Capital Controls: Η κρίση εμπιστοσύνης ανάγκασε σε φυγή 45 δισ. καταθέσεων

Η επιβολή των capital controls το βράδυ της Παρα­σκευής 26 Ιουνίου 2015 ήταν το νομο­τε­λειακό απο­τέ­λε­σμα του πανικού από­συρ­σης κατα­θέ­σεων από τις τρά­πε­ζες που ξεκί­νησε ένα εξάμηνο πριν με τη δια­φαι­νό­μενη αλλαγή πολι­τι­κού σκη­νι­κού στη χώρα και τη μακρά, ασυ­νάρ­τητη και συγκρου­σιακήδια­πραγ­μά­τευση της μετέ­πειτα κυβέρ­νη­σης των ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ με τους δανει­στές. Με πληθώρα έωλων “εγγυ­ή­σεων” από την τότε κυβέρ­νηση για τη ρευ­στό­τητα του τρα­πε­ζι­κού συστή­μα­τος (Γ. Βαρου­φά­κης: “Η ΕΚΤ είναι τόσο αδύ­να­τον να απο­σύ­ρει τη στήριξή της όσο είναι αδύ­να­τον ο ήλιος να μην ανα­τεί­λει από την Ανατολή!”), οι τρά­πε­ζες (και ολό­κληρη η χώρα) βρέ­θη­καν αντι­μέ­τω­πες με το φάσμα της χρε­ο­κο­πίας.

Το τετα­μένο εξάμηνο που προη­γή­θηκε της επι­βο­λής των capital controls δημιούρ­γησε μια νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα για τις συναλ­λα­γές των πολιτών με τις τρά­πε­ζες. Από την τρα­πε­ζική αργία που επι­βλή­θηκε παράλ­ληλα με την επιβολή των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών (κλει­στές τρά­πε­ζες από 29/6 – 20/7/15) μέχρι σήμερα, οι συναλ­λα­γές δεν έχουν επι­στρέ­ψει στην κανο­νι­κό­τητα, το τρα­πε­ζικό σύστημα έχει χάσει τον ρόλο του και οι κατα­θέ­σεις δεν έχουν αυξηθεί.

Το πρω­το­φα­νές κύμα εκροών που σημειώ­θηκε από τον Νοέμ­βριο του 2014 και τερ­μά­τι­σαν τα capital controls τον Ιούνιο του 2015, έστειλε στο “στρώμα” κατα­θέ­σεις περίπου 45 δισ. ευρώ από τις τρά­πε­ζες. Μέχρι και τον Νοέμ­βριο του 2014, οι κατα­θέ­σεις επι­χει­ρή­σεων και νοι­κο­κυ­ριών κινού­νταν ανοδικά και είχαν δια­μορ­φω­θεί στα 164,3 δισ. ευρώ. Η πολι­τική ανα­τα­ραχή που ξεκί­νησε με την απο­τυ­χία εκλογής Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας τον Δεκέμ­βριο του 2014 απο­τέ­λεσε την αφε­τη­ρία για το γκρέ­μι­σμα της εμπι­στο­σύ­νης, οδη­γώ­ντας στη ραγδαία εκροή κατα­θέ­σεων.

Τον Δεκέμ­βριο του 2014 οι κατα­θέ­σεις έπεσαν στα 160,3 δισ. ευρώ και ακο­λού­θησε ένας συνεχής κατή­φο­ρος που τις έφερε στα 120,8 δισ. ευρώ τον Ιούλιο του 2015. Πρώτος “σταθμός” της πτώσης οι εκλογές του Ιανουα­ρίου 2015 (148 δισ. ευρώ) και επό­με­νος ο Φεβρουά­ριος με τη χώρα εκτός προ­γράμ­μα­τος.

