Καμπανάκι από την Τράπεζα της Ελλάδος: Προτείνει προληπτικό πρόγραμμα στήριξης μετά το τέλος του μνημονίου

Τα βασι­κό­τερα σημεία της Έκθεσης είναι:

Εξε­λί­ξεις και προ­ο­πτι­κές: ανακοπή της ύφεσης – θετικές προ­βλέ­ψεις

Η παρούσα Ενδιά­μεση Έκθεση της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος για τη Νομι­σμα­τική Πολι­τικήυπο­βάλ­λε­ται σε μια περίοδο κατά την οποία επι­τεύ­χθηκε τεχνική συμ­φω­νία (Staff Level Agreement) με τους Θεσμούς για την ολο­κλή­ρωση της τρίτης αξιο­λό­γη­σης του προ­γράμ­μα­τος. Η πρόοδος στην εφαρ­μογή του προ­γράμ­μα­τος προ­σαρ­μο­γής έχει θετικές επι­δρά­σεις στην εμπι­στο­σύνη, τη ρευ­στό­τητα και την οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα.

H θετική πορεία της οικο­νο­μίας αντι­κα­το­πτρί­ζε­ται όχι μόνο στα στοι­χεία του ΑΕΠ, αλλά και σε μια σειρά από σημα­ντι­κούς δείκτες οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, όπως η βιο­μη­χα­νική παρα­γωγή, οι λια­νι­κές πωλή­σεις, οι ροές εξαρ­τη­μέ­νης απα­σχό­λη­σης στον ιδιω­τικό τομέα, οι εξα­γω­γές αγαθών και υπη­ρε­σιών και οι ξένες άμεσες επεν­δύ­σεις, καθώς και σε δείκτες προσ­δο­κιών, όπως ο δείκτης PMI στη βιο­μη­χα­νία και ο δείκτης οικο­νο­μι­κού κλί­μα­τος. Παράλ­ληλα, βελ­τιω­μέ­νες ήταν οι επι­δό­σεις και στο χρη­μα­το­πι­στω­τικό τομέα: οι τρα­πε­ζι­κές κατα­θέ­σεις του μη χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού ιδιω­τι­κού τομέα αυξή­θη­καν, η μείωση της τρα­πε­ζι­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης προς το μη χρη­μα­το­πι­στω­τικό ιδιω­τικό τομέα επι­βρα­δύν­θηκε, ενώ και η εξάρ­τηση των τρα­πε­ζών από την κεντρική τράπεζα περιο­ρί­στηκε στα­διακά.

Επίσης, οι απο­δό­σεις των κρα­τι­κών τίτλων κατέ­γρα­ψαν υπο­χώ­ρηση και η καμπύλη απο­δό­σεων εξο­μα­λύν­θηκε σε συνέ­πεια με τη στα­διακή βελ­τί­ωση του οικο­νο­μι­κού περι­βάλ­λο­ντος στη χώρα. Έτσι, κατέστη δυνατόν να εκδοθεί νέος πεντα­ε­τής τίτλος από το Ελλη­νικό Δημόσιο για πρώτη φορά από το 2014, ενώ στα τέλη του έτους δόθηκε η δυνα­τό­τητα ομα­δο­ποί­η­σης των τίτλων που είχαν εκδοθεί στο πλαίσιο του PSI ώστε να αυξηθεί η ρευ­στό­τητά τους. Η συμ­με­τοχή των επεν­δυ­τών στην εν λόγω ομα­δο­ποί­ηση ανήλθε σε 86%.

Προ­βλέ­ψεις για επι­τά­χυνση της ανά­πτυ­ξης τη διετία 2018-2019

Τα μέχρι σήμερα δια­θέ­σιμα δεδο­μένα συντεί­νουν στην εκτί­μηση ότι η ανά­καμψη θα επι­τα­χυν­θεί τους ερχό­με­νους μήνες. Σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, ανα­μέ­νε­ται ενί­σχυση της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας μεσο­πρό­θε­σμα. Προ­βλέ­πο­νται ρυθμοί αύξησης του ΑΕΠ 1,6%, 2,4% και 2,5% για τα έτη 2017, 2018 και 2019 αντί­στοιχα. Η ανά­καμψη της οικο­νο­μίας το 2017 απο­δί­δε­ται κατά κύριο λόγο στις εξα­γω­γές αγαθών και υπη­ρε­σιών, ως απο­τέ­λε­σμα της βελ­τί­ω­σης της διε­θνούς αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας της χώρας, της ανά­καμ­ψης του διε­θνούς εμπο­ρίου και της χαλά­ρω­σης των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών. Η άνοδος της εξω­τε­ρι­κής ζήτησης ενι­σχύει τη βιο­μη­χα­νική παρα­γωγή και συμ­βάλ­λει στη δημιουρ­γία νέων θέσεων απα­σχό­λη­σης.

