Αυτή είναι η πραγματική μορφή αγώνα ενάντια στις αποφάσεις που καταδικάζουν τους κατοίκους των νησιών

Γράφει

ο Νεκτά­ριος Καλο­γή­ρου

«Οσο τερα­τώ­δεις κι αν ήταν οι πράξεις, ο δράστης δεν ήταν τερα­τώ­δης, ούτε σατα­νι­κός, και το μόνο ιδιαί­τερο χαρα­κτη­ρι­στικό που θα μπο­ρούσε να δια­κρί­νει κανείς τόσο στο παρελ­θόν όσο και στη συμπε­ρι­φορά του κατά τη διάρ­κεια της δίκης και της ανα­κρι­τι­κής δια­δι­κα­σίας ήταν κάτι το ολότελα αρνη­τικό: Δεν ήταν η ανοησία, αλλά μια παρά­ξενη, σχεδόν αυθε­ντική ανι­κα­νό­τητα να σκεφτεί». Χάννα Αρεντ, «Ο ‘Αιχμαν στην Ιερου­σα­λήμ, Εκθεση για την κοι­νο­το­πία του κακού».

Εχει εξήγηση η σχεδόν μηδε­νική αντί­δραση στα όσα αρνη­τικά απο­φα­σί­ζο­νται για τα νησιά και αυτή βρί­σκε­ται στην παντελή αδυ­να­μία των κατοί­κων τους να σκε­φτούν· να υπο­λο­γί­σουν τις επι­πτώ­σεις στη ζωή των ιδίων, των παιδιών και των παιδιών των παιδιών τους. Η αδυ­να­μία στη σκέψη απο­τε­λεί τη μία πλευρά του προ­βλή­μα­τος, καθώς η άλλη πλευρά βρί­σκε­ται στην αδυ­να­μία αντί­δρα­σης, ατο­μι­κής ή συλ­λο­γι­κής. Στα χρόνια των μνη­μο­νίων η Δωδε­κά­νη­σος έχει χάσει όλες τις διευ­κο­λύν­σεις που είχαν κερ­δη­θεί στις προη­γού­με­νες δεκα­ε­τίες. Η απώλεια ήρθε εύκολα, καθώς οι κυβερ­νώ­ντες φρό­ντι­ζαν κάθε φορά να μην υπάρχει ενιαίο μέτωπο αντί­δρα­σης. Πρό­σφατο παρά­δειγμα η κατάρ­γηση των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών για το ΦΠΑ, που αρχικά επη­ρέ­ασε τα πέντε μεγάλα νησιά του Νότιου Αιγαίου. Ουδείς μικρο­νη­σιώ­της αντέ­δρασε τον Οκτώ­βριο του 2015 που τέθηκε σε ισχύ η απόφαση και τώρα, κατά τα φαι­νό­μενα, ουδείς «μεγα­λο­νη­σιώ­της» πρό­κει­ται να αντι­δρά­σει για την απώλεια του ευερ­γε­τή­μα­τος των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών σε Σύμη, Χάλκη και λοιπά μικρά νησιά.

Κι όμως είτε μικρά σε μέγεθος, είτε μεγάλα, όλα είναι νησιά. Όλα επη­ρε­ά­ζο­νται από τις ίδιες και­ρι­κές συν­θή­κες, όλα απο­μο­νώ­νο­νται στα απα­γο­ρευ­τικά που επι­βάλ­λει ο καιρός, όλα επι­βα­ρύ­νο­νται από πρό­σθετο μετα­φο­ρικό κόστος στα αγαθά, όλα έχουν απί­στευ­τες ελλεί­ψεις σε υπο­δο­μές, από όλα το κράτος απαιτεί φορο­λο­γική συμ­μόρ­φωση όμοια με εκείνη που ισχύει στην πλατεία Κολω­να­κίου.

