Τι σημαίνει για την Ελλάδα μια πιθανή έξοδος από την Σένγκεν

Η τρίμηνη διορία από την Κομι­σιόν στην Ελλάδα για τον έλεγχο των συνόρων της εν μέσω προ­σφυ­γι­κής κρίσης, τα σενάρια, τα δημο­σιεύ­ματα και οι διαρ­ροές περί απο­πο­μπής από την Συνθήκη Σένγκεν που ολοένα φου­ντώ­νουν από το εξω­τε­ρικό και οι προει­δο­ποι­ή­σεις ότι τα άλλα μέλη της ζώνης ελεύ­θε­ρης μετα­κί­νη­σης θα κλεί­σουν τα σύνορά τους με την χώρα μας, απο­τε­λούν την αφορμή για να δούμε – και να ξανα­θυ­μη­θούμε – τι ακριβώς είναι η Συνθήκη Σένγκεν, τι προ­βλέ­πει για τα μέλη και τα μη μέλη της και τι σημαί­νει, πρα­κτικά, για την χώρα μας το ενδε­χό­μενο μιας προ­σω­ρι­νής εξόδου.

Τι είναι η Συνθήκη Σένγκεν;

Ο χώρος και η συνερ­γα­σία Σένγκεν βασί­ζο­νται στη συνθήκη του Σένγκεν του 1985. Ο χώρος Σένγκεν απο­τε­λεί έδαφος όπου εξα­σφα­λί­ζε­ται η ελεύ­θερη κυκλο­φο­ρία των προ­σώ­πων. Οι χώρες που έχουν υπο­γρά­ψει τη συμ­φω­νία κατήρ­γη­σαν τα εσω­τε­ρικά τους σύνορα, αντι­κα­θι­στώ­ντας τα με ενιαία εξω­τε­ρικά σύνορα. Εντός του χώρου Σένγκεν εφαρ­μό­ζο­νται κοινοί κανόνες και δια­δι­κα­σίες όσον αφορά τις θεω­ρή­σεις για δια­μο­νές σύντο­μης διάρ­κειας, τις αιτή­σεις ασύλου και τους ελέγ­χους στα σύνορα. Ταυ­τό­χρονα, για τη δια­σφά­λιση της ασφά­λειας εντός του χώρου Σένγκεν, ενι­σχύ­θη­καν η συνερ­γα­σία και ο συντο­νι­σμός μεταξύ των αστυ­νο­μι­κών υπη­ρε­σιών και των δικα­στι­κών αρχών. Η συνερ­γα­σία Σένγκεν ενσω­μα­τώ­θηκε στο δίκαιο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης με τη συνθήκη του Αμστερ­νταμ, το 1997.

Πότε άρχισε να εφαρ­μό­ζε­ται;

Στις 14 Ιουνίου 1985 υπο­γρά­φηκε η πρώτη συμ­φω­νία μεταξύ των ιδρυ­τι­κών μελών (φωτό). Εκπο­νή­θηκε σύμβαση που υπο­γρά­φηκε στις 19 Ιανουα­ρίου 1990. Αυτή άρχισε να ισχύει το 1995 κι επέ­τρεψε την κατάρ­γηση των ελέγχων στα εσω­τε­ρικά σύνορα μεταξύ των χωρών που την είχαν υπο­γρά­ψει, ενώ δημιούρ­γησε ενιαία εξω­τε­ρικά σύνορα, όπου πραγ­μα­το­ποιού­νται έλεγχοι εισόδου στον χώρο Σένγκεν σύμφωνα με ίδιες δια­δι­κα­σίες. Καθιε­ρώ­θη­καν κοινοί κανόνες όσον αφορά την έκδοση θεώ­ρη­σης, το δικαί­ωμα ασύλου και τον έλεγχο στα εξω­τε­ρικά σύνορα έτσι ώστε να επι­τρα­πεί η ελεύ­θερη κυκλο­φο­ρία των προ­σώ­πων στο εσω­τε­ρικό των χωρών που έχουν υπο­γρά­ψει τη σύμβαση χωρίς να δια­τα­ράσ­σε­ται η δημόσια τάξη.