Ο ρυθμός ανά­πτυ­ξης ανα­μέ­νε­ται να επι­τα­χυν­θεί το 2018 και το 2019, με τη συμβολή των εξα­γω­γών, της ιδιω­τι­κής κατα­νά­λω­σης και των επεν­δύ­σεων να είναι σημα­ντική. Η κατα­νά­λωση ανα­μέ­νε­ται να ανα­κάμ­ψει, ωθού­μενη κυρίως από την αύξηση του πραγ­μα­τι­κού δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος των νοι­κο­κυ­ριών λόγω της ανόδου της απα­σχό­λη­σης. Η συμβολή των επεν­δύ­σεων ανα­μέ­νε­ται θετική, κυρίως λόγω της αύξησης των επι­χει­ρη­μα­τι­κών επεν­δύ­σεων, η οποία αντα­να­κλά τη στα­διακή απο­κα­τά­σταση της εμπι­στο­σύ­νης και της ρευ­στό­τη­τας του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συστή­μα­τος και την επι­τά­χυνση των ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων, ενώ οι εξα­γω­γές ανα­μέ­νε­ται να δια­τη­ρή­σουν τη δυνα­μική τους, αντα­να­κλώ­ντας την άνοδο της εξω­τε­ρι­κής ζήτησης και την απο­κα­τά­σταση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας. Οι προ­βλέ­ψεις αυτές βασί­ζο­νται στην παρα­δοχή ότι το πρό­γραμμα μεταρ­ρυθ­μί­σεων και απο­κρα­τι­κο­ποι­ή­σεων θα υλο­ποι­η­θεί ομαλά και σύμφωνα με το καθο­ρι­σμένο χρο­νο­διά­γραμμα.

Κίν­δυ­νοι και προ­κλή­σεις

Οι εξε­λί­ξεις τους επό­με­νους μήνες θα είναι ιδιαί­τερα κρί­σι­μες, γιατί θα επι­δρά­σουν καθο­ρι­στικά στην πορεία της οικο­νο­μίας για πολλά χρόνια. Μετά από οκτώ χρόνια επώ­δυ­νης προ­σαρ­μο­γής, η οικο­νο­μία βρί­σκε­ται σήμερα σε κατά­σταση που επι­τρέ­πει θετικές προσ­δο­κίες για το μέλλον. Για να υλο­ποι­η­θούν όμως οι προσ­δο­κίες αυτές, πρέπει μέσα στους προ­σε­χείς μήνες να σχε­δια­στεί η ομαλή κατά­ληξη της “περιό­δου των προ­γραμ­μά­των” και η επα­να­φορά στην ομα­λό­τητα. Οι προ­κλή­σεις που πρέπει να αντι­με­τω­πι­στούν μέσα σ’ αυτό το σύντομο διά­στημα είναι:

• η διεύ­ρυνση και εμπέ­δωση της εμπι­στο­σύ­νης, που θα επι­τρέ­ψει την επάνοδο στις χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές αγορές με δια­τη­ρή­σι­μους όρους μετά τη λήξη του προ­γράμ­μα­τος τον Αύγου­στο του 2018,

• η υλο­ποί­ηση των μέτρων του προ­γράμ­μα­τος χωρίς καθυ­στε­ρή­σεις,

• η καλή προ­ε­τοι­μα­σία για την έγκαιρη ολο­κλή­ρωση της τέταρ­της και τελευ­ταίας αξιο­λό­γη­σης, που θα σημα­το­δο­τή­σει το τέλος του προ­γράμ­μα­τος,

• οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για τη ρύθμιση του χρέους και για τους όρους της επο­πτείας μετά τη λήξη του προ­γράμ­μα­τος,

• η πλήρης άρση των περιο­ρι­σμών στην κίνηση κεφα­λαίων (σε συνάρ­τηση με τη βελ­τί­ωση της οικο­νο­μίας και την ενί­σχυση της εμπι­στο­σύ­νης), η οποία θα βελ­τιώ­σει το επεν­δυ­τικό κλίμα και θα βοη­θή­σει στην προ­σέλ­κυση ξένων άμεσων επεν­δύ­σεων.

