Στο Αιγαίο μπαίνει… taxis

Υπό καθε­στώς μερικής ή ολικής προ­στα­σίας θα πρέπει να τεθεί περίπου το 19% του Αιγαίου, ώστε να προ­στα­τευ­θεί επαρκώς η πλούσια βιο­ποι­κι­λό­τητα που φιλο­ξε­νεί. Αυτό προ­έ­κυψε από το έργο MARISCA για τον θαλάσ­σιο χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό στο Αιγαίο το οποίο μόλις ολο­κλή­ρωσε η ερευ­νη­τική ομάδα του Ελλη­νι­κού Κέντρου Θαλασ­σίων Ερευνών, του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου και του Ινστι­τού­του Θαλάσ­σιας Ερευνας της Νορ­βη­γίας. Στο ερώτημα γιατί χρειά­ζε­ται χωρο­τα­ξία στη θάλασσα την απά­ντηση έχει δώσει εδώ και καιρό η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή. Σημα­ντι­κοί οικο­νο­μι­κοί κλάδοι στη­ρί­ζουν στη θαλάσ­σια χωρο­τα­ξία την ασφά­λεια των επεν­δύ­σεών τους: ενέρ­γεια, του­ρι­σμός, ιχθυο­καλ­λιέρ­γειες, εξόρυξη ορυκτών, ναυ­τι­λία και ναυ­πη­γική.

Η σκυτάλη στην Πολι­τεία

Η Ελλάδα μόλις πρό­σφατα ενσω­μά­τωσε στην εθνική της νομο­θε­σία τη σχετική κοι­νο­τική οδηγία 2014/89/ΕΕ. Πρέπει ωστόσο το αργό­τερο έως τον Μάρτιο του 2021 να απο­κτή­σει μια εθνική χωρική στρα­τη­γική για τον θαλάσ­σιο χώρο, είτε με ένα γενικό χωρο­τα­ξικό σχέδιο είτε με τοπικά σχέδια τα οποία θα καλύ­πτουν όλα τα ελλη­νικά πελάγη. Σήμερα οι προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές Natura καλύ­πτουν στο Αιγαίο το 4,9% των εθνικών χωρικών υδάτων (ή 2,3% αν περι­λά­βουμε και τα διεθνή ύδατα), δηλαδή ποσοστό σημα­ντικά μικρό­τερο του 19%, όπως ανα­φέ­ρει στο «Βήμα», ο συντο­νι­στής του προ­γράμ­μα­τος, ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής κ. Στέλιος Κατσα­νε­βά­κης. Αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι οι περισ­σό­τε­ρες θαλάσ­σιες Natura δεν έχουν φορείς δια­χεί­ρι­σης, ούτε δια­χει­ρι­στικά σχέδια, τα πραγ­μα­τικά επίπεδα προ­στα­σίας είναι ιδιαι­τέ­ρως χαμηλά.

Το πρώτο βήμα για να απο­κτή­σει η χώρα έναν σχε­δια­σμό για την κατα­νομή των ανθρω­πί­νων δρα­στη­ριο­τή­των στη θάλασσα, ώστε να επι­τευ­χθούν στόχοι που αφορούν την οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα, την περι­βαλ­λο­ντική προ­στα­σία και την κοι­νω­νική ειρήνη, έγινε με την ολο­κλή­ρωση του έργου MARISCA. Η σκυτάλη περνά πλέον στην Πολι­τεία η οποία αξιο­ποιώ­ντας τα δεδο­μένα πρέπει να καταρ­τί­σει τα σχέδια προ­στα­σίας και αξιο­ποί­η­σης των θαλασ­σίων ζωνών για διά­φο­ρες χρήσεις.

Οι έλληνες ερευ­νη­τές έτρεξαν διάφορα σενάρια και κατέ­λη­ξαν στη δια­μόρ­φωση τεσ­σά­ρων ζωνών. Η Ζώνη Α με τις ανα­ντι­κα­τά­στα­τες περιο­χές προ­στα­σίας βιο­ποι­κι­λό­τη­τας καλύ­πτει περίπου το ένα πέμπτο του χάρτη. Για παρά­δειγμα, στη Βορειο­α­να­το­λική Εύβοια, στον Αγιο Ευστρά­τιο, στην Κάρπαθο, στη Μακρό­νησο, στην Κίμωλο, στη Γυάρο, στις Βόρειες Σπο­ρά­δες, στην Πολύ­αιγο και σε περιο­χές ανα­το­λικά της Λήμνου, νοτιο­δυ­τικά των Ψαρών, βόρεια της Κάσου κ.α. προ­τεί­νε­ται χαμηλή παρου­σία και ένταση ανθρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των σε σχέση με άλλες περιο­χές. Οι συγκε­κρι­μέ­νοι τόποι έχουν μεγάλη οικο­λο­γική αξία καθώς φιλο­ξε­νούν πολλά προ­στα­τευό­μενα είδη και οικο­τό­πους, όπως η μεσο­γειακή φώκια, η θαλάσ­σια χελώνα Καρέτα-καρέτα, θαλασ­σο­πού­λια, δελ­φί­νια και φάλαι­νες, λιβάδια Ποσει­δω­νίας, κοράλ­λια κ.ά.

Στις περιο­χές προ­τε­ραιό­τη­τας, λόγω της οικο­λο­γι­κής σπου­δαιό­τη­τάς τους, υπο­δει­κνύ­ε­ται από τους ειδι­κούς επι­στή­μο­νες η δημιουρ­γία ενός δικτύου θαλάσ­σιων προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών (περι­λαμ­βά­νο­νται και οι υφι­στά­με­νες όπως το Θαλάσ­σιο Πάρκο Αλον­νή­σου – Βορείων Σπο­ρά­δων), εντός του οποίου θα απο­κλεί­ο­νται δρα­στη­ριό­τη­τες που απο­τε­λούν απειλή για τα θαλάσ­σια είδη και τους οικο­τό­πους, όπως η αλιεία, ενώ θα προ­σφέ­ρο­νται εναλ­λα­κτι­κές μορφές οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης, οι οποίες συμ­βα­δί­ζουν με την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος, όπως η ήπια του­ρι­στική ανά­πτυξη.

Στην ανάλυση έχουν συνυ­πο­λο­γι­σθεί επάνω από 70 σημα­ντικά είδη και οικό­το­ποι που απα­ντώ­νται στην περιοχή μελέτης ενώ ελή­φθη­σαν υπόψη σημα­ντι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που απο­τε­λούν απειλές για τη βιο­ποι­κι­λό­τητα, όπως η αλιεία, ο μαζικός του­ρι­σμός, η ανά­πτυξη μεγάλων αστικών κέντρων, η ναυ­σι­πλοΐα, οι υδα­το­καλ­λιέρ­γειες, η εξόρυξη υδρο­γο­ναν­θρά­κων, οι παρα­θα­λάσ­σιες βαριές βιο­μη­χα­νίες κ.ά. Ειδικά για τα υπο­θα­λάσ­σια λιβάδια Ποσει­δω­νίας προ­έ­κυψε ότι το 11% της έκτασής τους δέχο­νται πίεση (μεσαία προς υψηλή), κυρίως από την αλιεία, τους λιμένες, τα γεωρ­γικά κατά­λοιπα και την αστι­κο­ποί­ηση.

«Ανοιγμα» για εκμε­τάλ­λευση

Το προ­τει­νό­μενο θαλάσ­σιο χωρο­τα­ξικό σχέδιο απο­τε­λεί την πρώτη συντο­νι­σμένη προ­σπά­θεια για τη χωρο­θέ­τηση οικο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των με στόχο τη δια­τή­ρηση και την προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας στην περιοχή του Αιγαίου Πελά­γους. Η απα­ραί­τητη πλη­ρο­φο­ρία αντλή­θηκε από ένα ευρύ φάσμα πηγών, όπως η επι­στη­μο­νική βιβλιο­γρα­φία, πλη­ρο­φο­ρίες από άλλα ερευ­νη­τικά έργα, δια­δι­κτυα­κές βάσεις δεδο­μέ­νων κ.τ.λ. Επι­πλέον, εμπλου­τί­στηκε από δεδο­μένα που συλ­λέ­χθη­καν στο πλαίσιο του έργου MARISCA, τόσο δορυ­φο­ρικά όσο και από νέα δεδο­μένα, ερω­τη­μα­το­λό­για και συνε­ντεύ­ξεις, αλλά και υλικό που προήλθε από εξει­δι­κευ­μέ­νους επι­στή­μο­νες.

Επι­πρό­σθετα έγινε χαρ­το­γρά­φηση των ανθρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των και των υφι­στά­με­νων χωρικών δια­χει­ρι­στι­κών μέτρων. Αρχικά ανα­γνω­ρί­στη­καν οι περιο­χές στις οποίες οι κύριοι οικό­το­ποι της περιο­χής επι­κα­λύ­πτο­νται χωρικά με τις ανθρώ­πι­νες χρήσεις και έγινε εκτί­μηση της επί­δρα­σης των πιέσεων που ασκούν οι υφι­στά­με­νες δρα­στη­ριό­τη­τες. Το έργο «Θαλάσ­σιος Χωρο­τα­ξι­κός Σχε­δια­σμός για τη δια­τή­ρηση και προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας στο Αιγαίο (MARISCA)» υλο­ποι­ή­θηκε με πόρους του Χρη­μα­το­δο­τι­κού Μηχα­νι­σμού Ευρω­παϊ­κού Οικο­νο­μι­κού Χώρου και του Εθνικού Προ­γράμ­μα­τος Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων.

Ζώνες

Στην προ­τει­νό­μενη Ζώνη Β για την προ­στα­σία της βεν­θι­κής βιο­ποι­κι­λό­τη­τας (χλωρίδα και πανίδα του βυθού), στην οποία περι­λαμ­βά­νο­νται περιο­χές όπως το βορειο­α­να­το­λικό θαλάσ­σιο τμήμα της Ανδρου, ή διά­σπαρ­τες περιο­χές δυτικά της Σκύρου, προ­τεί­νο­νται χρήσεις όπως αλιεία μικρής κλί­μα­κας (παρά­κτια) και ο του­ρι­σμός. {

Στη Ζώνη Γ για την προ­στα­σία της πελα­γι­κής βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, δηλαδή των ειδών που ζουν επάνω από τον βυθό, προ­τεί­νο­νται ως δρα­στη­ριό­τη­τες η αλιεία με τράτα και ο ήπιος του­ρι­σμός και οικο­του­ρι­σμός.

Στις υπό­λοι­πες περιο­χές που περι­λαμ­βά­νουν το μεγα­λύ­τερο τμήμα των υδάτων του Αιγαίου (Ζώνη Δ) μπορούν να προ­ω­θη­θούν διά­φο­ρες χρήσεις που αφορούν αλιεία μικρής και μεγάλης κλί­μα­κας, του­ρι­σμό, δια­δρο­μές πλοίων, υδα­το­καλ­λιέρ­γειες, παρα­θα­λάσ­σιες βαριές βιο­μη­χα­νίες, μεγάλα λιμάνια και αστικά κέντρα, ανε­μο­γεν­νή­τριες, εξόρυξη υδρο­γο­ναν­θρά­κων και τερ­μα­τι­κούς σταθ­μούς φυσικού αερίου.