Οι γυναίκες του Παναγίου Τάφου

Ηταν εκεί στη Νί­καια της Βι­θυ­νί­ας του Σω­τη­ρί­ου έτους 315 όταν ο μι­κρός, τα­πει­νός Επί­σκο­πος Ιε­ρο­σο­λύ­μων Μα­κά­ριος πλη­σί­α­σε τον αυ­το­κρά­το­ρα Καί­σα­ρα Φλά­βιο Κων­στα­ντί­νο Ευ­σε­βή, Αήτ­τη­το, Αύ­γου­στο, Μά­ξι­μο και του μί­λη­σε για τα όσα συ­νέ­βαι­ναν στην Αιλία Κα­πι­τω­λί­να των Ρω­μαί­ων, την Ιε­ρου­σα­λήμ των Ιου­δαί­ων. «Εκεί όπου εκτυ­λί­χθη­κε το Θείο Δράμα υπάρ­χει ιερό της θεάς Αφρο­δί­της» είπε ο Μα­κά­ριος. Ο Κων­στα­ντί­νος συ­γκλο­νί­στη­κε και έδωσε εντο­λή για την κα­τάρ­γη­ση του ιερού. Και με αυτόν τον τρόπο άρ­χι­σε μια ιστο­ρία που ξε­κί­νη­σε από τη συ­ζή­τη­ση δύο αν­δρών. Και ακο­λού­θη­σαν ανα­ρίθ­μη­τοι άν­δρες: αυ­το­κρά­το­ρες, βα­σι­λείς, χα­λί­φη­δες, σουλ­τά­νοι, μο­να­χοί, σταυ­ρο­φό­ροι, Μα­με­λού­κοι, Αρα­βες, Ελ­λη­νες, Ρω­μαί­οι, και όλοι τους είτε προ­σπά­θη­σαν να κα­τα­κτή­σουν, είτε να δια­σώ­σουν, είτε να προ­στα­τεύ­σουν τον Πα­νά­γιο Τάφο, τον Ναό της Ανα­στά­σε­ως, τον Γολ­γο­θά. Τον τόπο όπου εκτυ­λί­χθη­κε το Θείο Δράμα. Κι όμως αυτός ο Ναός κρύ­βει ταυ­τό­χρο­να την αθό­ρυ­βη πα­ρου­σία και τις άο­κνες προ­σπά­θειες πολ­λών γυ­ναι­κών. Από τις μυ­ρο­φό­ρες και την Αυ­γού­στα Ελένη μέχρι τη μη­χα­νι­κό Τόνια Μο­ρο­πού­λου, οι προ­σπά­θειες των γυ­ναι­κών χά­νο­νται στο διάβα των αιώ­νων.

Η Μαρία η Μα­γδα­λη­νή, η Μαρία και η Μάρθα, οι αδελ­φές του Λα­ζά­ρου, η Μαρία, η γυ­ναί­κα του Κλωπά, και η Σα­λώ­μη, η κόρη του Ιωσήφ από τον πρώτο του γάμο, είναι οι πρώ­τες γυ­ναί­κες που συν­δέ­ο­νται με τον Πα­νά­γιο Τάφο. Ηταν όλες μα­θή­τριες του Χρι­στού και υπήρ­ξαν οι πρώ­τες μάρ­τυ­ρες της Ανά­στα­σής Του. «Οι γυ­ναί­κες πρώ­τες μα­θαί­νουν τις καλές ει­δή­σεις. Η Πα­να­γία πρώτη πλη­ρο­φο­ρεί­ται ότι ο Θεός γί­νε­ται άν­θρω­πος εκ πνεύ­μα­τος Αγίου με τη δική της συ­νέρ­γεια. Οι μυ­ρο­φό­ρες πρώ­τες μα­θαί­νουν ότι ο Δι­δά­σκα­λός τους, που υπέ­στη φρι­κτά βα­σα­νι­στή­ρια κι απέ­θα­νε πάνω στον Σταυ­ρό, ανα­στή­θη­κε από τους νε­κρούς. Εκτο­τε, το Ευαγ­γέ­λιο, η χαρ­μό­συ­νη εί­δη­ση με­τα­φέ­ρε­ται όχι μόνο από τους απο­στό­λους άν­δρες αλλά και από τις γυ­ναί­κες που είναι ευαί­σθη­τες μπρο­στά στο μυ­στή­ριο του θα­νά­του και της ζωής» το­νί­ζει στο «Βήμα» η κα­θη­γή­τρια της Θε­ο­λο­γι­κής Σχο­λής του ΑΠΘ κυρία Δή­μη­τρα Κού­κου­ρα.

