Ο χάρτης των τροχαίων ατυχημάτων στην Ελλάδα

Σύμ­φω­να με στοι­χεία του Διε­θνούς Ορ­γα­νι­σμού Κα­τα­σκευα­στών Αυ­το­κι­νή­των (Organisation Internationale des Constructeurs d’ Automobiles, OICA), σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο, το 2014 ήταν σε κυ­κλο­φο­ρία πε­ρισ­σό­τε­ρα από 1,2 δισ. οχή­μα­τα (900 εκατ. επι­βα­τι­κά), πα­ρου­σιά­ζο­ντας αύ­ξη­ση σχε­δόν 40% σε σχέση με το 2005.

Η αυ­ξη­τι­κή αυτή τάση ανα­μέ­νε­ται να συ­νε­χι­στεί, καθώς έρευ­νες από ιδρύ­μα­τα και διε­θνείς ορ­γα­νι­σμούς εκτι­μούν ότι μέχρι το 2030 θα προ­σεγ­γί­σου­με τα 2 δισ. οχή­μα­τα (βλ. D. Sperling και D. Gordon, «Two Billion Cars – Driving Toward Sustainability», Oxford University Press, 2009).

Στο πλαί­σιο αυτό, το θέμα της οδι­κής ασφά­λειας συ­νε­χί­ζει να βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο του εν­δια­φέ­ρο­ντος.

Εν­δει­κτι­κά ανα­φέ­ρε­ται ότι σύμ­φω­να με πρό­σφα­τα στοι­χεία του Πα­γκό­σμιου Ορ­γα­νι­σμού Υγεί­ας (2015), πε­ρί­που 1,2 εκατ. άν­θρω­ποι χά­νουν τη ζωή τους σε τρο­χαία δυ­στυ­χή­μα­τα ετη­σί­ως, και μά­λι­στα τα τρο­χαία  απο­τε­λούν τη βα­σι­κή αιτία θα­νά­του στις ηλι­κί­ες 15-29 ετών.

 Επι­πλέ­ον, σε οι­κο­νο­μι­κούς όρους, τα τρο­χαία ατυ­χή­μα­τα έχουν ένα κό­στος που εκτι­μά­ται πε­ρί­που ίσο με το 3% του πα­γκό­σμιου ΑΕΠ. Βέ­βαια, ει­δι­κά στις ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες, κα­τα­γρά­φε­ται συ­στη­μα­τι­κή μεί­ω­ση των τρο­χαί­ων ατυ­χη­μά­των, λόγω της τε­χνο­λο­γι­κής εξέ­λι­ξης των οχη­μά­των, της βελ­τί­ω­σης των οδι­κών δι­κτύ­ων και υπο­δο­μών, αλλά και της υιο­θέ­τη­σης δρά­σε­ων για την ευαι­σθη­το­ποί­η­ση/ενη­μέ­ρω­ση του κοι­νού σε συν­δυα­σμό με την αυ­στη­ρο­ποί­η­ση των μέ­τρων ελέγ­χου.

Ακο­λου­θώ­ντας τις διε­θνείς εξε­λί­ξεις, θε­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα έχουν επι­τευ­χθεί και στην Ελ­λά­δα, καθώς την πε­ρί­ο­δο 2001-2014 ση­μειώ­θη­κε μεί­ω­ση των θα­νά­των από τρο­χαία κατά 58,2% (από 1.909 νε­κρούς το 2001 σε μόλις 798 το 2014), ένα­ντι ευ­ρω­παϊ­κού μέσου όρου μεί­ω­σης 54,5%.

Ση­μα­ντι­κή μεί­ω­ση επι­τεύ­χθη­κε και στον αριθ­μό των σο­βα­ρά τραυ­μα­τιών (67% μεί­ω­ση το 2014 σε σχέση με το 2001).

Αξιο­πρό­σε­κτο είναι όμως ότι, ει­δι­κά σε ό,τι αφορά τους θα­νά­τους, το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος της μεί­ω­σης κα­τα­γρά­φε­ται την πε­ρί­ο­δο μετά το 2009 (47,8% μεί­ω­ση θα­νά­των το 2014 σε σχέση με το 2008). Αυτό θα μπο­ρού­σε ίσως να απο­δο­θεί στη μεί­ω­ση της τρο­χαί­ας κί­νη­σης (οχη­μα­το­χι­λιό­με­τρα), χωρίς όμως δυ­στυ­χώς να υπάρ­χει επί­ση­μη κα­τα­γρα­φή τέ­τοιων στα­τι­στι­κών στη χώρα μας.