Καθυ­στε­ρή­σεις ή εμπλο­κές στα παρα­πάνω ζητή­ματα θα δυσχε­ρά­νουν την απο­κα­τά­σταση της εμπι­στο­σύ­νης, θα θέσουν σε δοκι­μα­σία την πορεία εξόδου από την κρίση και θα υπο­νο­μεύ­σουν τις αισιό­δο­ξες προ­βλέ­ψεις. Από την άλλη πλευρά, υπάρ­χουν και εξω­τε­ρι­κοί κίν­δυ­νοι, οι οποίοι συν­δέ­ο­νται με:

• την πιθανή αύξηση της απο­στρο­φής των επεν­δυ­τών προς τον κίνδυνο λόγω ανα­τα­ρά­ξεων στις παγκό­σμιες χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές αγορές,

• την εντει­νό­μενη πολι­τική αβε­βαιό­τητα στην Ευρω­παϊκή Ένωση, κυρίως λόγω της αδυ­να­μίας σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης συνερ­γα­σίας στη Γερ­μα­νία, καθώς και λόγω των καθυ­στε­ρή­σεων στην ολο­κλή­ρωση των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων μεταξύ Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου και Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής για τους όρους του Brexit,

• ευρύ­τε­ρους γεω­πο­λι­τι­κούς παρά­γο­ντες (προ­σφυ­γική κρίση, Βόρειος Κορέα κ.λπ.).

Τρα­πε­ζικό σύστημα – βελ­τί­ωση της ρευ­στό­τη­τας και αντι­με­τώ­πιση των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων

Στη διάρ­κεια του 2017, ο ετήσιος ρυθμός μετα­βο­λής των τρα­πε­ζι­κών πιστώ­σεων τόσο προς τις μη χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις όσο και προς τα νοι­κο­κυ­ριά ήταν κατά μέσο όρο λιγό­τερο αρνη­τι­κός το δεκά­μηνο του 2017 από ό,τι την αντί­στοιχη περίοδο του 2016. Αυτό οφεί­λε­ται εν μέρει στην υπο­χώ­ρηση των δανεια­κών επι­το­κίων, ενώ σημα­ντική θετική επί­δραση στην πιστο­δο­τική δρα­στη­ριό­τητα των τρα­πε­ζών άσκησε και η βελ­τί­ωση της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Παράλ­ληλα, συνε­χί­στηκε η επι­στροφή κατα­θέ­σεων στο ελλη­νικό τρα­πε­ζικό σύστημα, με επα­να­κα­τά­θεση τρα­πε­ζο­γραμ­μα­τίων κυρίως από τις επι­χει­ρή­σεις και επα­να­πα­τρι­σμό κεφα­λαίων που είχαν τοπο­θε­τη­θεί στο εξω­τε­ρικό. Ειδι­κό­τερα, οι τρα­πε­ζι­κές κατα­θέ­σεις του μη χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού ιδιω­τι­κού τομέα αυξή­θη­καν κατά 2,6 δισεκ. ευρώ την περίοδο Ιανουαρίου-Οκτωβρίου του 2017 και δια­μορ­φώ­θη­καν σε 121 δισεκ. ευρώ. Επι­πλέον, συνε­χί­στηκε ο περιο­ρι­σμός της εξάρ­τη­σης των τρα­πε­ζών από το μηχα­νι­σμό έκτα­κτης παροχής ρευ­στό­τη­τας της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος. τον Οκτώ­βριο του 2017 τρεις τρά­πε­ζες επέ­στρε­ψαν στις διε­θνείς αγορές κεφα­λαίων, για πρώτη φορά μετά το 2014, με την έκδοση καλυμ­μέ­νων ομο­λο­γιών.

Η ανα­με­νό­μενη ενδυ­νά­μωση της οικο­νο­μι­κής ανά­καμ­ψης και η περαι­τέρω ενί­σχυση της εμπι­στο­σύ­νης με την ολο­κλή­ρωση της τρίτης αξιο­λό­γη­σης, αλλά και η επί­τευξη περαι­τέρω προόδου στην αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων ανοιγ­μά­των στο τρα­πε­ζικό σύστημα, η οποία επίσης θα τονώσει την εμπι­στο­σύνη προς τις τρά­πε­ζες, θα διευ­ρύ­νουν τις δυνα­τό­τη­τες των πιστω­τι­κών ιδρυ­μά­των να συγκε­ντρώ­σουν χρη­μα­το­δο­τι­κούς πόρους με την προ­σέλ­κυση κατα­θέ­σεων λια­νι­κής, την πρό­σβαση στη δια­συ­νο­ριακή δια­τρα­πε­ζική αγορά και την έκδοση χρε­ο­γρά­φων.

Οι εξε­λί­ξεις αυτές θα συντε­λέ­σουν, σε συν­δυα­σμό με τα προ­γράμ­ματα συγ­χρη­μα­το­δό­τη­σης με βάση κοι­νο­τι­κούς πόρους τα οποία δια­χει­ρί­ζο­νται η Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων και άλλοι οργα­νι­σμοί, στην ενί­σχυση των δυνα­το­τή­των του τρα­πε­ζι­κού συστή­μα­τος να πιστο­δο­τή­σει την ελλη­νική οικο­νο­μία, ενώ εύλογα ανα­μέ­νε­ται αύξηση της ζήτησης πιστώ­σεων, μεταξύ άλλων εξαι­τίας της προ­βλε­πό­με­νης απο­κλι­μά­κω­σης του κόστους τρα­πε­ζι­κού δανει­σμού σε μεγάλο βαθμό λόγω συρ­ρί­κνω­σης του περι­θω­ρίου δια­με­σο­λά­βη­σης.

