Μ. Μιχαήλ: «Εντονη αβεβαιότητα τόσο σε οικονομικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο»

Συ­νέ­ντευ­ξη

στην Πέγκυ Ντό­κου

Η έντο­νη αβε­βαιό­τη­τα που κυ­ριαρ­χεί τόσο σε πο­λι­τι­κό, όσο και σε οι­κο­νο­μι­κό επί­πε­δο στην Ελ­λά­δα, είναι οι βα­σι­κοί ανα­σταλ­τι­κοί πα­ρά­γο­ντες για την καλή λει­τουρ­γία της οι­κο­νο­μί­ας.

Αυτό επι­ση­μαί­νει, με­τα­ξύ άλλων, σε συ­νέ­ντευ­ξή του στην “δ”, ο πρό­ε­δρος του Οι­κο­νο­μι­κού Επι­με­λη­τη­ρί­ου κ. Μι­χά­λης Μι­χα­ήλ ο οποί­ος ανα­φέ­ρε­ται και στα προ­βλή­μα­τα από την εφαρ­μο­γή της κυ­βερ­νη­τι­κής πο­λι­τι­κής μέχρι σή­με­ρα.

Πα­ράλ­λη­λα, μι­λά­ει για την αδιέ­ξο­δη υπερ-φο­ρο­λό­γη­ση που προ­κα­λεί πολ­λές συ­νέ­πειες, για την ανά­γκη αλ­λα­γής μο­ντέ­λου της οι­κο­νο­μί­ας και για τις επεν­δύ­σεις που πρέ­πει να γί­νουν ως μο­να­δι­κός μο­χλός ανά­πτυ­ξης.

Ο κ. Μι­χα­ήλ, ανα­φέ­ρει ότι είναι πολ­λές οι επι­χει­ρή­σεις και στην Ρόδο που ανα­γκά­ζο­νται να με­τα­φέ­ρουν την έδρα τους σε άλλες χώρες για να επι­βιώ­σουν από την υπερ-φο­ρο­λό­γη­ση, ενώ σχε­τι­κά με το Γκολφ Αφά­ντου, λέει ότι ίσως να πρέ­πει να ανα­ζη­τη­θούν ευ­θύ­νες από εκεί­νους που εμπο­δί­ζουν την αξιο­ποί­η­ση τόσα χρό­νια σε ακί­νη­τα, όπως αυτό.

Η συ­νέ­ντευ­ξη ανα­λυ­τι­κά:

• Κύριε Μι­χα­ήλ, ποια είναι η κα­τά­στα­ση που επι­κρα­τεί αυτή την πε­ρί­ο­δο στην οι­κο­νο­μία; Πώς θα την πε­ρι­γρά­φα­τε;

Αυτό που χα­ρα­κτη­ρί­ζει την αγορά, είναι η έντο­νη αβε­βαιό­τη­τα τόσο σε πο­λι­τι­κό όσο και σε οι­κο­νο­μι­κό επί­πε­δο. Κι αυτό είναι ό,τι χει­ρό­τε­ρο για να πάει μπρο­στά μια οι­κο­νο­μία. Κα­νείς δεν ξέρει αν θα ολο­κλη­ρω­θεί η αξιο­λό­γη­ση, εάν αυτή η κυ­βέρ­νη­ση θα πα­ρα­μεί­νει ή θα οδη­γη­θού­με σε εκλο­γές. Συ­νε­πώς, η πο­λι­τι­κή αβε­βαιό­τη­τα επη­ρε­ά­ζει άμεσα την οι­κο­νο­μία μιας χώρας.

• Σε το­πι­κό επί­πε­δο ποια είναι η ει­κό­να με την οι­κο­νο­μία; Μπο­ρού­με να πούμε ότι είναι κάπως κα­λύ­τε­ρα τα πράγ­μα­τα σε σχέση με την υπό­λοι­πη χώρα;

Βε­βαί­ως και η το­πι­κή οι­κο­νο­μία βρί­σκε­ται σε κα­λύ­τε­ρη μοίρα, αλλά αυτό οφεί­λε­ται κυ­ρί­ως στον Του­ρι­σμό. Επει­δή όμως τα μη­νύ­μα­τα δεν είναι ακόμη απο­σα­φη­νι­σμέ­να (αν θα υπάρ­χει πτώση κλπ) όλα επη­ρε­ά­ζουν την οι­κο­νο­μία. Ελ­πί­ζου­με να μην συμ­βεί κά­ποιο απρό­ο­πτο όπως πέρσι μέσα στο κα­λο­καί­ρι και αυ­ξη­θεί κα­τα­κό­ρυ­φα η αβε­βαιό­τη­τα.

