Οι νησιώτες κρατούν το μυστικό της μακροζωίας

«Τι συμ­βαί­νει με τους ηλι­κιω­μέ­νους νησιώ­τες της Μεσο­γείου, οι οποίοι δεν έχουν εγκα­τα­λεί­ψει τον τόπο τους;», «Πώς εξα­σφα­λί­ζε­ται η μακρο­ζωία;», οι αρχικοί προ­βλη­μα­τι­σμοί για την έρευνα MEDIS, ένα ερευ­νη­τικό πρό­γραμμα που ξεκί­νησε το 2005 υπό την «ομπρέλα» του Χαρο­κο­πείου Πανε­πι­στη­μίου, με στόχο να απο­τυ­πώ­σει τον τρόπο ζωής, την κατά­σταση της υγείας αλλά και συνή­θειές τους, δια­τρο­φι­κές και συμπε­ρι­φο­ρι­κές. Εμπνευση αντλή­θηκε επίσης από την «Ερευνα των 7 χωρών» του καθη­γητή Keys κατά τη δεκα­ε­τία του ’50, όπου είχαν συμπε­ρι­λη­φθεί ηλι­κιω­μέ­νοι από την Κέρκυρα και την Κρήτη και ανα­δεί­χθη­καν τότε οι μακρο­βιό­τε­ροι.

Οι επι­κε­φα­λής ερευ­νη­τές, κ. Ευάγ­γε­λος Πολυ­χρο­νό­που­λος, ιατρός -υγειονολόγος (Harvard School of Public Health, MPH ’88) και Δημο­σθέ­νης Πανα­γιω­τά­κος, καθη­γη­τής Βιοστατιστικής-Επιδημιολογίας, δίνουν λεπτο­μέ­ρειες σχετικά με τη MEDIS, αρκετά από τα συμπε­ρά­σματα της οποίας έχουν ήδη δημο­σιευ­θεί σε έγκριτα επι­στη­μο­νικά περιο­δικά και στην εγκυ­ρό­τερη βάση δεδο­μέ­νων PubMed: «Εστιά­σαμε σε άτομα 65+ ελεύ­θερα νόσου, συγκε­κρι­μένα άνευ καρ­διαγ­γεια­κών προ­βλη­μά­των και καρ­κί­νου, με εξαί­ρεση μη επι­λή­ψιμα θέματα υγείας όπως ελαφρά αυξη­μένο σάκχαρο ή πίεση, τα οποία είναι απόρ­ροια της ηλικίας. Μέχρι σήμερα έχουν συμ­με­τά­σχει περίπου 2.700 άτομα από τη νησιω­τική Ελλάδα αλλά και Μάλτα, Βαλε­α­ρί­δες Νήσους, Σικελία, Σαρ­δη­νία. Για λόγους συσχε­τι­σμών, έχει επίσης μελε­τη­θεί η ηπει­ρω­τική περιοχή της Μάνης. Προ­βλέ­πε­ται δε επέ­κταση της έρευνας διεθνώς – Αμερική (από­γο­νοι των Καλύ­μνιων σφουγ­γα­ρά­δων στο Tarpon Springs στη Φλό­ρι­ντα), Μπα­χά­μες (Ανδρος), Αυστρα­λία (Ελληνες ομο­γε­νείς) αλλά και δια­χρο­νική παρα­κο­λού­θηση των συμ­με­τε­χό­ντων», θα πουν οι υπεύ­θυ­νοι.

Η υιο­θέ­τηση της μεσο­γεια­κής δια­τρο­φής, όπως η κατα­νά­λωση ψαριού, η οποία συμ­βά­λει στη μείωση του καρ­διαγ­γεια­κού κιν­δύ­νου, συσχε­τί­στηκε θετικά με την καλή υγεία. «Η λιτή ζωή, η δια­τροφή με μέτρο, η ποι­κι­λία, η ισορ­ρο­πία, ο αργός ρυθμός της καθη­με­ρι­νό­τη­τας, η μεση­με­ριανή σιέστα, η φυσική δρα­στη­ριό­τητα, δεί­χνουν να συμ­βά­λουν στη μακρο­ζωία», επι­ση­μαί­νει ο κ. Πολυ­χρο­νό­που­λος. Από τη MEDIS ανα­δεί­χθηκε, επίσης, πως ένα πολύ μεγάλο ποσοστό ηλι­κιω­μέ­νων παρα­μέ­νουν χωρίς ιδιαί­τερη φρο­ντίδα σε ό,τι αφορά την αντι­με­τώ­πιση προ­βλη­μά­των υγείας – εντο­πί­στη­καν υπερ­τα­σι­κοί ή δια­βη­τι­κοί, που δεν λαμ­βά­νουν καμία αγωγή. Ακόμη εντο­νό­τερο το πρό­βλημα στα μικρό­τερα νησιά: «Αν στα μεγάλα νησιά υπάρχει ένα οργα­νω­μένο σύστημα παροχών υγείας, στα μικρά παρα­τη­ρεί­ται πως οι παροχές υγείας είναι ιδιαί­τερα προ­βλη­μα­τι­κές, γεγονός που συν­δέ­ε­ται με την αυξη­μένη νοση­ρό­τητα των ηλι­κιω­μέ­νων στις περιο­χές αυτές», ανα­φέ­ρει ο κ. Πανα­γιω­τά­κος. Οσο για εκεί­νους που έχουν περάσει το κατώφλι της 9ης δεκα­ε­τίας της ζωής τους; «Η σχεδόν παντε­λής απουσία καπνί­σμα­τος κατα­γρά­φε­ται ως σημα­ντι­κός παρά­γο­ντας. Επι­πλέον, καθο­ρι­στι­κής σημα­σίας φαί­νε­ται πως είναι η κοι­νω­νι­κο­ποί­ηση. Εκείνοι που ξεπέ­ρα­σαν τα 90, ήταν τα άτομα που συμ­με­τεί­χαν σε κοι­νω­νι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες, ζούσαν μέσα στην ευρύ­τερη οικο­γέ­νειά τους. Οσοι πάλι ήταν κλει­σμέ­νοι στο σπίτι, παρα­κο­λου­θώ­ντας διαρκώς τηλε­ό­ραση, παρου­σί­α­ζαν προ­βλή­ματα όπως παχυ­σαρ­κία, διαβήτη, υπέρ­ταση και υψηλά ποσοστά κατά­θλι­ψης», συνε­χί­ζει ο ίδιος.