Βελ­τί­ωση των απο­τε­λε­σμά­των των τρα­πε­ζών

Συνο­λικά, οι εξε­λί­ξεις όσον αφορά τα απο­τε­λέ­σματα και την ποιό­τητα του χαρ­το­φυ­λα­κίου δανείων των τρα­πε­ζών ήταν θετικές. Στο εννε­ά­μηνο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου του 2017 οι ελλη­νι­κές τρά­πε­ζες κατέ­γρα­ψαν οριακά κέρδη προ φόρων. Ειδι­κό­τερα, τα κέρδη προ φόρων δια­μορ­φώ­θη­καν σε 287 εκατ. ευρώ, βελ­τιω­μένα σε σύγκριση με την αντί­στοιχη περίοδο του 2016. Ο σχη­μα­τι­σμός προ­βλέ­ψεων για τον πιστω­τικό κίνδυνο αυξή­θηκε το εννε­ά­μηνο σε σχέση με την αντί­στοιχη περίοδο του 2016, ενώ οι λοιπές ζημίες απο­μεί­ω­σης παρέ­μει­ναν αμε­τά­βλη­τες. Όσον αφορά την κεφα­λαιακή επάρ­κεια για το σύνολο του συστή­μα­τος, το Σεπτέμ­βριο του 2017 ο Δείκτης Κεφα­λαίου Κοινών Μετοχών (Common Equity Tier 1 – CET1), σε ενο­ποι­η­μένη βάση, ανήλθε σε 17,1% (Δεκέμ­βριος 2016: 16,9%) και ο Δείκτης Κεφα­λαια­κής Επάρ­κειας σε 17,2% (Δεκέμ­βριος 2016: 17%).

Υπο­χώ­ρηση των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων ανοιγ­μά­των

Το ύψος των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων ανοιγ­μά­των (ΜΕΑ) μειώ­θηκε κατά 7,6% (ή 8,2 δισεκ. ευρώ) το Σεπτέμ­βριο του 2017 συγκρι­τικά με το Μάρτιο του 2016 (όταν τα ΜΕΑ έφθασαν στο υψη­λό­τερο επίπεδο) και δια­μορ­φώ­θηκε σε 100,4 δισεκ. ευρώ ή 44,6% των συνο­λι­κών ανοιγ­μά­των. Η βελ­τί­ωση κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου του 2017 ήταν απο­τέ­λε­σμα κυρίως δια­γρα­φών δανείων, ενώ θετικά συνέ­βαλε στη μείωση και η πώληση δανείων εκ μέρους των τρα­πε­ζών. Οι πωλή­σεις δανείων συνε­χί­στη­καν και το δ’ τρίμηνο του έτους. Με βάση τις εκθέ­σεις προόδου που έχει δημο­σιεύ­σει η Τράπεζα της Ελλάδος, κρί­νε­ται επαρκής η πρόοδος ως προς τους στόχους απο­τε­λε­σμά­των. Πρέπει όμως να σημειω­θεί ότι ο στόχος μείωσης των ΜΕΑ για τα δύο επόμενα έτη αυξά­νε­ται σημα­ντικά, γεγονός που συνε­πά­γε­ται την ανάγκη ενί­σχυ­σης των προ­σπα­θειών των τρα­πε­ζών και αξιο­ποί­η­σης του συνόλου των δια­θέ­σι­μων εργα­λείων για εξυ­γί­ανση του ιδιω­τι­κού χρέους.

Όσον αφορά την επι­χει­ρη­μα­τική πίστη, υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι τα μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα ανοίγ­ματα ως ποσοστό των συνο­λι­κών ανοιγ­μά­των παρα­μέ­νουν συγκρι­τικά σε υψη­λό­τερο επίπεδο για τις επι­χει­ρή­σεις μικρού και μεσαίου μεγέ­θους. Επίσης, υψη­λό­τερα ποσοστά μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων ανοιγ­μά­των παρα­τη­ρού­νται στους κλάδους του εμπο­ρίου, των κατα­σκευών και της μετα­ποί­η­σης, οι οποίοι χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από μεγα­λύ­τερη έκθεση σε δανει­σμό. Πάντως, οι συσ­σω­ρευ­μέ­νες προ­βλέ­ψεις των τρα­πε­ζών επαρ­κούν για να καλύ­ψουν το ήμισυ του συνόλου των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων ανοιγ­μά­των τους, ενώ το υπό­λοιπο καλύ­πτε­ται πολύ ικα­νο­ποι­η­τικά (σε ποσοστό που προ­σεγ­γί­ζει το 100%) από την αξία (βάσει συντη­ρη­τι­κών απο­τι­μή­σεων) των εμπράγ­μα­των εξα­σφα­λί­σεων που έχουν λάβει οι τρά­πε­ζες έναντι των προ­βλη­μα­τι­κών δανείων τους.