Η οι­κο­νο­μία έχει να κάνει κα­θα­ρά με την ψυ­χο­λο­γία. Όλες οι οι­κο­νο­μί­ες λει­τουρ­γούν έτσι. Εάν υπάρ­χει καλή ψυ­χο­λο­γία, η οι­κο­νο­μία έχει θε­τι­κό πρό­ση­μο. Εάν πα­ρα­μεί­νει η αβε­βαιό­τη­τα και η κακή ψυ­χο­λο­γία, θα έχου­με αρ­νη­τι­κό πρό­ση­μο.

• Αυτήν την πε­ρί­ο­δο και ενό­ψει της ψή­φι­σης του επί­μα­χου νο­μο­σχε­δί­ου για το φο­ρο­λο­γι­κό και ασφα­λι­στι­κό, υπο­βάλ­λο­νται οι φο­ρο­λο­γι­κές δη­λώ­σεις;

Δεν υπο­βάλ­λο­νται δη­λώ­σεις. Μόλις ανα­νε­ώ­θη­κε η πα­ρά­τα­ση της μη υπο­βο­λής και το Οι­κο­νο­μι­κό Επι­με­λη­τή­ριο Ελ­λά­δας μαζί με την συν­δι­κα­λι­στι­κή ορ­γά­νω­ση των λο­γι­στών, απο­φά­σι­σαν να δώ­σουν πα­ρά­τα­ση μέχρι τις 13 Μαΐου 2016.

• Κατά την άποψή σας, η πο­λι­τι­κή της υπερ-φο­ρο­λό­γη­σης λει­τούρ­γη­σε απο­τρε­πτι­κά ως προς την έξοδο της χώρας μας από την κρίση;

Αυτό που πρέ­πει όλοι να κα­τα­νο­ή­σου­με είναι ότι η έξο­δος από την κρίση, θα μπο­ρού­σε να γίνει μόνον εάν υλο­ποιού­νταν οι με­ταρ­ρυθ­μί­σεις, εάν γι­νό­ταν ο εξορ­θο­λο­γι­σμός της δη­μό­σιας διοί­κη­σης και η ορ­θο­λο­γι­κή αξιο­ποί­η­ση της δη­μό­σιας πε­ριου­σί­ας. Αντ’ αυτού, όλα αυτά τα χρό­νια αντί να δοθεί βάρος σε αυτό το ‘τρί­πτυ­χο’ που προ­α­νέ­φε­ρα, όλα τα μνη­μο­νια­κά προ­γράμ­μα­τα στη­ρί­χθη­καν στην αύ­ξη­ση των φόρων, με άμεση συ­νέ­πεια -και χωρίς να πα­τα­χθεί η φο­ρο­δια­φυ­γή- να έχει φτά­σει η οι­κο­νο­μία στα όριά της. Αυτή την στιγ­μή, οι επι­χει­ρή­σεις και τα φυ­σι­κά πρό­σω­πα, αδυ­να­τούν να αντε­πε­ξέλ­θουν στις υπο­χρε­ώ­σεις τους. Πρέ­πει να κα­τα­λά­βουν όλοι ότι η υπερ-φο­ρο­λό­γη­ση των τε­λευ­ταί­ων πέντε ετών, λει­τούρ­γη­σε σωρ­ρευ­τι­κά με απο­τέ­λε­σμα να έχει φτά­σει στα όρια της δή­μευ­σης των ει­σο­δη­μά­των. Και αυτή η ‘δη­μευ­τι­κή’ φο­ρο­λό­γη­ση που ακο­λου­θεί­ται, είναι άκρως απο­τρε­πτι­κή ως προς την ανά­πτυ­ξη, τις επεν­δύ­σεις και την δη­λω­μέ­νη αξιο­πρε­πή ερ­γα­σία.