Οι κατα­θέ­σεις υπο­χώ­ρη­σαν τότε στα 140,4 δισ. ευρώ, η ΕΚΤ απέσυρε τοwaiver, μέσω του οποίου δάνειζε φθηνά τις ελλη­νι­κές τρά­πε­ζες, απο­δε­χό­μενη ως ενέχυρα τα ελλη­νικά ομόλογα, και τις έστρεψε στον ακριβό δανει­σμό του ELA. Μέχρι η δια­πραγ­μά­τευση να κατα­λή­ξει σε ένα νέο πρό­γραμμα, οι κατα­θέ­σεις μειώ­νο­νταν και ο δανει­σμός από τον ELA άγγιξε τα 90 δισ. ευρώ (Ιούνιος 2015), έναντι συνο­λι­κού δανει­σμού από το ευρω­σύ­στημα 130 δισ. ευρώ (ίσο με το 65% του ΑΕΠ της χώρας). Έτσι ήρθαν τα capital controls, και παράλ­ληλα το “πάγωμα” του ELA από την ΕΚΤ (25/6 – 16/7/15).

Από τον Ιούλιο του 2015 μέχρι σήμερα, οι κατα­θέ­σεις δεν έχουν δείξει σημάδια στα­θε­ρής ανόδου (Αύγου­στος 2015: 121,13 δισ. ευρώ – Απρί­λιος 2016: 121,4 δισ. ευρώ). Όσο για τις τρά­πε­ζες, χρειά­στη­καν μία ακόμηανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση (εσπευ­σμένα πριν από την εκπνοή του 2015 ώστε να απο­φευ­χθεί bail in), συσ­σώ­ρευ­σαν “κόκκινα” δάνεια, στα­μά­τη­σαν τη χρη­μα­το­δό­τηση της οικο­νο­μίας και παλεύ­ουν να επα­νέλ­θουν στην προ capital controls κανο­νι­κό­τητα.

 Πότε ανα­μέ­νε­ται η άρση των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών

Η πιθα­νό­τητα τα capital controls να παρα­μεί­νουν μέχρι τον Ιούνιο του 2017, φαί­νε­ται υπό τις παρού­σες συν­θή­κες απο­λύ­τως ρεα­λι­στική. Το καλύ­τερο σενάριο θα μπο­ρούσε να είναι η άρση τους στα τέλη του α’ τρι­μή­νου του 2017και εφόσον προη­γου­μέ­νως έχει ξεκι­νή­σει η επι­στροφή κατα­θέ­σεων.

Κυβέρ­νηση και ΤτΕ έχουν καταρ­τί­σει “οδικό χάρτη” εξόδου από τους κεφα­λαια­κούς περιο­ρι­σμούς. Στην πράξη, ωστόσο, καμία περαι­τέρω κίνηση χαλά­ρω­σης δεν μπορεί να υπάρξει όσο δεν εδραιώ­νε­ται η εμπι­στο­σύνη στη στα­θε­ρό­τητα του πολι­τι­κού και οικο­νο­μι­κού περι­βάλ­λο­ντος και όσο υπάρχει η απειλή νέων εκροών κατα­θέ­σεων.

Αντι­θέ­τως, θα πρέπει να έχει δια­σφα­λι­στεί εισροή κατα­θέ­σεων και να έχειαρθεί κάθε αβε­βαιό­τητα περί της ιδιο­κτη­σίας τους (ανήκουν στον κατα­θέτη και όχι στο κράτος). Κατόπιν αυτού, εκτι­μά­ται ότι σοβαρή συζή­τηση για περαι­τέρω ελά­φρυνση των περιο­ρι­σμών μέχρι την πλήρη άρση τους δεν μπορεί να γίνει πριν από την επόμενη αξιο­λό­γηση του Οκτω­βρίου. Επι­πλέον, θα πρέπει προη­γου­μέ­νως να έχουν ρυθ­μι­στεί όλα τα ζητή­ματα για τηνεπα­νει­σα­γωγή κεφα­λαίων από το εξω­τε­ρικό προ­κει­μέ­νου αυτά να μην έχουν εκ προ­οι­μίου την “ταμπέλα” των εσόδων από φορο­δια­φυγή.