Μια οικο­νο­μική πολι­τική που θα στο­χεύει στην ανά­πτυξη

Πέρα από τις βρα­χυ­πρό­θε­σμες ευκαι­ρίες και τους κιν­δύ­νους, η μακρό­χρονη οικο­νο­μική κρίση έχει ανα­δεί­ξει σημα­ντι­κές προ­κλή­σεις που θα πρέπει να αντι­με­τω­πι­στούν σε μεσο­πρό­θε­σμο ορί­ζο­ντα, προ­κει­μέ­νου η ελλη­νική οικο­νο­μία να επι­στρέ­ψει σε δια­τη­ρή­σιμη ανά­πτυξη. Οι προ­κλή­σεις αυτές είναι:

• η υψηλή και επίμονη μακρο­χρό­νια ανεργία,

• το υψηλό απόθεμα των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων,

• η υστέ­ρηση των επεν­δύ­σεων,

• το πολύ υψηλό δημόσιο χρέος και

• η δια­τη­ρού­μενη, ακόμη, σε υψηλά επίπεδα φορο­δια­φυγή.

Οι προ­κλή­σεις αυτές πρέπει να αντι­με­τω­πι­στούν προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­στεί η κοι­νω­νική συνοχή, να δια­τη­ρη­θεί το υψηλό επίπεδο του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού της χώρας, να διευ­κο­λυν­θούν η χρη­μα­το­δό­τηση της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας, η επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα και η προ­σέλ­κυση ξένων άμεσων επεν­δύ­σεων και να ενι­σχυ­θεί ο μεσο­μα­κρο­πρό­θε­σμος δυνη­τι­κός ρυθμός ανά­πτυ­ξης της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας.

Το τέλος του προ­γράμ­μα­τος προ­σαρ­μο­γής, εφόσον συντρέ­ξουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις που έχουν επι­ση­μαν­θεί, μπορεί να απο­τε­λέ­σει εφαλ­τή­ριο για τη στροφή της οικο­νο­μι­κής πολι­τι­κής σε ανα­πτυ­ξιακή κατεύ­θυνση. Η πολι­τική αυτή πρέπει πάση θυσία να μην επα­να­λά­βει λάθη του παρελ­θό­ντος και να επι­κε­ντρω­θεί στην προ­σπά­θεια δημιουρ­γίας των συν­θη­κών που θα οδη­γή­σουν σε ταχεία δια­τη­ρή­σιμη ανά­πτυξη, αντι­με­τω­πί­ζο­ντας τις μεγάλες προ­κλή­σεις που προ­α­να­φέρ­θη­καν. Συνεπώς, η οικο­νο­μική πολι­τική από εδώ και στο εξής πρέπει να επι­κε­ντρω­θεί στα εξής:

1. Επι­τά­χυνση των μεταρ­ρυθ­μί­σεων και ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων. Παρά την πρόοδο που έχει επι­τευ­χθεί μέχρι στιγμής, πρέπει να γίνουν ακόμη πολλά στον τομέα των ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων και των μεταρ­ρυθ­μί­σεων. Οι ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις οι οποίες βρί­σκο­νται σε ώριμη φάση πρέπει να ολο­κλη­ρω­θούν γρήγορα. Προ­κει­μέ­νου να προ­σελ­κυ­στούν τόσο εγχώ­ριες όσο και ξένες επεν­δύ­σεις, πρέπει να δοθεί μεγα­λύ­τερη έμφαση στις μεταρ­ρυθ­μί­σεις που ενθαρ­ρύ­νουν τον αντα­γω­νι­σμό στις αγορές αγαθών και υπη­ρε­σιών, όπως στη μείωση των εμπο­δίων εισόδου στους κλάδους δικτύων υπο­δο­μών, στο λιανικό εμπόριο και στα ελεύ­θερα επαγ­γέλ­ματα, αλλά και στην ανα­βάθ­μιση του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος, στη βελ­τί­ωση της δημό­σιας διοί­κη­σης και στη μείωση της γρα­φειο­κρα­τίας.

