω­παίοι ηγέτες πρέπει να αντα­πο­κρι­θούν στην πρό­κληση και να δεχθούν ότι είναι ηθικά απα­ρά­δε­κτο για τα πολι­τικά και οικονοµικά συστήµατα της Ευρώπης να επι­τρέ­πουν στο 1/4 του πληθυσµού να ζει σε κίνδυνο φτώ­χειας.

Το 2019 πρέπει να εξα­σφα­λί­σουν την εφαρµογή πολι­τι­κών δεσµεύσεων υψηλού επι­πέ­δου, που θα δια­σφα­λί­σουν ουσια­στι­κές αλλαγές στη ζωή των ανθρώ­πων που βιώνουν τη φτώχεια» κατα­λή­γει ο ειδικός.

πηγή ethnos.gr