Η πρόταση που κατέ­θε­σαν πρό­σφατα στην ΤτΕ οι τρά­πε­ζες για την περαι­τέρω χαλά­ρωση των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών, περι­λαμ­βά­νει:

– αύξηση των ορίων για τις συναλ­λα­γές επι­χει­ρή­σεων,

– μεγα­λύ­τερη απε­λευ­θέ­ρωση στο όριο εμβα­σμά­των προς το εξω­τε­ρικό που σήμερα ανέρ­χε­ται σε 1.000 ευρώ, καθώς επίσης και δυνα­τό­τητα μεγα­λύ­τε­ρης ανά­λη­ψης από το 10% υπο­λοί­πων εμβα­σμά­των,

– αύξηση του εβδο­μα­διαίου ορίου ανά­λη­ψης μετρη­τών από τα 420 ευρώ στα 500 – 550 ευρώ ή εναλ­λα­κτικά δυνα­τό­τητα σωρευ­τι­κής ανά­λη­ψης του μηνιαίου ορίου των 1.680 ευρώ,

– άρση των περιο­ρι­σμών για το “νέο χρήμα”, δηλ. δυνα­τό­τητα πλήρους ανά­λη­ψης των μετρη­τών που θα κατα­τί­θε­νται στις τρά­πε­ζες και τα οποία θα μπορούν να δια­κι­νη­θούν ελεύ­θερα εντός ή εκτός Ελλάδος.

Πού ωφέ­λη­σαν τα capital controls

Τα capital controls είχαν και μία θετική επί­πτωση για την Οικο­νο­μία: την αύξηση της χρήσης του “πλα­στι­κού” χρή­μα­τος και των ηλε­κτρο­νι­κών πλη­ρω­μών.

Πριν από τα capital controls η χρήση των καρτών ήταν στο 6% των συνο­λι­κών πλη­ρω­μών της οικο­νο­μίας, ενώ μετά τα capital controls εκτι­μά­ται ότι ξεπέ­ρασε το 10%, αν και εξα­κο­λου­θεί να υπο­λεί­πε­ται σημα­ντικά της υπό­λοι­πης Ευρώπης. Ενδει­κτικά, ο τζίρος των καρτών που εκκα­θα­ρί­στηκε το 2015 στην Ελλάδα ήταν 11 δισ. ευρώ, με αύξηση 40% σε σχέση με το 2014, ενώ εκτι­μά­ται ότι ο τζίρος του 2016 θα ξεπε­ρά­σει τα 16 δισ. ευρώ. Επι­πλέον, αξίζει να σημειω­θεί ότι το 2015 ο τζίρος των χρε­ω­στι­κών καρτών ξεπέ­ρασε για πρώτη φορά τον τζίρο των πιστω­τι­κών καρτών.

Παράλ­ληλα, η αυξη­μένη χρήση των καρτών οδήγησε στη μεγάλη ζήτηση για τερ­μα­τικά απο­δο­χής καρτών (POS) που από 130 χιλιά­δες το 2014, ξεπέ­ρα­σαν τις 220 χιλιά­δες το 2015. Υπο­λο­γί­ζε­ται, δε, ότι το 2016 θα ξεπε­ρά­σει τα 300 χιλιά­δες τερ­μα­τικά.

14 ερω­τή­σεις για τις συναλ­λα­γές που επι­τρέ­πο­νται σήμερα

1. Τι ισχύει με τις ανα­λή­ψεις μετρη­τών;

Ισχύει όριο 60 ευρώ ημε­ρη­σίως ανά κατα­θέτη, ανά τράπεζα. Η ανάληψη μπορεί να γίνει σωρευ­τικά για 420 ευρώ ανά εβδο­μάδα. Τα ίδια ισχύουν και για την ανάληψη του ισό­πο­σου σε ξένο νόμισμα.