Ποιές χώρες μετέ­χουν στην Σένγκεν;

Σήμερα ο χώρος Σένγκεν απο­τε­λεί­ται από 26 ευρω­παϊ­κές χώρες, 22 από τις οποίες είναι κράτη – μέλη της ΕΕ: Βέλγιο, Τσεχία, Δανία, Γερ­μα­νία, Εσθονία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουα­νία, Λου­ξεμ­βούργο, Ουγ­γα­ρία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πολωνία, Πορ­το­γα­λία, Σλο­βα­κία, Σλο­βε­νία, Φιν­λαν­δία και Σουηδία, μαζί με την Ισλαν­δία, το Λιχτεν­στάιν, τη Νορ­βη­γία και την Ελβετία.

Τι σημαί­νει για τις χώρες να είναι μέλη της Συν­θή­κης Σένγκεν;

– Παύουν να διε­νερ­γούν συνο­ρια­κούς ελέγ­χους στα εσω­τε­ρικά τους σύνορα, δηλαδή στα σύνορα μεταξύ δύο κρατών που ανήκουν στον χώρο Σένγκεν.

– Διε­νερ­γούν εναρ­μο­νι­σμέ­νους ελέγ­χους, με σαφώς καθο­ρι­σμένα κρι­τή­ρια, δηλαδή στα σύνορα μεταξύ ενός κράτους που ανήκει στον χώρο Σένγκεν και ενός κράτους που δεν ανήκει στον χώρο Σένγκεν.

Αυτό σημαί­νει ότι τόσο οι πολίτες της ΕΕ όσο και οι υπήκοοι τρίτων χωρών μπορούν να ταξι­δεύ­ουν ελεύ­θερα εντός του χώρου Σένγκεν και ελέγ­χο­νται ΜΟΝΟ όταν περνούν εξω­τε­ρικά σύνορα.

Υπάρ­χουν κάποιες χώρες με ειδικό καθε­στώς;

Ναι, Βουλ­γα­ρία, Κροατία, Κύπρος, Ιρλαν­δία, Ρου­μα­νία, αλλά και το Ηνωμένο Βασί­λειο είναι τα κράτη – μέλη της ΕΕ που δεν ανήκουν (ή δεν ανήκουν ακόμη), στον χώρο Σένγκεν. Αυτό σημαί­νει ότι μια πτήση από ένα από τα κράτη αυτά σε κράτος Σένγκεν θεω­ρεί­ται εξω­τε­ρική πτήση και υπό­κει­ται σε συνο­ρια­κούς ελέγ­χους.

Επι­τρέ­πε­ται σε χώρες – μέλη να επα­να­φέ­ρουν κατ’ εξαί­ρεση τους ελέγ­χους;

Οι κανόνες Σένγκεν επι­τρέ­πουν στις εθνικές αρχές να επα­να­φέ­ρουν κατ’ εξαί­ρεση και προ­σω­ρινά τους ελέγ­χους στα εσω­τε­ρικά σύνορα σε περί­πτωση σοβαρής απειλής της ασφά­λειας ή σοβαρών αδυ­να­μιών στα εξω­τε­ρικά σύνορα που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τη συνο­λική λει­τουρ­γία του χώρου Σένγκεν.

Η προ­σφυ­γική κρίση και ο κίν­δυ­νος τρο­μο­κρα­τι­κού χτυ­πή­μα­τος έχουν προ­κα­λέ­σει από τα τέλη του 2015 μέχρι και τώρα την μερική άρση των όρων της Συν­θή­κης από τις κυβερ­νή­σεις της Γερ­μα­νίας, της Γαλλίας, της Αυστρίας, της Σου­η­δίας, της Νορ­βη­γίας και της Δανίας.

Στην περί­πτωση, εξάλλου, που βγει η Ελλάδα από την Σένγκεν, όπως απει­λεί­ται το τελευ­ταίο διά­στημα, θεω­ρού­νται δεδο­μέ­νες οι επι­πλέον επι­βαρ­ρύν­σεις από τις προ­σφυ­γι­κές ροές.