Η Φλά­βια Ιου­λία Ελένη, η Αγία Ελένη, γυ­ναί­κα του Κων­στά­ντιου Χλω­ρού και μη­τέ­ρα του αυ­το­κρά­το­ρα Κων­στα­ντί­νου, η Αυ­γού­στα Ελένη, πραγ­μα­το­ποί­η­σε το τα­ξί­δι της στους Αγίου Τό­πους το 326. Υπάρ­χουν με­λε­τη­τές που συν­δέ­ουν την επί­σκε­ψη αυτή με την εκτέ­λε­ση του εγ­γο­νού της Κρί­σπου και της νύφης της Φαύ­στας. Αν και 78 ετών, πα­ρέ­μει­νε για δύο χρό­νια στους Αγί­ους Τό­πους, βρήκε τον Τίμιο Σταυ­ρό και τον Γολ­γο­θά και κα­τα­σκεύ­α­σε τους ναούς της Γεν­νή­σε­ως στη Βη­θλε­έμ και τη Βα­σι­λι­κή στο Ορος των Ελαιών. Είναι η γυ­ναί­κα που πα­ρέ­δω­σε τα ιερά κει­μή­λια του χρι­στια­νι­σμού στην αν­θρω­πό­τη­τα.

Μια άλλη γυ­ναί­κα, η Αι­θε­ρία, ήταν η πρώτη που πε­ριέ­γρα­ψε τα όσα συ­νέ­βαι­ναν στους Αγί­ους Τό­πους μετά από ένα οδοι­πο­ρι­κό που πραγ­μα­το­ποί­η­σε στην πε­ριο­χή. Γόνος αρι­στο­κρα­τι­κής κα­τα­γω­γής, πι­θα­νό­τα­τα από την Ισπα­νία και μο­να­χή, ίσως και ηγου­μέ­νη, ξε­κί­νη­σε το τα­ξί­δι της για την Ιε­ρου­σα­λήμ από το Μπορ­ντό της Γαλ­λί­ας. Μετά από ένα πο­λυ­ε­τές προ­σκυ­νη­μα­τι­κό τα­ξί­δι στο Σινά, την Αί­γυ­πτο, την Πα­λαι­στί­νη και τη Με­σο­πο­τα­μία, πα­ρέ­μει­νε στα Ιε­ρο­σό­λυ­μα για τρία χρό­νια. Το εγ­χεί­ρη­μά της ήταν πα­ρά­τολ­μο, καθώς πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε μόλις το 381. «Οι ση­μειώ­σεις της, γνω­στές ως Οδοι­πο­ρι­κό της Αι­θε­ρί­ας, είναι ένα από πρω­ι­μό­τε­ρα δείγ­μα­τα της προ­σκυ­νη­μα­τι­κής λο­γο­τε­χνί­ας και απο­τε­λούν πο­λύ­τι­μη πηγή για την ανα­σύν­θε­ση της ιστο­ρί­ας των Αγίων Τόπων αλλά και την εξέ­λι­ξη της χρι­στια­νι­κής λα­τρεί­ας, ιδιαί­τε­ρα των τε­λε­τών που λάμ­βα­ναν χώρα κατά τη διάρ­κεια της Σα­ρα­κο­στής και την Εβδο­μά­δα των Παθών στον Ναό της Ανα­στά­σε­ως, στον χώρο του Πα­να­γί­ου Τάφου» επι­ση­μαί­νει στο «Βήμα» ο θε­ο­λό­γος και με­τα­δι­δα­κτο­ρι­κός ερευ­νη­τής του Hebrew University of Jerusalem, κ. Νίκος Κου­ρε­μέ­νος.

Δύο αυ­το­κρά­τει­ρες άμεσα συν­δε­δε­μέ­νες με τον αυ­το­κρά­το­ρα Θε­ο­δό­σιο τον Β’, η μία η γυ­ναί­κα του, η Αιλία Ευ­δο­κία, και η δεύ­τε­ρη η αδελ­φή του Πουλ­χε­ρία, στή­ρι­ξαν τους ναούς και τα μο­να­στή­ρια των Αγίων Τόπων. Με κα­τα­γω­γή από την Αθήνα και ιδιαί­τε­ρα υψηλή μόρ­φω­ση, η Αιλία Ευ­δο­κία βρέ­θη­κε στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη όπου πα­ντρεύ­τη­κε τον αυ­το­κρά­το­ρα Θε­ο­δό­σιο τον Β’. Η δυ­να­μι­κό­τη­τα και η ισχυ­ρή της προ­σω­πι­κό­τη­τα δη­μιούρ­γη­σαν τρι­βές με τη με­γα­λύ­τε­ρη αδελ­φή του, την Πουλ­χε­ρία, και ανα­γκά­στη­κε να απο­χω­ρή­σει από την αυ­το­κρα­το­ρι­κή αυλή και να εγκα­τα­στα­θεί στην Ιε­ρου­σα­λήμ, όπου και έμει­νε μέχρι το τέλος της ζωής της. Κατά την πα­ρα­μο­νή της στους Αγί­ους Τό­πους ενί­σχυ­σε οι­κο­νο­μι­κά τους ναούς και τα μο­να­στή­ρια.

Η Πουλ­χε­ρία εξου­σί­α­ζε ου­σια­στι­κά την αυ­το­κρα­το­ρία. Πα­ντρεύ­τη­κε τον στρα­τη­γό Μαρ­κια­νό και στέ­φθη­κε αυ­το­κρά­τει­ρα μετά τον θά­να­το του αδελ­φού της. Συ­νέ­δε­σε τη βα­σι­λεία της με τη σύ­γκλη­ση της Δ’ Οι­κου­με­νι­κής Συ­νό­δου ενώ κατά τη διάρ­κεια της πα­ντο­δυ­να­μί­ας της πα­ρεί­χε πλού­σια οι­κο­νο­μι­κή στή­ρι­ξη στον Ναό της Ανα­στά­σε­ως και στους Αγί­ους Τό­πους γε­νι­κό­τε­ρα.

Η σειρά των γυ­ναι­κών που συν­δέ­ουν το όνομά τους με τους Αγί­ους Τό­πους προ­ε­κτεί­νε­ται στον 21ο αιώνα με την κα­θη­γή­τρια του ΕΜΠ κυρία Τόνια Μο­ρο­πού­λου και το ανα­και­νι­στι­κό έργο του Πα­να­γί­ου Τάφου, από τον οποίο σε με­ρι­κά 24ωρα ο Πα­τριάρ­χης Ιε­ρο­σο­λύ­μων θα με­τα­φέ­ρει το Αγιο Φως στους χρι­στια­νούς ορ­θο­δό­ξους, δί­νο­ντας το μή­νυ­μα της Ανά­στα­σης. Ενα μή­νυ­μα που πρώ­τες έλα­βαν οι μυ­ρο­φό­ρες γυ­ναί­κες.