2. Μπορώ να χρη­σι­μο­ποι­ήσω τη χρε­ω­στική μου κάρτα για ανα­λή­ψεις μετρη­τών στο εξω­τε­ρικό;

Ναι, σύμφωνα με τα ανωτέρω όρια.

3. Μπορώ να χρη­σι­μο­ποι­ήσω την πιστω­τική ή προ­πλη­ρω­μένη μου κάρτα για ανα­λή­ψεις μετρη­τών στην Ελλάδα και στο εξω­τε­ρικό;

Όχι, δεν επι­τρέ­πε­ται.

4. Μπορώ να χρη­σι­μο­ποι­ήσω την πιστω­τική, χρε­ω­στική ή/και προ­πλη­ρω­μένη μου κάρτα για να κάνω αγορές στην Ελλάδα;

Ναι, εφόσον οι επι­χει­ρή­σεις από τις οποίες γίνεται η αγορά εκκα­θα­ρί­ζουν τις συναλ­λα­γές καρτών σε λογα­ρια­σμό που τηρούν σε τράπεζα που λει­τουρ­γεί στην Ελλάδα.

Αν οι επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν στην Ελλάδα έχουν εγκα­τα­στή­σει τερ­μα­τικό απο­δο­χής καρτών πλη­ρω­μών (POS) από τράπεζα του εξω­τε­ρι­κού, οι πιστω­τι­κές, χρε­ω­στι­κές και προ­πλη­ρω­μέ­νες κάρτες που έχουν εκδοθεί από τρά­πε­ζες και ιδρύ­ματα ηλε­κτρο­νι­κού χρή­μα­τος που λει­τουρ­γούν στην Ελλάδα απα­γο­ρεύ­ε­ται να χρη­σι­μο­ποιού­νται.

5. Μπορώ να χρη­σι­μο­ποι­ήσω την πιστω­τική, χρε­ω­στική ή/και προ­πλη­ρω­μένη μου κάρτα για να κάνω αγορές στο εξω­τε­ρικό ή από το internet;

Ναι, μέχρι το όριο που προ­βλέ­πει η σύμβασή σας με την τράπεζα, και εντός του ορίου ποσού το οποίο εγκρί­νε­ται για κάθε τράπεζα ξεχω­ρι­στά από την Επι­τροπή Εγκρί­σεως Τρα­πε­ζι­κών Συναλ­λα­γών.

Για αγορές από το internet μπο­ρείτε να χρη­σι­μο­ποιείτε τις κάρτες σας μέχρι το όριο που προ­βλέ­πει η σύμβασή σας με την τράπεζα, χωρίς περιο­ρι­σμούς εφόσον τα ηλε­κτρο­νικά κατα­στή­ματα εκκα­θα­ρί­ζουν τις συναλ­λα­γές καρτών σε λογα­ρια­σμό που τηρούν σε τράπεζα που λει­τουρ­γεί στην Ελλάδα.

Εφόσον τα ηλε­κτρο­νικά κατα­στή­ματα εκκα­θα­ρί­ζουν τις συναλ­λα­γές καρτών σε λογα­ρια­σμό που τηρούν σε τράπεζα του εξω­τε­ρι­κού, μπο­ρείτε να χρη­σι­μο­ποιείτε τις κάρτες σας μέχρι το όριο που προ­βλέ­πει η σύμβασή σας με την τράπεζα, και εντός του ορίου ποσού το οποίο εγκρί­νε­ται για κάθε τράπεζα ξεχω­ρι­στά από την Επι­τροπή Εγκρί­σεως Τρα­πε­ζι­κών Συναλ­λα­γών.

Δεν επι­τρέ­πο­νται μέσω internet συναλ­λα­γές για αγορά ειδών ένδυσης και υπό­δη­σης, οικια­κού εξο­πλι­σμού, ηλε­κτρο­νι­κών ειδών, καλ­λυ­ντι­κών, κοσμη­μά­των, έργων τέχνης και δημο­πρα­σίες, τυχερά παι­χνί­δια, video games κ.ά. εφόσον τα ηλε­κτρο­νικά κατα­στή­ματα εκκα­θα­ρί­ζουν τις συναλ­λα­γές καρτών σε λογα­ρια­σμό που τηρούν σε τράπεζα του εξω­τε­ρι­κού.

