Η αύξηση του υπέργηρου πληθυσμού πρόκληση για την Ελλάδα

Αν και οι δη­μο­γρα­φι­κές εξε­λί­ξεις ανα­μέ­νε­ται στη διάρ­κεια των επό­με­νων 40 ετών να έχουν ση­μα­ντι­κές επι­πτώ­σεις στην ανά­πτυ­ξη, στις απο­τα­μιεύ­σεις, στη συσ­σώ­ρευ­ση πλού­του, στο βιο­τι­κό επί­πε­δο των αν­θρώ­πων, στα φο­ρο­λο­γι­κά και ασφα­λι­στι­κά συ­στή­μα­τα, παί­ζο­ντας ρόλο ακόμα και στην κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, εν τού­τοις συχνά υπο­ε­κτι­μώ­νται από τους επεν­δυ­τές και τον επι­χει­ρη­μα­τι­κό κόσμο ως και τις κυ­βερ­νή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζουν το δη­μο­γρα­φι­κό πρό­βλη­μα ως… καυτή πα­τά­τα.

Η γή­ραν­ση και η συ­ντα­ξιο­δό­τη­ση του ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού ανα­δει­κνύ­ουν πά­ντως ως βα­σι­κό το ερώ­τη­μα για το ποιος θα ανα­λά­βει το κό­στος των ηλι­κιω­μέ­νων, πα­ρα­τη­ρού­σε η ΒlackRock. Πα­ράλ­λη­λα, τα επό­με­να 20-30 χρό­νια προ­βλέ­πε­ται και ση­μα­ντι­κή μεί­ω­ση στον ρυθμό ανά­πτυ­ξης του πλη­θυ­σμού της Γης, ιδίως στον ανε­πτυγ­μέ­νο κόσμο, πα­ρά­γο­ντες οι οποί­οι όμως συ­νι­στούν μα­κρο­πρό­θε­σμα προ­βλή­μα­τα, τα οποία θα προ­κα­λέ­σουν ση­μα­ντι­κές αλ­λα­γές στα μο­ντέ­λα της κα­τα­νά­λω­σης, της απο­τα­μί­ευ­σης και των επεν­δύ­σε­ων.

Μειώ­νε­ται ο πλη­θυ­σμός

Για την Ελ­λά­δα πρό­σφα­τη είναι με­λέ­τη του Ιν­στι­τού­του του Βε­ρο­λί­νου που εκτι­μού­σε πως ο πλη­θυ­σμός της χώρας μας θα μειω­θεί στα 9,9 εκα­τομ­μύ­ρια ως το 2030 και στα 8,9 εκα­τομ­μύ­ρια ως το 2050, από πε­ρί­που 10,6 εκα­τομ­μύ­ρια σή­με­ρα. Με δεί­κτη ολι­κής γο­νι­μό­τη­τας 1,33 (ο προ­βλε­πό­με­νος μέσος αριθ­μών παι­διών ανά γυ­ναί­κα), η Ελ­λά­δα έχει σή­με­ρα σχε­δόν τη χα­μη­λό­τε­ρη επί­δο­ση στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση, ενώ η Ελ­λά­δα έχει πλέον έναν από τους πιο γε­ρα­σμέ­νους πλη­θυ­σμούς στην Ευ­ρώ­πη, καθώς πάνω από το ένα πέμ­πτο των κα­τοί­κων της (το 21%) είναι άνω των 65 ετών. Σαν να μην έφθα­νε αυτό, μια με­λέ­τη των Μαρί-Νοέλ Ντυ­κέν και Δη­μή­τρη Καρ­κά­νη για το Ερ­γα­στή­ριο Δη­μο­γρα­φι­κών και Κοι­νω­νι­κών Ανα­λύ­σε­ων ανα­δει­κνύ­ει και το φαι­νό­με­νο της διαρ­κούς και δυ­σα­νά­λο­γης αύ­ξη­σης του «υπέρ­γη­ρου» πλη­θυ­σμού (80 ετών και άνω) που απο­τε­λεί μια από τις συ­νι­στώ­σες του δη­μο­γρα­φι­κού προ­βλή­μα­τος στην Ελ­λά­δα.

Η χώρα μας συ­γκα­τα­λέ­γε­ται με­τα­ξύ των χωρών της ΕΕ με τους υψη­λό­τε­ρους δεί­κτες «υπερ­γη­ρί­ας» (λόγος του πλη­θυ­σμού ηλι­κί­ας 80 ετών και άνω προς τον πλη­θυ­σμό 65 ετών και άνω). Η  τε­λευ­ταία δε­κα­ε­τία (2007-2016) χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε από την προ­ο­δευ­τι­κή εξά­πλω­ση των υψη­λών τιμών (>25%) του δεί­κτη υπερ­γη­ρί­ας από τη Νότια και Κε­ντρι­κή Ελ­λά­δα προς τις βο­ρειό­τε­ρες πε­ριο­χές. Για το 2016, οι υψη­λό­τε­ροι δεί­κτες κα­τα­γρά­φο­νται σε ορι­σμέ­νους από τους ορει­νό­τε­ρους νο­μούς (Ευ­ρυ­τα­νί­ας, Γρε­βε­νών, Λα­κω­νί­ας και Αρ­κα­δί­ας).

Η εξέ­λι­ξη αυτή οφεί­λε­ται προ­φα­νώς στην τα­χύ­τε­ρη αύ­ξη­ση του υπέρ­γη­ρου πλη­θυ­σμού σε σχέση με τις εκά­στο­τε αυ­ξο­μειώ­σεις που πα­ρα­τη­ρή­θη­καν στον πλη­θυ­σμό 65 ετών και άνω ανά νομό.