2. Υιο­θέ­τηση ενός μίγ­μα­τος δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής που θα είναι φιλι­κό­τερο προς την ανά­πτυξη. Πρέπει να δοθεί μεγα­λύ­τερη έμφαση στην περι­κοπή των μη παρα­γω­γι­κών δαπανών και στην αύξηση της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας του δημό­σιου τομέα, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της δια­χεί­ρι­σης της περιου­σίας του Δημο­σίου. Αυτό είναι σημα­ντικό, καθώς, σύμφωνα με εκτι­μή­σεις του ΟΟΣΑ, η περιου­σία του Δημο­σίου στην Ελλάδα είναι από τις μεγα­λύ­τε­ρες ως ποσοστό του ΑΕΠ στα κράτη-μέλη του ΟΟΣΑ. Η βελ­τί­ωση της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας του δημό­σιου τομέα και της φορο­λο­γι­κής διοί­κη­σης, προ­κει­μέ­νου να κατα­πο­λε­μη­θεί η παρα­οι­κο­νο­μία και η φορο­δια­φυγή και να διευ­ρυν­θεί η φορο­λο­γική βάση, θα έχει ως απο­τέ­λε­σμα την πιο δίκαιη κατα­νομή των δημο­σιο­νο­μι­κών βαρών και θα διευ­κο­λύ­νει τη μείωση των υπερ­βο­λικά υψηλών φορο­λο­γι­κών συντε­λε­στών.

3. Αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων και των στρα­τη­γι­κών κακο­πλη­ρω­τών, που εμπο­δί­ζει το τρα­πε­ζικό σύστημα να χρη­μα­το­δο­τή­σει την οικο­νο­μική ανά­πτυξη. Παράλ­ληλα, το 2018 οι τρά­πε­ζες καλού­νται να προ­σαρ­μο­στούν σε νέες προ­κλή­σεις, με κυριό­τε­ρες την εφαρ­μογή του Διε­θνούς Προ­τύ­που Χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής Πλη­ρο­φό­ρη­σης 9 (IFRS 9), την αυστη­ρο­ποί­ηση στο χει­ρι­σμό των προ­βλέ­ψεων για τη δια­χεί­ριση των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων, αλλά και τη διε­νέρ­γεια της πανευ­ρω­παϊ­κής άσκησης προ­σο­μοί­ω­σης ακραίων κατα­στά­σεων από την ΕΚΤ. Συνεπώς, στο αμέσως προ­σε­χές διά­στημα οι τρά­πε­ζες πρέπει να εντεί­νουν τις προ­σπά­θειές τους για την επί­τευξη των επι­χει­ρη­σια­κών τους στόχων για τα μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα δάνεια και ιδανικά να τους ξεπε­ρά­σουν, ιδίως τώρα που η οικο­νο­μία έχει επα­νέλ­θει σε θετι­κούς ρυθμούς ανά­πτυ­ξης. Επι­πλέον, οι τρά­πε­ζες πρέπει να επω­φε­λη­θούν από τις αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο (π.χ. αδειο­δο­τή­σεις εται­ριών δια­χεί­ρι­σης πιστω­τι­κών απαι­τή­σεων, λει­τουρ­γία ηλε­κτρο­νι­κής πλατ­φόρ­μας για τον εξω­δι­κα­στικό μηχα­νι­σμό ρύθ­μι­σης οφειλών, λει­τουρ­γία της πλατ­φόρ­μας για τους ηλε­κτρο­νι­κούς πλει­στη­ρια­σμούς ακι­νή­των κ.ά.) και να αξιο­ποι­ή­σουν όλα τα εργα­λεία που έχουν στη διάθεσή τους, προ­κει­μέ­νου να επι­τα­χύ­νουν τη μείωση των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων. Στις συν­θή­κες αυτές επι­βάλ­λε­ται να διευ­ρύ­νουν το ταχύ­τερο δυνατόν τις λύσεις που προ­τεί­νουν στους δανειο­λή­πτες και να προ­χω­ρή­σουν στη λήψη πιο δρα­στι­κών απο­φά­σεων, ιδίως όσον αφορά τις ενέρ­γειες ανα­διάρ­θρω­σης βιώ­σι­μων επι­χει­ρή­σεων, τον εντο­πι­σμό των στρα­τη­γι­κών κακο­πλη­ρω­τών και την εφαρ­μογή ορι­στι­κής λύσης για τις μη βιώ­σι­μες επι­χει­ρή­σεις.

4. Βελ­τί­ωση της ποιό­τη­τας και δια­σφά­λιση της ορθής λει­τουρ­γίας και ανε­ξαρ­τη­σίας των θεσμών. Όσον αφορά τις ανε­ξάρ­τη­τες αρχές και άλλους αντί­στοι­χους θεσμούς, είναι σημα­ντικό να ενι­σχυ­θεί η διοι­κη­τική και οικο­νο­μική αυτο­νο­μία τους και να δια­σφα­λι­στεί ο σεβα­σμός στην ανε­ξαρ­τη­σία τους παράλ­ληλα με την αυξη­μένη λογο­δο­σία τους προς τη Βουλή. Οι απο­τε­λε­σμα­τι­κοί θεσμοί βελ­τιώ­νουν τη διαρ­θρω­τική αντα­γω­νι­στι­κό­τητα και προ­ά­γουν την οικο­νο­μική ανά­πτυξη, καθώς επη­ρε­ά­ζουν τα κίνητρα των ατόμων και των επι­χει­ρή­σεων όσον αφορά τις επεν­δύ­σεις σε υλικό και ανθρώ­πινο κεφά­λαιο, σε τεχνο­λο­γία και στην οργά­νωση της παρα­γω­γής.