6. Επι­τρέ­πε­ται η κατά­θεση επι­τα­γής;

Επι­τρέ­πε­ται απο­κλει­στικά και μόνο σε πίστωση τρα­πε­ζι­κού λογα­ρια­σμού.

7. Μπορώ να ανοίξω νέο λογα­ρια­σμό;

Απα­γο­ρεύ­ε­ται, εφόσον με το άνοιγμα λογα­ρια­σμού δημιουρ­γεί­ται νέος κωδικός πελάτη (Customer ID) στην τράπεζα. Απα­γο­ρεύ­ε­ται επίσης η ενερ­γο­ποί­ηση αδρανών λογα­ρια­σμών. Επι­τρέ­πε­ται το άνοιγμα λογα­ρια­σμού μέσω της δημιουρ­γίας νέου κωδικού πελάτη απο­κλει­στικά, μεταξύ άλλων, για πληρωμή μισθο­δο­σίας προ­σω­πι­κού, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της εξαρ­γύ­ρω­σης εργο­σή­μου, για οπλίτη που υπη­ρε­τεί τη θητεία του, φοι­τη­τές, εξυ­πη­ρέ­τηση νομικών προ­σώ­πων, ατο­μι­κών επι­χει­ρή­σεων και ελεύ­θε­ρων επαγ­γελ­μα­τιών, που δεν δια­θέ­τουν λογα­ρια­σμό εξυ­πη­ρέ­τη­σης της δρα­στη­ριό­τη­τας τους σε καμία τράπεζα στην Ελλάδα, εξυ­πη­ρέ­τηση νεοφυών εται­ρειών που συμ­με­τέ­χουν σε προ­γράμ­ματα στή­ρι­ξης της νέας επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας, πίστωση ποσών από την αλλο­δαπή σε ευρώ ή ξένο νόμισμα, ύψους του­λά­χι­στον 10.000 ευρώ ή του ισό­πο­σου σε ξένο νόμισμα, για διε­νέρ­γεια εράνων, για την εξυ­πη­ρέ­τηση ρυθ­μί­σεων οφειλών σε φορείς κοι­νω­νι­κής ασφά­λι­σης και στο Δημόσιο.

8. Μπορώ να προ­σθέσω συν­δι­καιούχο σε υφι­στά­μενο κατα­θε­τικό λογα­ρια­σμό μου;

Απα­γο­ρεύ­ε­ται, εφόσον δημιουρ­γεί­ται νέος κωδικός πελάτη (Customer ID) στην τράπεζα.

9. Μπορώ να εξο­φλήσω πρόωρα το δάνειό μου;

Ναι, εφόσον η πρόωρη εξό­φληση δεν υπερ­βαί­νει το 50% του ανε­ξό­φλη­του κεφα­λαίου του δανείου σε τράπεζα, όπως αυτό έχει δια­μορ­φω­θεί στις 11/3/2016. Πλέον του ανωτέρω ποσο­στού, πρόωρη, μερική ή ολική εξό­φληση δανείου επι­τρέ­πε­ται μόνο:

– με κατά­θεση μετρη­τών ή μετα­φορά κεφα­λαίων (έμβασμα) από το εξω­τε­ρικό,

– στην περί­πτωση απο­πλη­ρω­μής μέσω χορή­γη­σης νέου δανείου, με σκοπό την ανα­διάρ­θρωση, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι το ποσό του νέου δανείου είναι ίσο του­λά­χι­στον με το ποσό του ανε­ξό­φλη­του κεφα­λαίου του αρχικού δανείου,

– για την απο­πλη­ρωμή στε­γα­στι­κού δανείου με σκοπό την πώληση του ακι­νή­του, το οποίο προς εξα­σφά­λιση του δανείου βαρύ­νε­ται με εμπράγ­ματη ασφά­λεια.