Ενδια­φέ­ρον στοι­χείο που ανα­δει­κνύ­ε­ται από την έρευνα είναι η αρνη­τική επί­δραση της απο­μά­κρυν­σης από τον παρα­δο­σιακό τρόπο ζωής και της μεσο­γεια­κής δια­τρο­φής στις αστι­κο­ποι­η­μέ­νες περιο­χές μεγάλων νησιών (Κρήτη, Λέσβος, αντί­θετα με ό,τι συμ­βαί­νει στα νησιά της Ισπα­νίας και της Ιταλίας), λόγω «κυρίως του­ρι­στι­κής επιρ­ροής», θα πει ο κ. Πανα­γιω­τά­κος. «Η μετα­τροπή του αγρότη σε ξενο­δόχο και αντί­στοιχα η δυτι­κο­ποί­ηση της δίαιτας – “Τι πρωινό δίνετε στους του­ρί­στες;” τους ρωτού­σαμε. “Continental” μας απα­ντού­σαν, βασι­ζό­με­νοι σε μία μάλλον αυθαί­ρετη ερμη­νεία των αναγκών των πελατών τους παρά στις πραγ­μα­τι­κές τους απαι­τή­σεις».

Επι­δί­ωξη των συντε­λε­στών της MEDIS; Σύμφωνα με τον κ.Πολυ­χρο­νό­πουλο: «Να αξιο­ποι­η­θούν τα απο­τε­λέ­σματα της έρευνας στη δημόσια υγεία, να διδα­χθούμε από τους ηλι­κιω­μέ­νους που ζουν με τον παρα­δο­σιακό τρόπο ζωής. Τα συμπε­ρά­σματα δικαιώ­νουν τη μεσο­γειακή δια­τροφή και όπως μας διδά­σκουν οι για­γιά­δες και οι παπ­πού­δες, καμία τροφή δεν βρί­σκε­ται στο πυρ το εξώ­τε­ρον – κατα­να­λώ­νουμε τα πάντα με μέτρο».

Η λιτό­τητα ως γενι­κό­τερη φιλο­σο­φία

Η λιτό­τητα τόσο στη δια­τροφή όσο και στον γενι­κό­τερο τρόπο ζωής, σε συν­δυα­σμό με την κατα­νά­λωση ποι­κι­λίας τροφών, ως γενι­κό­τερη φιλο­σο­φία, είναι ίσως ένα από τα μυστικά των μακρό­βιων συμ­με­τε­χό­ντων, όπως προ­κύ­πτει από τη μελέτη ΜEDIS, το διεθνές πρό­τζεκτ του Χαρο­κο­πείου Πανε­πι­στη­μίου, που ξεκί­νησε το 2005. Πώς απο­τυ­πώ­νε­ται η υγεία του ηλι­κιω­μέ­νου πλη­θυ­σμού σύμφωνα με την έρευνα; Το 40% των γυναι­κών και το 25% των ανδρών ήταν παχύ­σαρκα εξαι­τίας της καθι­στι­κής ζωής, 4% των γυναι­κών αλλά 25% των ανδρών ήταν νυν καπνι­στές, 27% των γυναι­κών και 14% των ανδρών είχαν έντονα συμ­πτώ­ματα κατά­θλι­ψης, 69% των γυναι­κών και 58% των ανδρών είχαν αρτη­ριακή υπέρ­ταση, με το 90% αυτών να λαμ­βά­νει ειδική φαρ­μα­κευ­τική αγωγή. Το 35% των γυναι­κών και το 37% των ανδρών είχαν αυξη­μέ­νες τιμές λιπι­δίων, εξ αυτών οι 6 στους 10 ελάμ­βα­ναν φαρ­μα­κευ­τική αγωγή, ενώ μόλις οι μισοί ακο­λου­θού­σαν ειδική δίαιτα. Το 23% των γυναι­κών και των ανδρών είχαν σακ­χα­ρώδη διαβήτη, εξ αυτών ποσοστό «5% ήταν ινσου­λι­νο­ε­ξαρ­τώ­μενο, ενώ μόλις το 55% ακο­λου­θούσε ειδική διαι­τη­τική αγωγή. Η αυστηρή προ­σή­λωση στη Μεσο­γειακή Δίαιτα έχει χαθεί: μόλις το 60% των ηλι­κιω­μέ­νων ανδρών και γυναι­κών την υιο­θε­τούν, ενώ το υπό­λοιπο 40% ακο­λου­θεί ένα «δυτικό» τρόπο δια­τρο­φής, πλούσιο σε κρέας και κορε­σμένα λιπαρά, με μικρή κατα­νά­λωση φρούτων και λαχα­νι­κών, οσπρίων και δημη­τρια­κών. Απο­τέ­λε­σμα; Να παρου­σιά­ζουν αυξη­μένη συχνό­τητα υπέρ­τα­σης, δυσλι­πι­δαι­μιών, παχυ­σαρ­κίας και διαβήτη.