5. Άρση δια­φό­ρων εμπο­δίων στις επεν­δύ­σεις. Πέραν της βελ­τί­ω­σης του επι­χει­ρη­μα­τι­κού περι­βάλ­λο­ντος και της μείωσης της φορο­λο­γίας, είναι απα­ραί­τητη η απο­φα­σι­στική και ορι­στική άρση των εμπο­δίων που ορθώ­νουν διάφορα μικρά ή μεγάλα οργα­νω­μένα συμ­φέ­ρο­ντα και ομάδες και τα οποία επι­δει­νώ­νουν το επι­χει­ρη­μα­τικό κλίμα και παρα­κω­λύ­ουν την υλο­ποί­ηση νέων επεν­δύ­σεων και ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων, ακόμη και αυτών που έχουν ήδη εγκρι­θεί.

6. Αντι­με­τώ­πιση του υψηλού δημό­σιου χρέους. Χρειά­ζο­νται απο­φα­σι­στι­κές και συγκε­κρι­μέ­νες ενέρ­γειες για να δια­σφα­λι­στεί η βιω­σι­μό­τητα του ελλη­νι­κού δημό­σιου χρέους στη βάση των απο­φά­σεων του Eurogroup του Ιουνίου 2017. Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει κατα­θέ­σει συγκε­κρι­μένη πρόταση ήπιας ανα­διάρ­θρω­σης του δημό­σιου χρέους, η οποία συνε­πά­γε­ται αμε­λη­τέο κόστος για τους εταί­ρους και προ­βλέ­πει, μεταξύ άλλων, μετά­θεση της μέσης σταθ­μι­κής διάρ­κειας απο­πλη­ρω­μής των τόκων των δανείων του Ευρω­παϊ­κού Ταμείου Χρη­μα­το­πι­στω­τι­κής Στα­θε­ρό­τη­τας (EFSF) κατά 8,5 χρόνια του­λά­χι­στον.

7. Στήριξη των ανέργων και ενί­σχυση των προ­γραμ­μά­των απα­σχό­λη­σης και κατάρ­τι­σης. Καθώς η ανεργία παρα­μέ­νει σε πολύ υψηλά επίπεδα, είναι σημα­ντικό να δοθεί άμεση στήριξη στους ανέρ­γους και σε όσους έχουν οριακή σύνδεση με την αγορά εργα­σίας μέσω της εφαρ­μο­γής ενερ­γη­τι­κών πολι­τι­κών απα­σχό­λη­σης και μέσω στο­χευ­μέ­νων κοι­νω­νι­κών μετα­βι­βά­σεων με σκοπό την αντι­στάθ­μιση της προ­σω­ρι­νής απώ­λειας εισο­δή­μα­τος και τη μείωση του χρόνου παρα­μο­νής στην ανεργία. Μεσο­πρό­θε­σμα πρέπει να δοθεί έμφαση στις πολι­τι­κές ανα­βάθ­μι­σης δεξιο­τή­των και επα­νεκ­παί­δευ­σης ώστε οι άνεργοι να μπο­ρέ­σουν να ξανα­βρούν εργασία.

Σήμερα, είναι επι­τα­κτική ανάγκη να υλο­ποι­η­θεί ομαλά και σύμφωνα με το προ­κα­θο­ρι­σμένο χρο­νο­διά­γραμμα το πρό­γραμμα μεταρ­ρυθ­μί­σεων και απο­κρα­τι­κο­ποι­ή­σεων, να νομο­θε­τη­θούν εγκαί­ρως και να εφαρ­μο­στούν τα μέτρα που συμ­φω­νή­θη­καν στην τρίτη αξιο­λό­γηση και να γίνει επαρκής προ­ε­τοι­μα­σία για την έγκαιρη ολο­κλή­ρωση της τέταρ­της και τελευ­ταίας αξιο­λό­γη­σης που θα σημα­το­δο­τή­σει το τέλος του προ­γράμ­μα­τος. Αυτά είναι σημα­ντικά βήματα που θα ενι­σχύ­σουν την εμπι­στο­σύνη και θα συμ­βά­λουν στη βελ­τί­ωση της πιστο­λη­πτι­κής δια­βάθ­μι­σης της χώρας, επι­τρέ­πο­ντας τη δια­τη­ρή­σιμη πρό­σβαση στις αγορές με ευνοϊ­κούς όρους μετά το τέλος του προ­γράμ­μα­τος. Εξίσου σημα­ντικά για την εμπέ­δωση της εμπι­στο­σύ­νης μεσο­πρό­θε­σμα είναι: (α) η εξει­δί­κευση των μεσο­πρό­θε­σμων μέτρων ανα­διάρ­θρω­σης του χρέους – κάτι τέτοιο θα κατα­στή­σει δυνατή την πρό­σβαση της χώρας στις αγορές ομο­λό­γων με βιώ­σι­μους όρους και, δευ­τε­ρευό­ντως, θα διευ­κο­λύ­νει την ένταξη των ελλη­νι­κών ομο­λό­γων στο πρό­γραμμα ποσο­τι­κής χαλά­ρω­σης της ΕΚΤ – και (β) η απο­σα­φή­νιση της μορφής που θα λάβει η στήριξη της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας μετά την ολο­κλή­ρωση του τρέ­χο­ντος προ­γράμ­μα­τος.

Σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο της ΕΕ, όπως είναι ήδη γνωστό, η Ελλάδα θα βρί­σκε­ται σε καθε­στώς επο­πτείας, το οποίο θα διαρ­κέ­σει του­λά­χι­στον μέχρις ότου η Ελλάδα απο­πλη­ρώ­σει το 75% των επί­ση­μων δανείων που έχει λάβει από χώρες της ευρω­ζώ­νης, το Ευρω­παϊκό Ταμείο Χρη­μα­το­πι­στω­τι­κής Στα­θε­ρό­τη­τας (EFSF) και τον Ευρω­παϊκό Μηχα­νι­σμό Στα­θε­ρό­τη­τας (ESM). Ωστόσο, πρέπει να απο­σα­φη­νι­στεί κατά πόσον θα υπάρχει, και υπό ποιους όρους, ένα ενδε­χό­μενο “προ­λη­πτικό πρό­γραμμα στή­ρι­ξης”. Η ύπαρξη ενός τέτοιου προ­λη­πτι­κού πλαι­σίου στή­ρι­ξης εκτι­μά­ται ότι μπορεί να δράσει υπο­στη­ρι­κτικά για την ελλη­νική οικο­νο­μία μειώ­νο­ντας το κόστος δανει­σμού, καθώς θα παρέχει ασφά­λεια σχετικά με την πρό­σβαση του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου σε χρη­μα­το­δό­τηση μετά τη λήξη του προ­γράμ­μα­τος τον Αύγου­στο του 2018. Κάτι τέτοιο θα τονώσει την εμπι­στο­σύνη των διεθνών επεν­δυ­τών στις μεσο­μα­κρο­πρό­θε­σμες προ­ο­πτι­κές της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας, διότι αυτοί θα γνω­ρί­ζουν ότι η οικο­νο­μική πολι­τική είναι και θα παρα­μεί­νει συνετή, απο­κλεί­ο­ντας την επα­νεμ­φά­νιση των ανι­σορ­ρο­πιών.

Η απο­σα­φή­νιση της μορφής που θα λάβει η στήριξη της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας μετά το τέλος του προ­γράμ­μα­τος είναι σημα­ντική, στην περί­πτωση που μέχρι τότε δεν θα έχει βελ­τιω­θεί η πιστο­λη­πτική δια­βάθ­μιση της χώρας, και για έναν πρό­σθετο λόγο: για να μην απο­λε­σθεί η δυνα­τό­τητα των ελλη­νι­κών ομο­λό­γων (α) να χρη­σι­μο­ποιού­νται ως εξα­σφα­λί­σεις στις πράξεις νομι­σμα­τι­κής πολι­τι­κής του Ευρω­συ­στή­μα­τος και (β) να συμ­με­τά­σχουν στις αγορές ομο­λό­γων της ΕΚΤ στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος ποσο­τι­κής χαλά­ρω­σης (QE), είτε στην κανο­νική του διάρ­κεια είτε στη διάρ­κεια της επα­νε­πέν­δυ­σης σε νέους τίτλους.

Οι δράσεις αυτές θα βελ­τιώ­σουν το επεν­δυ­τικό και επι­χει­ρη­μα­τικό κλίμα και θα προ­σελ­κύ­σουν εγχώ­ριες και ξένες άμεσες επεν­δύ­σεις. Παράλ­ληλα, θα διευ­κο­λύ­νουν την επι­στροφή στη χρη­μα­το­πι­στω­τική κανο­νι­κό­τητα, την ορι­στική άρση των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών και τη δια­τη­ρή­σιμη ανά­καμψη της οικο­νο­μίας μετά από οκτώ χρόνια θυσιών, ύφεσης και στα­σι­μό­τη­τας που έχουν επι­τεί­νει τις κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες.