FT: Οι Ελληνες συνήθισαν τη ζωή με την κρίση

Ενα γλυκό βράδυ πρό­σφα­τα, ένας Ελ­λη­νας φίλος με πήγε μια βόλτα στην Αθήνα με τη μο­το­σι­κλέ­τα του. Κι­νη­θή­κα­με μέσα στην κί­νη­ση, που μειώ­θη­κε κατά την πε­ρί­ο­δο της οκτα­ε­τούς «με­γά­λης ύφε­σης» που συ­νε­χί­ζε­ται.

Εξω από το κοι­νο­βού­λιο, με­ρι­κές ντου­ζί­νες αν­θρώ­πων κου­νού­σαν ελ­λη­νι­κές ση­μαί­ες και δια­μαρ­τύ­ρο­νταν για κάτι. Αυτές οι σκη­νές όμως έχουν γίνει σπά­νιες: οι πε­ρισ­σό­τε­ροι Ελ­λη­νες πα­ρα­δό­θη­καν. «Για μένα τώρα δεν υπάρ­χει κρίση», φώ­να­ξε ο φίλος μου μέσα από το κρά­νος. «Ετσι ζούμε. Και μα­θαί­νου­με να ζούμε με τους φό­βους μας». Οι Αθη­ναί­οι προ­σαρ­μό­στη­καν σε μια αιώ­νια κρίση.

Το ση­μείο κα­μπής από τον θυμό στην απο­δο­χή ήρθε πριν από ακρι­βώς δύο χρό­νια. Η ΕΕ και άλλοι ξένοι ηγέ­τες πί­ε­ζαν τη βαριά χρε­ω­μέ­νη Ελ­λά­δα να κόψει τις δα­πά­νες. Ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ έβαλε το θέμα σε δη­μο­ψή­φι­σμα.

Κα­θο­δη­γού­με­νοι από τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ ψή­φι­σαν «όχι». Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι πι­θα­νό­τα­τα πί­στευαν ότι ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ θα έδιω­χνε τους δα­νει­στές. Αντί­θε­τα εντός εβδο­μά­δας, με μια στρο­φή 180 μοι­ρών, ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ ου­σια­στι­κά συμ­φώ­νη­σε να ακο­λου­θή­σει τις δια­τα­γές των δα­νει­στών. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι Ελ­λη­νες πήραν το μή­νυ­μα: δεν υπάρ­χει εναλ­λα­κτι­κή, δεν υπάρ­χει διέ­ξο­δος.

«Τώρα οι άν­θρω­ποι δεν έχουν ελ­πί­δα. Είναι ένα είδος κακής προ­σαρ­μο­γής στην κα­τά­στα­ση», λέει ο Γιάν­νης Καλ­λι­νι­κά­κης, ένας από τους ψυ­χο­λό­γους που μί­λη­σα στο Κέ­ντρο Αλ­λη­λεγ­γύ­ης της Αθή­νας, ένα hub της κοι­νω­νί­ας των πο­λι­τών που βοηθά με­τα­νά­στες και φτω­χούς Ελ­λη­νες.

Πολ­λοί ηλι­κιω­μέ­νοι Ελ­λη­νες κυ­ρί­ως βλέ­πουν την κρίση μέσα από θε­ω­ρί­ες συ­νω­μο­σί­ας. Ενας μού εξή­γη­σε ότι η κυ­βέρ­νη­ση σε συν­δυα­σμό με τα γερ­μα­νι­κά και ισ­ραη­λι­νά επι­χει­ρη­μα­τι­κά λόμπι δη­μιούρ­γη­σε την κρίση για να γε­μί­σει τις τσέ­πες της. Ηθελα να φω­νά­ξω «σκου­πί­δια» αλλά στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι απλά η λάθος θε­ω­ρία συ­νω­μο­σί­ας. Η Ελ­λά­δα είναι (εν μέρει) θύμα ξένης συ­νω­μο­σί­ας. Οι χώρες της ευ­ρω­ζώ­νης δεν ήθε­λαν να κα­τα­στρέ­ψουν την Ελ­λά­δα, ήθε­λαν να την κρα­τή­σουν στο ευρώ και να πε­ρι­κό­ψουν τις δα­πά­νες και η συ­νέ­πεια ήταν ένα οι­κο­νο­μι­κό απο­δε­κά­τι­σμα. Η Ελ­λά­δα είναι το πτώμα στο ντου­λά­πι, που θυ­σιά­στη­κε για να σωθεί το ευρώ.

Πολ­λοί νε­ό­τε­ροι Αθη­ναί­οι, που τεί­νουν να είναι κα­λύ­τε­ρα μορ­φω­μέ­νοι, κα­τη­γο­ρούν για την κρίση τους ηλι­κιω­μέ­νους Ελ­λη­νες: αυ­τούς που με­τεί­χαν στο προ 2009 «σύ­στη­μα» κρα­τι­κής λε­η­λα­σί­ας. Οι ζωές των νέων έχουν «κολ­λή­σει». Λίγοι μπο­ρούν να πα­ντρευ­τούν, να αγο­ρά­σουν ένα σπίτι ή να κά­νουν παι­διά: η μέση Ελ­λη­νί­δα έχει μόλις 1,3 παι­διά. Ακόμα και μια βρα­δι­νή έξο­δος είναι τώρα δύ­σκο­λη για τους πε­ρισ­σό­τε­ρους.

Αν η Αθήνα αι­σθά­νε­ται «χα­λα­ρή», είναι εν μέρει χάρη στο δια­δί­κτυο: οι Ελ­λη­νες μπο­ρούν τώρα να δια­σκε­δά­σουν στο σπίτι σχε­δόν δω­ρε­άν.

Αυτή η γενιά δεν θα ζήσει το ελ­λη­νι­κό όνει­ρο μιας σύ­ντα­ξης, καφέ και ήλιου από την ηλι­κία των 60. Μπο­ρεί να μη συ­ντα­ξιο­δο­τη­θούν ποτέ. Ενας κοι­νός μι­σθός για ένα μορ­φω­μέ­νο νέο Αθη­ναίο είναι 500 ευρώ τον μήνα, αλλά κά­ποιοι κερ­δί­ζουν μόλις 300 ευρώ, για να δου­λεύ­ουν τις πε­ρισ­σό­τε­ρες ώρες στην Ευ­ρώ­πη. Ο φίλος μου με τη μο­το­σι­κλέ­τα, που είναι επι­κε­φα­λής τμή­μα­τος, λέει ότι κάθε πρωί οι συ­νά­δελ­φοί του τσε­κά­ρουν το πρό­σω­πό του για να κρί­νουν τις δια­θέ­σεις του. Αν κα­λέ­σει κά­ποιον στο γρα­φείο του, αυτός πα­γώ­νει: θα απο­λυ­θεί ή θα του ζη­τη­θεί μια ακόμα μεί­ω­ση μι­σθού; Οι πραγ­μα­τι­κές αμοι­βές στην Ελ­λά­δα μειώ­θη­καν 10% από το 2007 ως το 2015, πε­ρισ­σό­τε­ρο από κάθε άλλη ανα­πτυγ­μέ­νη οι­κο­νο­μία, εκτός της Βρε­τα­νί­ας.

Ο μι­σθός του φίλου μου έχει μειω­θεί στο μισό σε δέκα χρό­νια. Εύ­χε­ται να είχε με­τα­να­στεύ­σει και ελ­πί­ζει ότι η μικρή του κόρη θα το κάνει κά­ποια μέρα. «Ολοι οι συ­νο­μή­λι­κοί μου, γύρω στα 30, έχουν το όνει­ρο της φυγής. Πολ­λοί έφυ­γαν: η «διαρ­ροή εγκε­φά­λων» θα ξε­πε­ρά­σει ακόμα και την κρίση.

Κι όμως, οι πε­ρισ­σό­τε­ροι σώ­θη­καν από την ελ­λη­νι­κή οι­κο­γέ­νεια -το εσω­τε­ρι­κό δίχτυ ασφα­λεί­ας σε ένα έθνος με αδύ­να­μο κρά­τος. Αυ­ξα­νό­με­νος αριθ­μός Αθη­ναί­ων ζει τώρα με τους γο­νείς του έως τα 40. Αλλοι με­τα­κι­νού­νται στο οι­κο­γε­νεια­κό σπίτι, στο ωραίο και φθηνό χωριό της κα­τα­γω­γής τους.

Πα­ρα­δο­σια­κά οι ηλι­κιω­μέ­νοι Ελ­λη­νες στη­ρί­ζουν τους νε­ό­τε­ρους, αλλά αυτό αλ­λά­ζει. Ενας ερ­γα­ζό­με­νος μου είπε ότι κά­ποιες φορές βοηθά τους γο­νείς του, των οποί­ων το άθροι­σμα των συ­ντά­ξε­ων μειώ­θη­κε από 2.800 ευρώ τον μήνα σε 1.800 ευρώ. Ενας άνερ­γος συγ­γε­νής μπο­ρεί να υπο­στη­ρί­ζε­ται για χρό­νια.

Οι ψυ­χο­λό­γοι λένε γι’ αυ­τούς τους μη­χα­νι­σμούς: «Οι άν­θρω­ποι μπο­ρεί να ανα­πτύ­ξουν εθι­στι­κές σχέ­σεις, συ­μπε­ρι­φέ­ρο­νται σαν κα­κο­μα­θη­μέ­να παι­διά, κα­τα­να­λώ­νουν πάρα πολύ: αυ­το­κί­νη­τα, iphones». «Χωρίς όμως τις οι­κο­γέ­νειες, η χτυ­πη­μέ­νη από την κρίση Αθήνα θα ήταν μη βιώ­σι­μη πόλη. Αυτοί που δεν έχουν, μπο­ρεί εύ­κο­λα να κα­τα­λή­ξουν να μα­ζεύ­ουν πράγ­μα­τα από τους κά­δους σκου­πι­διών».

Βέ­βαια, κά­ποιοι Ελ­λη­νες τα πάνε μια χαρά. Ο φίλος μου με τη μο­το­σι­κλέ­τα και εγώ κα­τα­λή­ξα­με για δεί­πνο σε μια γε­μά­τη τα­ρά­τσα μιας τα­βέρ­νας σε μια με­σαία συ­νοι­κία. Οι πλου­σιό­τε­ροι Αθη­ναί­οι πέ­ρα­σαν μια «καλή κρίση» λέει ο Π. Μαν­τζα­βράς, broker στην Πα­ντε­λά­κης Securities. Απλά φρο­ντί­ζουν να μην επι­δει­κνύ­ουν τα χρή­μα­τά τους όπως στο πα­ρελ­θόν.

Ο Alexander Kitroeff, που δι­δά­σκει Ελ­λη­νι­κή Ιστο­ρία στο Haverford College των ΗΠΑ, βλέ­πει τη χώρα να με­ταλ­λάσ­σε­ται όπως η Κε­ντρι­κή Αμε­ρι­κή. Η κά­πο­τε ισχυ­ρή με­σαία τάξη συ­ντα­ξιού­χων, κα­τώ­τε­ρων δη­μο­σί­ων υπαλ­λή­λων και μι­κρο­κα­τα­στη­μα­ταρ­χών εξα­φα­νί­ζε­ται, αφή­νο­ντας μόνο φτω­χούς και πλού­σιους. Πριν από δέκα χρό­νια, η Ελ­λά­δα φα­ντα­ζό­ταν ότι είχε γίνει βό­ρεια Ιτα­λία, αλλά έκτο­τε ανα­κά­λυ­ψε ότι μοιά­ζει πε­ρισ­σό­τε­ρο με τη Βουλ­γα­ρία.

Προ­σπα­θή­στε να ξε­φορ­τω­θεί­τε τις φα­ντα­σιώ­σεις σας για να το δε­χτεί­τε.

euro2day.gr