Η Ελ­λά­δα κα­τέ­χει τον τρίτο υψη­λό­τε­ρο δεί­κτη υπερ­γη­ρί­ας με­τα­ξύ των 28 κρα­τών-μελών της ΕΕ (30,6%), μετά την Ισπα­νία (32,0%) και τη Γαλ­λία (31,1%) για το 2016. Η «γή­ραν­ση μέσα στη γή­ραν­ση», όπως θα μπο­ρού­σε να χα­ρα­κτη­ρι­στεί δια­φο­ρε­τι­κά η υπερ­γη­ρία, και η τα­χύ­τε­ρη αύ­ξη­ση του πλη­θυ­σμού άνω των 80 ετών, σε σχέση με την εξέ­λι­ξη των υπό­λοι­πων πλη­θυ­σμια­κών ομά­δων, όπως για πα­ρά­δειγ­μα ο πλη­θυ­σμός σε ενερ­γό ηλι­κία, θα μπο­ρού­σε δυ­νη­τι­κά να προ­κα­λέ­σει ση­μα­ντι­κές ανι­σορ­ρο­πί­ες με άμεσο αντί­κτυ­πο στην ανα­πτυ­ξια­κή πο­ρεία της χώρας, τόσο σε εθνι­κό όσο και σε πε­ρι­φε­ρεια­κό επί­πε­δο.

Η τα­χύ­τα­τη αύ­ξη­ση του υπέρ­γη­ρου πλη­θυ­σμού στην Ελ­λά­δα καθώς και οι προ­ο­πτι­κές εξέ­λι­ξής του στα επό­με­να χρό­νια θέ­τουν ση­μα­ντι­κά ερω­τή­μα­τα σε σχέση με τις πο­λι­τι­κές για την ικα­νο­ποί­η­ση των αυ­ξη­μέ­νων ανα­γκών τους σε ένα ευ­ρύ­τα­το φάσμα υπη­ρε­σιών, ενώ σε  συν­δυα­σμό με τη φυγή των νέων και ει­δι­κό­τε­ρα της «εκρο­ής εγκε­φά­λων», η οποία έλαβε ση­μα­ντι­κές δια­στά­σεις στην Ελ­λά­δα μετά το 2010, οι προ­κλή­σεις για την επό­με­νη ημέρα αυ­ξά­νο­νται.

Σύμ­φω­να με υπο­λο­γι­σμούς με­λέ­της της Eurobank υπο­λο­γί­ζο­νται ότι πάνω από 450.000 ηλι­κί­ας κάτω των 45 ετών, κατά με­γά­λο πο­σο­στό υψη­λού μορ­φω­τι­κού επι­πέ­δου και τε­χνι­κής κα­τάρ­τι­σης, βρέ­θη­καν εκτός Ελ­λά­δος (brain drain) με την ετή­σια συμ­με­το­χή στο ΑΕΠ των χωρών υπο­δο­χής από Ελ­λη­νες την πε­ρί­ο­δο Ια­νουα­ρί­ου 2008 – Ιου­νί­ου 2016 να ανέρ­χε­ται σε 12,9 δισ. ευρώ, το φο­ρο­λο­γι­κό απο­τέ­λε­σμα να ξε­περ­νά τα 9 δισ. ευρώ, την ώρα που τα κόστη της εκ­παί­δευ­σής τους για το ελ­λη­νι­κό κρά­τος ανέρ­χο­νταν σε 8 δισ. ευρώ. Η ανά­σχε­ση αυτής της τάσης αλλά και ο επα­να­πα­τρι­σμός αυτού του αν­θρώ­πι­νου δυ­να­μι­κού πρέ­πει αναμ­φι­σβή­τη­τα να απο­τε­λέ­σει εθνι­κό στόχο.

Αλ­λη­λεγ­γύη με­τα­ξύ των γε­νε­ών

Από την άλλη πλευ­ρά, ίσως ένα από τα βα­σι­κά δια­κυ­βεύ­μα­τα τα επό­με­να χρό­νια σύμ­φω­να με τη με­λέ­τη των Ντυ­κέν – Καρ­κά­νη να είναι και η δια­μόρ­φω­ση ενός νέου πλαι­σί­ου αλ­λη­λεγ­γύ­ης με­τα­ξύ των γε­νε­ών. Οπως ανα­φέ­ρε­ται, το ζή­τη­μα της ανα­πλή­ρω­σης του πλη­θυ­σμού ανα­μέ­νε­ται να λάβει ανη­συ­χη­τι­κές κοι­νω­νι­κο-οι­κο­νο­μι­κές δια­στά­σεις στο άμεσο μέλ­λον με σο­βα­ρές οι­κο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις. Ο «υπέρ­γη­ρος» πλη­θυ­σμός της Ελ­λά­δας θα αυ­ξά­νε­ται συ­νε­χώς την επό­με­νη ει­κο­σα­ε­τία και θα έχει αυ­ξα­νό­με­νες ανά­γκες σε υπη­ρε­σί­ες που σχε­τί­ζο­νται άμεσα ή έμ­με­σα με τον τομέα της πε­ρί­θαλ­ψης. Κατά συ­νέ­πεια, τί­θε­ται επι­τα­κτι­κά το ερώ­τη­μα ως προς το «πώς» θα ανα­προ­σαρ­μο­στεί το οι­κο­νο­μι­κό μο­ντέ­λο τόσο της χώρας όσο και ει­δι­κό­τε­ρα των το­πι­κών πα­ρα­γω­γι­κών συ­στη­μά­των όπου πα­ρα­τη­ρού­νται οι εντο­νό­τε­ρες δυ­σα­να­λο­γί­ες με­τα­ξύ νε­ό­τε­ρου και υπέρ­γη­ρου πλη­θυ­σμού.

To BHMA