Στο εισα­γω­γικό του άρθρου υπάρχει από­σπα­σμα από το βιβλίο της Αμε­ρι­κα­νο­γερ­μα­νί­δας φιλο­σό­φου Χάννα Αρεντ, που κάλυψε δημο­σιο­γρα­φικά (για λογα­ρια­σμό του περιο­δι­κού New Yorker) τη δίκη του ‘Αιχμαν στην Ιερου­σα­λήμ για τις κτη­νω­δίες του Ναζι­στι­κού καθε­στώ­τος και το ολο­καύ­τωμα κατά των Εβραίων. Εκείνο που τονίζει η Αρεντ ήταν η αδυ­να­μία του «‘Αιχμαν» να σκεφτεί ότι οι πράξεις του ήταν εγκλη­μα­τι­κές. Ο πρώτος στην τάξη των Ναζί, μιλώ­ντας για τις απο­φά­σεις του σχετικά με το εβραϊκό ζήτημα, επε­σή­μανε ότι «απλώς ακο­λου­θούσα εντολές». Η Αρεντ συμπε­ραί­νει ότι αυτό απο­τε­λεί και τη σύγ­χρονη μορφή του κακού. Η αδυ­να­μία του ανθρώ­που να σκεφτεί μπορεί να μετα­τρέ­ψει έναν απλό ταχυ­δρόμο (το επάγ­γελμα του ‘Αιχμαν πριν τον πόλεμο) σε σφαγέα των λαών. Ισως να μοιάζει με υπερ­βολή ο παραλ­λη­λι­σμός του ολο­καυ­τώ­μα­τος (ο θάνατος 11 εκα­τομ­μυ­ρίων Εβραίων, ανά­πη­ρων, ομο­φυ­λό­φι­λων και τσιγ­γά­νων) με την απώλεια των διευ­κο­λύν­σεων για τα νησιά, ωστόσο η ρίζα του προ­βλή­μα­τος είναι ακριβώς η ίδια. Από τη μία πλευρά υπάρ­χουν πολι­τι­κοί που ασκούν το βου­λευ­τικό καθήκον τους και προ­συ­πο­γρά­φουν τις απο­φά­σεις που τους επι­βάλ­λουν και από την άλλη πλευρά υπάρχει ένας λαός ανή­μπο­ρος να σκεφτεί καθαρά και γι’ αυτό απο­δέ­χε­ται τη μοίρα του όπως ακριβώς τα πρόβατα που οδη­γού­νται στη σφαγή.

Ο «γρα­φι­κός»

κ. Σαμιω­τά­κης

Η περί­πτωση του ραδιο­φω­νι­κού παρα­γω­γού Κώστα Σαμιω­τάκη απο­τε­λεί σήμερα ένα από τα πιο γνήσια παρα­δείγ­ματα για τη μορφή που θα έπρεπε να έχει ο αγώνας τόσο στα νησιά, όσο και σε ολό­κληρη τη χώρα. Ο Κώστας έκανε το εξής απλό: Ανα­γνώ­ρισε ένα προ­σω­πικό πρό­βλημα ότι απο­τε­λεί ταυ­τό­χρονα πρό­βλημα μιας ολό­κλη­ρης μερίδας οικο­γε­νειών. Ετσι, αντί να επι­λέ­ξει τον εύκολο (λόγω της πλη­θώ­ρας των γνω­ρι­μιών του) δρόμο της προ­σω­πι­κής εξυ­πη­ρέ­τη­σης για την απο­κα­τά­σταση της στο­μα­τι­κής υγιει­νής του δικού του παιδιού, επέλεξε την οδό της αντί­δρα­σης. «Είναι πολλά τα παιδιά που υπο­φέ­ρουν και δεν μπο­ρούμε να κλεί­νουμε τα μάτια».

Το να σηκώ­σεις τη σημαία της επα­νά­στα­σης είναι εύκολο. Το δύσκολο είναι να τη δια­τη­ρή­σεις ψηλά.

Ο Σαμιω­τά­κης δημο­σιο­ποιώ­ντας το πρό­βλημα αμέσως έδειξε το λάβαρο της αντί­δρα­σης και τάραξε λίγο τα ήρεμα νερά της κοι­νω­νίας (πόσο παρά­δοξο, να εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν ήρεμα νερά, σε μια χώρα με τόσα προ­βλή­ματα). Στην αρχή, το δίκαιο της δια­μαρ­τυ­ρίας του ανα­γνω­ρί­σθηκε από όλους, όμως λύση δεν διδόταν, του­λά­χι­στον όχι για όλα τα παιδιά. Ετσι, ο αγώνας έπρεπε να συνε­χι­στεί και αυτό έγινε. Η αντί­δραση της διοί­κη­σης του Νοσο­κο­μείου ήρθε ως φυσικό επα­κό­λουθο μιας τακτι­κής άμυνας των προ­σώ­πων που δέχο­νται επίθεση («..άσκησε την πολι­τική σου κι άσε τους μικρούς να φαγώ­νο­νται μεταξύ τους», Ρόμπερτ Ρέιχ, από το βιβλίο «Καπι­τα­λι­σμός»).

Το πρό­βλημα είναι πως όσο κι αν η πρό­ε­δρος του Νοσο­κο­μείου ερχόταν σε αντι­πα­ρά­θεση με τον ραδιο­φω­νικό παρα­γωγό, λύση επί της ουσίας δεν διδόταν. Το βασα­νι­στικό πρό­βλημα για τα παιδιά παρέ­μενε. Ετσι, ο Κώστας συνέ­χισε τον αγώνα. Κάθε μέρα αναφορά στο πρό­βλημα, κάθε μέρα «το ίδιο βιολί» στο ραδιό­φωνο μέχρι που έγινε γρα­φι­κός. Δυστυ­χώς, αυτό συμ­βαί­νει πάντα με εκεί­νους που επι­μέ­νουν στη λύση ενός συγκε­κρι­μέ­νου προ­βλή­μα­τος. Η επιμονή τους αυτή δεν συνάδει με τη σύγ­χρονη κοι­νω­νία, που έχει μάθει στην παθη­τική αποδοχή πολλών εικόνων στη διάρ­κεια της ημέρας. Η επα­νά­ληψη του ίδιου έργου είναι συνήθως πρό­κληση για σκέψη (η επα­νά­ληψη μήτηρ μαθή­σεως), είναι πρό­σκληση για ευαι­σθη­το­ποί­ηση. Δύσκολα σκε­φτό­μα­στε θέματα που δεν μας αφορούν. Δύσκολα ευαι­σθη­το­ποιού­μα­στε για θέματα που δεν αχνί­ζουν στο καζάνι της επι­και­ρό­τη­τας.

Κι όμως, ο αγώνας για τα παιδιά αυτά δεν στα­μά­τησε. Το ραδιό­φωνο «Νότος» συνε­χί­ζει τον αγώνα, η φωνή του Σαμιω­τάκη καθη­με­ρινά δεν σταματά να επι­ση­μαί­νει την ανάγκη να βρεθεί λύση. Πριν από πόσους αιώνες αφαι­ρού­σαν όλα τα δόντια από τα στόματα των παιδιών, ως μέσο για να στα­μα­τή­σουν οι φρικτοί και πολυ­ε­τείς τους πόνοι;

Αυτό που κάνει ο Κώστας Σαμιω­τά­κης είναι η πιο αγνή και ουσια­στική μορφή αγώνα που μπορεί να γίνει. Στόχος είναι το απο­τέ­λε­σμα κι όχι η προ­σω­πική προβολή. Το να τσα­λα­κω­θεί η εικόνα ενός προ­σώ­που είναι το ελά­χι­στο μπροστά στο μεγα­λείο του απο­τε­λέ­σμα­τος. Ενας τέτοιος αγώνας χρειά­ζε­ται σήμερα για κάθε πρό­βλημα του τόπου.

Κάθε αγώνας, όταν δεν σταματά, κάποια στιγμή φτάνει σε απο­τέ­λε­σμα. Το σίγουρο είναι πως σύντομα ο Κώστας (από γρα­φι­κός στα μάτια ορι­σμέ­νων και ήρωας για άλλους), θα επι­τύ­χει το σκοπό του. Η φωνή του θα προ­κα­λέ­σει αντί­δραση και θα είναι μια αντί­δραση τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξω­τε­ρικό. Θα προ­κλη­θεί αντί­δραση διότι η κοι­νω­νία των ανθρώ­πων είναι πια οικου­με­νική. Ισως αυτό να είναι το μονα­δικό όφελος της παγκο­σμιο­ποί­η­σης. Οπως ένα μικρό παι­χνίδι κάπου στη Βρα­ζι­λία γίνεται μόδα για όλα τα παιδιά του κόσμου, έτσι κι ένα ζήτημα υγείας στη Ρόδο, μπορεί να κινη­το­ποι­ή­σει δυνά­μεις σε κάθε γωνιά της Ευρώπης.

Η ευθύνη

«Όταν ο Ναπο­λέων, που πήρε την εξουσία στη Γαλλία μετά την επα­νά­σταση, είπε: θ’ αναλάβω την ευθύνη για όλα όσα έχει κάνει ποτέ η Γαλλία, από τον Αγιο Λου­δο­βίκο ως την Επι­τροπή Δημό­σιας Σωτη­ρίας, απλώς δια­τύ­πωσε κάπως εμφα­τικά ένα από τα βασικά στοι­χεία όλης της πολι­τι­κής ζωής. Γενικά, εννο­ούσε απλώς ότι κάθε γενιά, καθώς γεν­νή­θηκε σ’ ένα ιστο­ρικό συνεχές, κου­βα­λάει τις αμαρ­τίες των πατέρων της και είναι ευλο­γη­μένη από τους άθλους των προ­γό­νων της. Θα έρθει μια μέρα που ένα διεθνές δικα­στή­ριο θ’ απο­δώ­σει τις ευθύνες που ανα­λο­γούν στα έθνη. Αυτό το δικα­στή­ριο θα είναι κακουρ­γο­δι­κείο». Χάννα Αρεντ.