Τι σημαί­νουν, πρα­κτικά, όλα αυτά για έναν πολίτη χώρας – μέλους της Σένγκεν που ταξι­δεύει εντός του χώρου της Συν­θή­κης;

– Ο πολίτης δεν υπο­βάλ­λε­ται σε συνο­ριακό έλεγχο.

– Τα κράτη της ΕΕ πρέπει να αίρουν όλα τα εμπόδια στην απρό­σκο­πτη ροή της οδικής κυκλο­φο­ρίας.

– Επι­τρέ­πε­ται η διε­νέρ­γεια αστυ­νο­μι­κών ελέγχων μόνο αν η αστυ­νο­μία δια­θέ­τει πλη­ρο­φο­ρίες για πιθανές απειλές στη δημόσια ασφά­λεια ή για εικα­ζό­μενο δια­συ­νο­ριακό έγκλημα.

– Επι­τρέ­πε­ται η διε­νέρ­γεια ελέγχων στα λιμάνια και τα αερο­δρό­μια, μόνο όμως όσον αφορά την επα­λή­θευση ότι ένα πρόσωπο είναι ο νόμιμος κάτοχος του εισι­τη­ρίου.

– Στα εξω­τε­ρικά σύνορα οι υπήκοοι της ΕΕ σε γενικές γραμμές υπο­βάλ­λο­νται στους ελά­χι­στους ελέγ­χους για την επα­λή­θευση της ταυ­τό­τη­τάς τους βάσει των ταξι­διω­τι­κών τους εγγρά­φων.

– Οι υπήκοοι τρίτων χωρών εκτός της ΕΕ οφεί­λουν να επι­δει­κνύ­ουν έγκυρο ταξι­διω­τικό έγγραφο και θεώρηση, εφόσον απαι­τεί­ται ή άδεια δια­μο­νής, καθώς και έγγραφα τα οποία να δικαιο­λο­γούν τον σκοπό της δια­μο­νής τους και να απο­δει­κνύ­ουν ότι δια­θέ­τουν επαρ­κείς πόρους για τη συντή­ρησή τους κατά τη διάρ­κεια της δια­μο­νής τους.

Ποιοί είναι οι όροι για να γίνουν ευρω­παϊκά κράτη μέλη της Σένγκεν;

– Να είναι ικανά να ανα­λά­βουν την ευθύνη για τον έλεγχο των εξω­τε­ρι­κών συνόρων του χώρου, εξ’ ονό­μα­τος των άλλων κρατών που ανήκουν στον χώρο Σένγκεν. Επίσης, για την έκδοση ομοιό­μορ­φων θεω­ρή­σεων βρα­χείας δια­μο­νής (θεω­ρή­σεις Σένγκεν).

– Να μπορούν να συνερ­γα­στούν απο­τε­λε­σμα­τικά με τα άλλα κράτη του χώρου Σένγκεν με στόχο τη δια­τή­ρηση υψηλού επι­πέ­δου ασφά­λειας μετά την κατάρ­γηση των εσω­τε­ρι­κών συνο­ρια­κών ελέγχων.

– Να εφαρ­μό­ζουν το σύνολο των κανόνων Σένγκεν που αφορούν, για παρά­δειγμα, τον έλεγχο των χερ­σαίων, θαλάσ­σιων και ενα­έ­ριων συνόρων, την έκδοση θεω­ρή­σεων, την αστυ­νο­μική συνερ­γα­σία και την προ­στα­σία των δεδο­μέ­νων προ­σω­πι­κού χαρα­κτήρα.

– Να συν­δε­θούν και να χρη­σι­μο­ποιούν το σύστημα πλη­ρο­φο­ριών Σένγκεν (SIS) και το σύστημα πλη­ρο­φο­ριών για τις θεω­ρή­σεις (VIS). Τα κράτη Σένγκεν υπο­βάλ­λο­νται σε τακτική αξιο­λό­γηση ώστε να ελέγ­χε­ται ότι εφαρ­μό­ζουν ορθά τους κανόνες Σένγκεν.

Ποια μέτρα υιο­θε­τή­θη­καν από τα κράτη στο πλαίσιο της συνερ­γα­σίας Σένγκεν;

– Άρση των ελέγχων στα εσω­τε­ρικά σύνορα.

– Κοινή σειρά κανόνων που εφαρ­μό­ζο­νται σε άτομα που δια­σχί­ζουν τα εξω­τε­ρικά σύνορα των κρατών μελών της ΕΕ.

– Εναρ­μό­νιση των κανόνων σχετικά με τους όρους εισόδου και θεώ­ρη­σης δια­βα­τη­ρίου για σύντο­μες δια­μο­νές.

– Ενι­σχυ­μένη αστυ­νο­μική συνερ­γα­σία, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των δικαιω­μά­των δια­συ­νο­ρια­κής παρα­κο­λού­θη­σης και συνε­χούς κατα­δί­ω­ξης.

– Ενι­σχυ­μένη δικα­στική συνερ­γα­σία μέσω ενός ταχύ­τε­ρου συστή­μα­τος έκδοσης και καλύ­τε­ρης μετα­βί­βα­σης της εκτέ­λε­σης των δικα­στι­κών απο­φά­σεων.

– Θέσπιση και ανά­πτυξη του συστή­μα­τος πλη­ρο­φό­ρη­σης Σένγκεν (SIS).

Τι είναι το σύστημα SIS;

Δημιουρ­γή­θηκε για να βοη­θή­σει στη δια­τή­ρηση της εσω­τε­ρι­κής ασφά­λειας εντός των κρατών του χώρου Σένγκεν λόγω της απου­σίας ελέγχων στα εσω­τε­ρικά σύνορα.

Πρό­κει­ται για σύστημα πλη­ρο­φο­ριών μεγάλης κλί­μα­κας που επι­τρέ­πει στην αστυ­νο­μία, στις αρχές που είναι αρμό­διες για τη μετα­νά­στευση, στις δικα­στι­κές και άλλες αρχές να εισά­γουν και να συμ­βου­λεύ­ο­νται κατα­χω­ρί­σεις για εξα­φα­νι­σθέ­ντα πρόσωπα, για πρόσωπα ή αντι­κεί­μενα που συν­δέ­ο­νται με ποινικά αδι­κή­ματα και για υπη­κό­ους τρίτων χωρών που δεν επι­τρέ­πε­ται να εισέλ­θουν ή να παρα­μεί­νουν στον χώρο Σένγκεν.

Τι έκταση καλύ­πτει ο χώρος Σένγκεν στην Ευρώπη;

Ο χώρος Σένγκεν περι­βάλ­λε­ται από 42.673 χλμ. θαλάσ­σιων συνόρων και 7.721 χλμ. χερ­σαίων συνόρων. Το 2014 εκδό­θη­καν περίπου 16 εκα­τομ­μύ­ρια θεω­ρή­σεις Σένγκεν για ταξι­διώ­τες από τρίτες χώρες με προ­ο­ρι­σμό τον χώρο Σένγκεν.

Ποιο είναι το επόμενο βήμα για την ΕΕ;

Η ΕΕ επε­ξερ­γά­ζε­ται ένα πρό­γραμμα «έξυπνων συνόρων» για τα εξω­τε­ρικά σύνορα. Απο­τε­λεί­ται από ένα σύστημα εισόδου/εξόδου που θα βελ­τιώ­σει τους συνο­ρια­κούς ελέγ­χους και θα κατα­πο­λε­μή­σει την παρά­τυπη μετα­νά­στευση (σ.σ. αυτός ο όρος χρη­σι­μο­ποιεί­ται επίσημα από την ΕΕ στην Συνθήκη Σένγκεν), καθι­στώ­ντας ταυ­τό­χρονα ευκο­λό­τερη τη διέ­λευση των συνόρων για συχνούς ταξι­διώ­τες που έχουν υπο­βλη­θεί σε προ­κα­ταρ­κτικό έλεγχο ασφά­λειας.

topontiki.gr