Η φο­ρο­λό­γη­ση αυτή έχει πα­ρα­δείγ­μα­τα εφαρ­μο­γής στην δική μας πε­ριο­χή. Η κα­τάρ­γη­ση των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ και άλλα ανα­πτυ­ξια­κά ερ­γα­λεία που εί­χα­με ως πε­ρι­φέ­ρεια, τα έχου­με απω­λέ­σει. Αντί οι ιθύ­νο­ντες της κυ­βέρ­νη­σης να δώ­σουν βάρος σε μέτρα που δεν θα έχουν συ­νέ­πειες και θα αφαι­μάσ­σουν την ρευ­στό­τη­τα από τα με­σαία και χα­μη­λά ει­σο­δή­μα­τα, συ­νε­χί­ζουν την φο­ρο­λό­γη­ση. Για να βγουν τα μνη­μο­νια­κά προ­γράμ­μα­τα, επι­βάλ­λουν φό­ρους. Αυτό οδη­γεί σε αδιέ­ξο­δα. Αυ­ξά­νο­ντας τους φό­ρους, πε­τυ­χαί­νουν να αυ­ξά­νο­νται τα λη­ξι­πρό­θε­σμα τα οποία θα υπερ­βούν τα 100 δις ευρώ και οι επι­χει­ρή­σεις για να αντε­πε­ξέ­λουν, θα έχουν συ­γκε­κρι­μέ­νες επι­λο­γές: ή θα αυ­ξή­σουν την πα­ρα­βα­τι­κή τους συ­μπε­ρι­φο­ρά, ή θα με­τα­φέ­ρουν τις έδρες των επι­χει­ρή­σε­ων τους εκτός Ελ­λά­δας. Τα αι­τή­μα­τα των επι­χει­ρη­μα­τιών, είναι να βρουν λύ­σεις για χα­μη­λή φο­ρο­λό­γη­ση. Εάν με­τα­να­στεύ­σει και οδη­γη­θεί σε εξό­ντω­ση ο πα­ρα­γω­γι­κός ιστός της χώρας, η Ελ­λά­δα θα γίνει χώρα του δη­μό­σιου τομέα και των συ­ντα­ξιού­χων.

• Από την δική μας πε­ριο­χή, ‘με­τα­να­στεύ­ουν’ επι­χει­ρή­σεις και προς ποιες χώρες;

Ναι, υπάρ­χει αυτή η τάση και στην Ρόδο. Είναι πολ­λές οι επι­χει­ρή­σεις που απο­φα­σί­ζουν να ‘με­τα­να­στεύ­σουν’, να με­τα­φέ­ρουν την έδρα τους σε άλλη χώρα. Ως επί το πλεί­στον, επι­λέ­γουν την Κύπρο επει­δή το πε­ρι­βάλ­λον είναι πιο προ­σβά­σι­μο. Οι επι­χει­ρη­μα­τί­ες στην Βό­ρεια Ελ­λά­δα, επι­λέ­γουν πιο εύ­κο­λα την Βουλ­γα­ρία. Κοι­τάξ­τε, με το νέο νο­μο­σχέ­διο οι επι­βα­ρύν­σεις θα είναι δυ­σβά­στα­χτες σε όλα τα επί­πε­δα.

• Κατά την άποψή σας, οι σο­βα­ρές επεν­δύ­σεις θα ήταν ένα καλό ‘ερ­γα­λείο’ για την ανά­καμ­ψη της οι­κο­νο­μί­ας;

Θα έλεγα ότι η μο­να­δι­κή ελ­πί­δα για την ανά­καμ­ψη της οι­κο­νο­μί­ας είναι η επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα. Αλλά η επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα για να αν­θί­σει σε μια χώρα, χρειά­ζε­ται ένα πε­ρι­βάλ­λον φι­λι­κό, με στα­θε­ρό πλαί­σιο λει­τουρ­γί­ας σε φο­ρο­λο­γία και ασφα­λι­στι­κό με ορί­ζο­ντα του­λά­χι­στον δε­κα­ε­τί­ας. Χρειά­ζε­ται εξορ­θο­λο­γι­σμός πολ­λών θε­σμών που λει­τουρ­γούν πα­ράλ­λη­λα προς την υγιή επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα και την επη­ρε­ά­ζουν άμεσα. Το μόνο ερ­γα­λείο και η μόνη ελ­πί­δα για ανά­πτυ­ξη είναι η επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα η οποία, βέ­βαια, πρέ­πει να απε­μπλα­κεί από τα βα­ρί­δια του πα­ρελ­θό­ντος. Να υπάρ­ξει άλλο μο­ντέ­λο ανά­πτυ­ξης και η επι­χιε­ρη­μα­τι­κό­τη­τα να έχει εξω­στρε­φή χα­ρα­κτή­ρα -και όχι να είναι προ­σκο­λημ­μέ­νη στον δη­μό­σιο τομέα.

• Οι επεν­δυ­τές, φαί­νε­ται πλέον ότι ‘φο­βού­νται’…

Βα­σι­κή προ­ϋ­πό­θε­ση για τις επεν­δύ­σεις είναι η πο­λι­τι­κή στα­θε­ρό­τη­τα και το στα­θε­ρό φο­ρο­λο­γι­κό πε­ρι­βάλ­λον. Η θέση μας, ως επι­στη­μο­νι­κός φο­ρέ­ας, είναι ότι αυτή η κρίση που βιώ­νου­με, έρ­χε­ται σωρ­ρευ­τι­κά από το πα­ρελ­θόν, με τις στρε­βλώ­σεις της κοι­νω­νί­ας και του κρά­τους, απαι­τεί ευ­ρεία πο­λι­τι­κή και κοι­νω­νι­κή συ­ναί­νε­ση. Είναι πολύ δύ­σκο­λο να βγού­με από αυτό το τέλμα με τα ση­με­ρι­νά δε­δο­μέ­να. Θα παίρ­νου­με ανά­σες ζωής και θα επα­νερ­χό­μα­στε σε χει­ρό­τε­ρη κα­τά­στα­ση. Και πι­στεύ­ου­με ακόμη ότι χρειά­ζε­ται ένα μο­ντέ­λο ανα­πτυ­ξια­κής ανα­συ­γκρό­τη­σης αφού εκτι­μη­θούν όλα τα πλε­ο­νε­κτή­μα­τά μας ως χώρα και επι­μέ­ρους ως το­πι­κές κοι­νω­νί­ες και από εδώ και πέρα, οι πόροι που θα δια­θέ­του­με να δια­νέ­μο­νται όχι ορι­ζό­ντια, αλλά εκεί που πρέ­πει. Μέχρι τώρα, οι πόροι που έρ­χο­νται δια­νέ­μο­νται με ορι­ζό­ντιο τρόπο χωρίς προ­ο­πτι­κή ανά­πτυ­ξης. Θα πρέ­πει να δοθεί βάρος σε το­μείς, όπως ο Του­ρι­σμός, ο Πρω­το­γε­νής Το­μέ­ας και οι Υπο­δο­μές που θα μπο­ρέ­σουν να απο­τε­λέ­σουν μο­χλούς ανά­πτυ­ξης.

• Κύριε Μι­χα­ήλ, πώς είναι η κα­τά­στα­ση με τις τρά­πε­ζες; Δεν φαί­νε­ται να είναι ακόμη ‘φι­λι­κές’ προς τον κα­τα­να­λω­τή και προς τον επι­χει­ρη­μα­τία.

Αν και έχει γίνει ανα­κε­φα­λαιο­ποί­η­ση τε­λι­κά λει­τούρ­γη­σε μόνον για να κα­λυ­φθούν οι δεί­κτες επάρ­κειας. Αν και έχει πε­ρά­σει το μή­νυ­μα στους πο­λί­τες ότι απο­φεύ­χθη­κε ο κίν­δυ­νος να βγού­με από τη ζώνη του Ευρώ, η κα­τά­στα­ση δεν βελ­τιώ­θη­κε. Προ­σω­πι­κά, πι­στεύω ότι πρέ­πει να επα­να­πα­τρι­στούν τα κε­φά­λαια που βγή­καν εκτός χώρας -ή πα­ρα­μέ­νουν στα… σε­ντού­κια. Ο επα­να­πα­τρι­σμός κε­φα­λαί­ων δεν είναι κα­θό­λου εύ­κο­λο πράγ­μα, χρειά­ζε­ται πολλή δου­λειά και σί­γου­ρα δεν μπο­ρεί να γίνει από την μία μέρα στην άλλη. Και οι τρά­πε­ζες δεν θα αρ­χί­σουν να χρη­μα­το­δο­τούν εύ­κο­λα και πάλι. Βα­σι­κή προ­ϋ­πό­θε­ση είναι να απο­κα­τα­στα­θεί πλή­ρως η πο­λι­τι­κή βε­βαιό­τη­τα και το στα­θε­ρό φο­ρο­λο­γι­κό πε­ρι­βάλ­λον για να υπάρ­ξει και πάλι η δυ­να­τό­τη­τα να χρη­μα­το­δο­τή­σουν επεν­δύ­σεις. Από μόνη της η ανα­κε­φα­λαιο­ποί­η­ση δεν δίνει την δυ­να­τό­τη­τα στις τρά­πε­ζες να ση­κώ­σουν την χρη­μα­το­δό­τη­ση επεν­δύ­σε­ων. Είναι βα­σι­κό να επα­να­πα­ρι­στούν τα κε­φά­λαια και να απο­κα­τα­στα­θεί η εμπι­στο­σύ­νη της οι­κο­νο­μί­ας. Βα­σι­κά, χρεια­ζό­μα­στε ένα και­νούρ­γιο μο­ντέ­λο οι­κο­νο­μί­ας που θα πα­ρέ­χει ασφά­λεια και στα­θε­ρό­τη­τα.

• Πόσο κακό έκα­ναν τα ‘capital controls’ τε­λι­κά; Το μέτρο δεν έχει αρθεί ακόμη.

Τα ‘capital controls’ έκα­ναν πολύ κακό στην οι­κο­νο­μία. Δεν θα κάνω ανα­φο­ρά στα μέτρα που λαμ­βά­νο­νται συ­νε­χώς, αλλά η συ­νε­χής ανα­σφά­λεια δη­μιουρ­γεί κα­τα­στά­σεις αβε­βαιό­τη­τας. Τα ‘capital controls’  στοί­χι­σαν πολλά δις ευρώ.

• Για την δική μας πε­ριο­χή. Ενώ χρεια­ζό­μα­στε επεν­δύ­σεις… τα χα­λά­με. Πα­ρά­δειγ­μα το Γκολφ Αφά­ντου. Πάλι στο μηδέν. Τι λέτε γι αυτό;

Νο­μί­ζω ότι αυτή η πράξη του ΥΠΠΟ απο­τε­λεί πράξη αντια­να­πτυ­ξια­κή και κα­τα­στρο­φι­κή για τον τόπο μας. Αντί να αξιο­ποι­ή­σου­με με ορ­θο­λο­γι­κό τρόπο την ακί­νη­τη πε­ριου­σία μας (και σε ευ­ρύ­τε­ρο επί­πε­δο) διώ­χνου­με επεν­δυ­τές. Με μια ορ­θο­λο­γι­κή αξιο­ποί­η­ση και δια­χεί­ρι­ση μπο­ρεί να επι­τευ­χθεί η ανά­πτυ­ξη. Δεν μι­λά­με για κα­νέ­να ξε­πού­λη­μα. Μι­λά­με για ορ­θο­λο­γι­κή αξιο­ποί­η­ση με προ­ο­πτι­κή τέ­τοια που μπο­ρεί να επι­φέ­ρει έσοδα στον τόπο.

Και να σας πω και αυτό: έχου­με με­τρή­σει ποτέ, τα δυ­νη­τι­κά έσοδα που έχουν χαθεί από την συ­στη­μα­τι­κή και μα­κρο­χρό­νια μη αξιο­ποί­η­ση της ακί­νη­της πε­ριου­σί­ας; Αν κα­θί­σου­με και τα απο­τι­μή­σου­με, θα είναι σαν να τα εί­χα­με ξε­που­λή­σει πάνω από δέκα φορές! Γιατί να μην κα­τα­λο­γί­ζου­με ευ­θύ­νες σε εκεί­νους που εμπο­δί­ζουν την αξιο­ποί­η­ση τόσα χρό­νια σε ακί­νη­τα όπως το Γκολφ Αφά­ντου; Αν είχε αξιο­ποι­η­θεί από την δε­κα­ε­τία του ’80 θα είχε επι­φέ­ρει πάρα πολλά έσοδα στα κρα­τι­κά τα­μεία.