Η Μαρία αλ Αζι­ζάχ και η Τα­μά­ρα

Κατά την προ των σταυ­ρο­φό­ρων πε­ρί­ο­δο της Αρα­βο­κρα­τί­ας, στα τέλη του 10ου αι., δύο ακόμη γυ­ναί­κες, μη­τέ­ρα και κόρη, ήρθαν να παί­ξουν κα­θο­ρι­στι­κό ρόλο στην προ­στα­σία των χρι­στια­νι­κών προ­σκυ­νη­μά­των. Πρό­κει­ται για τη Μαρία, τη χρι­στια­νή γυ­ναί­κα του φα­τι­μί­δη χα­λί­φη Αλ Αζίζ, και την κόρη του, την αρ­χό­ντισ­σα Σατέλ Με­λούκ. Η Μαρία με­σο­λά­βη­σε ώστε να κα­ταρ­γη­θούν όλα τα δια­τάγ­μα­τα κατά των χρι­στια­νών, τα οποία πε­ριε­λάμ­βα­ναν δή­μευ­ση πε­ριου­σιών, απα­γό­ρευ­ση ανα­κα­τα­σκευ­ής ναών και την τέ­λε­ση δη­μό­σιων ακο­λου­θιών.

Ο γιος της, ωστό­σο, ο χα­λί­φης Αλ Χακίμ, με­ρι­κά χρό­νια αρ­γό­τε­ρα με­τα­τρά­πη­κε στον με­γα­λύ­τε­ρο πο­λέ­μιο του χρι­στια­νι­σμού. Εξέ­δω­σε φιρ­μά­νια για τις κα­τα­στρο­φές ναών και απα­γό­ρευ­σε ακόμη και τον εορ­τα­σμό της Κυ­ρια­κής των Βαΐων στον Ναό της Ανα­στά­σε­ως. Ολα όμως ανε­τρά­πη­σαν όταν η χρι­στια­νή αδελ­φή του τον δη­λη­τη­ρί­α­σε και ανέ­βα­σε στον θρόνο τον μι­κρό­τε­ρο αδελ­φό τους Αλ Ζάχιρ. Εχο­ντας μά­λι­στα την κη­δε­μο­νία του αδελ­φού της, εξέ­δω­σε φιρ­μά­νια πλή­ρους ανε­ξι­θρη­σκί­ας και προ­στα­σί­ας των χρι­στια­νι­κών πλη­θυ­σμών.

Εκα­το­ντά­δες γυ­ναί­κες έβα­λαν τη σφρα­γί­δα τους στον Ναό της Ανα­στά­σε­ως και ανά­με­σά τους η πρώτη γυ­ναί­κα βα­σί­λισ­σα της Γε­ωρ­γί­ας, Τα­μά­ρα. Κατά τον 13ο αι., λίγα μόλις χρό­νια μετά την εκ­δί­ω­ξη των σταυ­ρο­φό­ρων από τον σουλ­τά­νο της Αι­γύ­πτου Σα­λα­ντίν, η Τα­μά­ρα κα­τά­φε­ρε να λάβει φιρ­μά­νι για την προ­στα­σία των χρι­στια­νι­κών προ­σκυ­νη­μά­των στην Πα­λαι­στί­νη, ενώ ταυ­τό­χρο­να προ­σέ­φε­ρε με­γά­λα χρη­μα­τι­κά ποσά για τις ανα­και­νί­σεις των χρι­στια­νι­κών μνη­μεί­ων. Η αγάπη της Τα­μά­ρα για τους Αγί­ους Τό­πους ήταν τέ­τοια ώστε όταν ο γιος της Γε­ώρ­γιος ο Δ’ ξε­κί­νη­σε εκ­στρα­τεία για να επα­να­κα­τα­λά­βει την Ιε­ρου­σα­λήμ, πήρε μαζί του τα λεί­ψα­να της μη­τέ­ρας του, ώστε να μπο­ρέ­σει η μη­τέ­ρα του, έστω και νεκρή, να βρε­θεί στην Αγία Πόλη.

Το ΒΗΜΑ