10. Μπορώ να ζητήσω την πρόωρη λήξη της προ­θε­σμια­κής μου κατά­θε­σης;

Ναι, επι­τρέ­πε­ται.

11. Επι­τρέ­πε­ται η μετα­φορά μετρη­τών εκτός Ελλάδος;

Επι­τρέ­πε­ται η μετα­φορά χαρ­το­νο­μι­σμά­των σε ευρώ ή και σε ξένο νόμισμα έως του ποσού των 2.000 ευρώ ή του ισό­πο­σου σε ξένο νόμισμα ανά φυσικό πρόσωπο και ανά ταξίδι στο εξω­τε­ρικό. Από τον περιο­ρι­σμό εξαι­ρού­νται οι μόνιμοι κάτοι­κοι εξω­τε­ρι­κού.

12. Οι μετα­φο­ρές κεφα­λαίων στο εξω­τε­ρικό επι­τρέ­πο­νται;

Μόνο αν εγκρί­νο­νται από την Επι­τροπή Έγκρι­σης Τρα­πε­ζι­κών Συναλ­λα­γών. Χωρίς να απαι­τεί­ται έγκριση, επι­τρέ­πο­νται:

– η αποδοχή και εκτέ­λεση εντολών μετα­φο­ράς κεφα­λαίων προς το εξω­τε­ρικό από τρά­πε­ζες έως του ποσού των 1.000 ευρώ ανά κωδικό πελάτη (Customer ID) και ανά ημε­ρο­λο­γιακό μήνα, μέχρι μηνιαίου ορίου σε ευρώ για το σύνολο των τρα­πε­ζών που λει­τουρ­γούν στην Ελλάδα και απο­δέ­χο­νται κατα­θέ­σεις,

– συναλ­λα­γές νομικών προ­σώ­πων ή επι­τη­δευ­μα­τιών προς το εξω­τε­ρικό έως 10.000 ευρώ η καθεμία, ανά ημέρα, ανά πελάτη,

– συναλ­λα­γές φυσικών προ­σώ­πων που επι­βάλ­λο­νται από σοβα­ρούς λόγους υγείας (πληρωμή νοση­λίων στο εξω­τε­ρικό) ή εξαι­ρε­τι­κούς κοι­νω­νι­κούς λόγους και αφορούν εκτέ­λεση πλη­ρω­μών προς το εξω­τε­ρικό ή ανάληψη μετρη­τών και με μηνιαίο όριο 2.000 ευρώ ανά φυσικό πρόσωπο.

13.  Τι ισχύει για πληρωμή διδά­κτρων σε εκπαι­δευ­τικό ίδρυμα του εξω­τε­ρι­κού;

Επι­τρέ­πε­ται η μετα­φορά έως 5.000 ευρώ ή του ισό­πο­σου σε ξένο νόμισμα, ανά ημε­ρο­λο­γιακό τρίμηνο, για έξοδα δια­μο­νής και δια­βί­ω­σης. Στις περι­πτώ­σεις που τα ποσά πιστώ­νο­νται απευ­θείας σε λογα­ρια­σμούς φοι­τη­τι­κής εστίας ή εκμι­σθωτή κατοι­κίας φοιτητή, το όριο αυξά­νε­ται σε 8.000 ευρώ ή του ισό­πο­σου σε ξένο νόμισμα.

14. Ποσά που πιστώ­νο­νται στον τρα­πε­ζικό μου λογα­ρια­σμό από το εξω­τε­ρικό μπορούν να μετα­φερ­θούν εκ νέου στο εξω­τε­ρικό;

Ναι, στο σύνολό τους. Ωστόσο, η ανάληψη σε μετρητά από το ποσό αυτό επι­τρέ­πε­ται έως ποσο­στού 10% συνο­λικά.

Εφη­με­ρίδα Κεφά­λαιο