Αξί­ζει πά­ντως να ση­μειω­θεί ότι ο αριθ­μός των οχη­μά­των αυ­ξή­θη­κε πε­ρί­που 4% την πε­ρί­ο­δο 2009-2014, κυ­ρί­ως λόγω της αύ­ξη­σης των δι­κύ­κλων κατά 15%, ενώ ο πλη­θυ­σμός της χώρας εκτι­μά­ται ότι μειώ­θη­κε κατά 2,5%.

Το ερώ­τη­μα που προ­κύ­πτει είναι με ποιον τρόπο αυτές οι δια­χρο­νι­κές τά­σεις σχε­τί­ζο­νται με την οδική ασφά­λεια σε το­πι­κό επί­πε­δο. Το Ερ­γα­στή­ριο Συ­στη­μά­των Χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής Διοί­κη­σης εκ­πο­νεί και δη­μο­σιεύ­ει συ­στη­μα­τι­κά ετή­σιες έρευ­νες για την αξιο­λό­γη­ση της οδι­κής ασφά­λειας και της τρο­χαί­ας αστυ­νό­μευ­σης ανά νομό. Πρό­σφα­τα ολο­κλή­ρω­σε έρευ­να που επι­κε­ντρώ­θη­κε στην ανά­λυ­ση των δια­χρο­νι­κών τά­σε­ων κατά την πε­ρί­ο­δο 1999-2014.

Στην έρευ­να συ­νε­κτι­μή­θη­καν στοι­χεία για τους θα­νά­τους και τους σο­βα­ρά τραυ­μα­τί­ες, σε σχέση με τον πλη­θυ­σμό, τον αριθ­μό των οχη­μά­των και το μήκος του οδι­κού δι­κτύ­ου κάθε νομού, ώστε να ανα­πτυ­χθεί ένας σύν­θε­τος δεί­κτης οδι­κής ασφά­λειας, ο οποί­ος λαμ­βά­νει τη μέ­γι­στη τιμή (μο­νά­δα) σε νο­μούς όπου ση­μειώ­νο­νται οι λι­γό­τε­ροι θά­να­τοι και τραυ­μα­τι­σμοί σε σχέση με το μέ­γε­θός τους (πλη­θυ­σμός, οχή­μα­τα, δί­κτυο), συ­γκρι­τι­κά με τα αντί­στοι­χα στοι­χεία άλλων νομών. Πα­ρό­μοια ανά­λυ­ση είχε πραγ­μα­το­ποι­η­θεί σε ανά­λο­γες ετή­σιες έρευ­νες που πραγ­μα­το­ποί­η­σε στο πα­ρελ­θόν το Ερ­γα­στή­ριο.

Το νέο στοι­χείο της τε­λευ­ταί­ας έρευ­νας είναι η ανά­λυ­ση των δια­χρο­νι­κών τά­σε­ων, δη­λα­δή της βελ­τί­ω­σης ή επι­δεί­νω­σης που πα­ρα­τη­ρεί­ται σε έναν νομό σε μια χρο­νιά σε σχέση με την προη­γού­με­νη. Ει­δι­κό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό της ανά­λυ­σης είναι ότι η συ­νο­λι­κή δια­χρο­νι­κή με­τα­βο­λή του συ­γκρι­τι­κού δεί­κτη οδι­κής ασφά­λειας εξε­τά­ζε­ται σε δύο επι­μέ­ρους δια­στά­σεις: (α) τη με­τα­βο­λή που ανα­φέ­ρε­ται στη γε­νι­κή (πα­νελ­λή­νια) τάση, και (β) τη με­τα­βο­λή που ανα­φέ­ρε­ται στα στοι­χεία ενός νομού συ­γκρι­τι­κά με τις με­τα­βο­λές των στοι­χεί­ων των υπό­λοι­πων νομών.

Στον πί­να­κα 1 κα­τα­γρά­φο­νται οι νομοί με τις υψη­λό­τε­ρες και χα­μη­λό­τε­ρες με­τα­βο­λές (πε­ρί­ο­δος 1999-2014), συ­νο­λι­κά και συ­γκρι­τι­κά. Με κόκ­κι­νο εμ­φα­νί­ζο­νται νομοί όπου οι με­τα­βο­λές ήταν αρ­νη­τι­κές. Συ­νο­λι­κά όλοι σε όλους τους νο­μούς, εκτός του νομού Γρε­βε­νών, επι­τεύ­χθη­κε βελ­τί­ω­ση. Η βελ­τί­ω­ση που κα­τα­γρά­φε­ται δια­πι­στώ­θη­κε ότι κυ­ρί­ως οφεί­λε­ται στη βελ­τί­ω­ση της γε­νι­κής τάσης. Οι νομοί που πέ­τυ­χαν να βελ­τιώ­σουν πε­ρισ­σό­τε­ρο την οδική τους ασφά­λεια σε σχέση με τους υπο­λοί­πους (συ­γκρι­τι­κή με­τα­βο­λή) είναι η Φθιώ­τι­δα,  η Πιε­ρία, η Κο­ριν­θία, το Κιλ­κίς, η Ξάνθη, η Ρο­δό­πη, η Λά­ρι­σα, το Ρέ­θυ­μνο, η Βοιω­τία και η Θε­σπρω­τία. Αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι πολ­λοί από αυ­τούς του νο­μούς (για πα­ρά­δειγ­μα, Φθιώ­τι­δα, Κο­ριν­θία, Πιε­ρία, Βοιω­τία) αντι­με­τώ­πι­σαν ση­μα­ντι­κά προ­βλή­μα­τα στο πα­ρελ­θόν λόγω του ανε­παρ­κούς οδι­κού δι­κτύ­ου (εθνι­κοί οδοί), η βελ­τί­ω­ση του οποί­ου είχε προ­φα­νώς θε­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα. Εν­δει­κτι­κά ανα­φέ­ρε­ται η πε­ρί­πτω­ση της Φθιώ­τι­δας, με τα γνω­στά προ­βλή­μα­τα στον Μα­λια­κό.

Το 1999 οι νε­κροί στη Φθιώ­τι­δα ήταν 94, αντι­προ­σω­πεύ­ο­ντας το 4,3% των θα­νά­των στη χώρα, ενώ οι σο­βα­ρά τραυ­μα­τί­ες 117 (2,5% των τραυ­μα­τιών πα­νελ­λα­δι­κά). Μέχρι το 2014 στον νομό επι­τεύ­χθη­κε ση­μα­ντι­κή βελ­τί­ω­ση, τόσο σε από­λυ­τους όρους (13 νε­κροί, 19 τραυ­μα­τί­ες), όσο και συ­γκρι­τι­κά με το σύ­νο­λο της χώρας, καθώς οι νε­κροί στη Φθιώ­τι­δα το 2014 αντι­προ­σώ­πευαν μόλις το 1,6% του συ­νό­λου της χώρας, ενώ οι σο­βα­ρά τραυ­μα­τί­ες το 1,8% του συ­νό­λου.

Αντί­θε­τα, νομοί όπως τα Χανιά, η Λα­κω­νία και η Κέρ­κυ­ρα, πα­ρό­τι πα­ρου­σί­α­σαν βελ­τί­ω­ση συ­νο­λι­κά, υπο­λεί­πο­νται συ­γκρι­τι­κά με τους υπο­λοί­πους. Εν­δει­κτι­κά ανα­φέ­ρε­ται ότι στα Χανιά, πα­ρό­τι επι­τεύ­χθη­κε μεί­ω­ση των θα­νά­των (20 το 2014 σε σχέση με 38 το 1999) και των τραυ­μα­τιών (30 το 2014 ένα­ντι 37 το 1999), σε σχέση με το σύ­νο­λο των θα­νά­των και των τραυ­μα­τιών πα­νελ­λα­δι­κά, υπάρ­χει αύ­ξη­ση: (α) οι θά­να­τοι στα Χανιά το 1999 αντι­στοι­χού­σαν στο 1,7% των θα­νά­των στη χώρα, ενώ το 2014 αντι­στοι­χού­σαν στο 2,5%, (β) οι σο­βα­ρά τραυ­μα­τί­ες στα Χανιά το 1999 αντι­στοι­χού­σαν στο 0,8% των τραυ­μα­τιών στη χώρα, ενώ το 2014 αντι­στοι­χού­σαν στο 2,8%.

Η έρευ­να αυτή επι­βε­βαιώ­νει τα θε­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα που έχουν επι­τευ­χθεί από τις αρχές του 2000 έως σή­με­ρα στην αντι­με­τώ­πι­ση του πολύ σο­βα­ρού προ­βλή­μα­τος των τρο­χαί­ων ατυ­χη­μά­των. Είναι όμως εμ­φα­νές ότι δρά­σεις πε­ραι­τέ­ρω βελ­τί­ω­σης πρέ­πει να σχε­δια­στούν, όχι μόνο με βάση τα πα­νελ­λα­δι­κά στοι­χεία, αλλά και τα το­πι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά και τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες κάθε πε­ριο­χής. Η κα­τάλ­λη­λη επε­ξερ­γα­σία και η ανά­λυ­ση των στοι­χεί­ων που έχουν συλ­λε­χθεί από την Ελ­λη­νι­κή Αστυ­νο­μία όλα τα προη­γού­με­να χρό­νια μπο­ρεί να οδη­γή­σουν στην εξα­γω­γή χρή­σι­μων συ­μπε­ρα­σμά­των, βοη­θώ­ντας έτσι ση­μα­ντι­κά στη λήψη κα­λύ­τε­ρων απο­φά­σε­ων.