Στις περιοχές που… κοκκίνισαν από τον υπερδανεισμό η Δωδεκάνησος

Κρήτη, Δωδε­κά­νησα και Ιόνια Νησιά εμφα­νί­ζο­νται μεταξύ των περιο­χών της χώρας που παρου­σιά­ζουν τον υψη­λό­τερο δείκτη μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων -κοντά στο 45%- παρά το γεγονός ότι πρό­κει­ται για περιο­χές που τα τελευ­ταία χρόνια έχουν επω­φε­λη­θεί από την εξαι­ρε­τικά θετική πορεία του του­ρι­σμού.

Στην αντί­περα όχθη, το χαμη­λό­τερο ποσοστό σε μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα δάνεια –κοντά στο 35%– εμφα­νί­ζουν περιο­χές όπως η Ηπειρος, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου και η Δυτική Μακε­δο­νία, παρότι πρό­κει­ται για τις πιο φτωχές περιο­χές της χώρας που έχουν υποστεί μεγάλη μείωση εισο­δη­μά­των λόγω της κρίσης. Οι παρά­δο­ξες αυτές απο­κλί­σεις μπορούν να απο­δο­θούν σε στρα­τη­γι­κούς κακο­πλη­ρω­τές, δηλαδή σε άτομα που, εκμε­ταλ­λευό­μενα τη νομική ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα, είδαν την κρίση ως ευκαι­ρία για να απο­φύ­γουν την απο­πλη­ρωμή των υπο­χρε­ώ­σεών τους στις τρά­πε­ζες, στα χαλαρά κρι­τή­ρια με τα οποία οι τρά­πε­ζες έδιναν δάνεια τις ημέρες της ευφο­ρίας, αλλά και στο γεγονός ότι οι πιο πλού­σιες περιο­χές υπερ­τί­μη­σαν τις πραγ­μα­τι­κές οικο­νο­μι­κές τους δυνα­τό­τη­τες και δια­μόρ­φω­σαν ένα επίπεδο ζωής που δεν μπο­ρού­σαν να υπο­στη­ρί­ξουν.

Στις περιο­χές με υψηλά «κόκκινα» δάνεια περι­λαμ­βά­νο­νται επίσης η Πελο­πόν­νη­σος, η Ανα­το­λική Μακε­δο­νία, αλλά και η Θεσ­σα­λία. Σύμφωνα με στελέχη τρα­πε­ζών, ειδικά στην Πελο­πόν­νησο τα προη­γού­μενα χρόνια δόθηκαν πολλά δάνεια στο πλαίσιο πρω­το­βου­λιών της πολι­τείας για την ενί­σχυση πυρό­πλη­κτων και σει­σμό­πλη­κτων, τα οποία από πολύ νωρίς βρέ­θη­καν σε καθε­στώς ορι­στι­κής καθυ­στέ­ρη­σης. Η Θεσ­σα­λία εμφα­νί­ζει μεγάλο ποσοστό «κόκ­κι­νων» δανείων τόσο σε ό,τι αφορά τα δάνεια που έχουν δοθεί σε αγρότες όσο και σε νοι­κο­κυ­ριά.

Ισχυρές εντυ­πώ­σεις δημιουρ­γούν οι μεγάλες καθυ­στε­ρή­σεις στην απο­πλη­ρωμή δανείων που εμφα­νί­ζουν του­ρι­στι­κές περιο­χές και του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις, παρά το γεγονός ότι την τελευ­ταία 7ετία ο του­ρι­σμός στη χώρα μας κινεί­ται από ρεκόρ σε ρεκόρ. Στο διά­στημα 2009-2015 ο αριθμός των του­ρι­στών που επι­σκέ­φθη­καν τη χώρα αυξή­θηκε κατά 11 εκα­τομ­μύ­ρια άτομα (+73%), ενώ τα έσοδα αυξή­θη­καν κατά 4,1 δισ. ευρώ (+39%), νούμερο κάτι παρα­πάνω από εντυ­πω­σιακό, ειδικά αν ανα­λο­γι­στεί κανείς ότι στο ίδιο διά­στημα η ελλη­νική οικο­νο­μία συρ­ρι­κνώ­θηκε περίπου κατά 25%. Ωστόσο, παρά τα ρεκόρ και την ισχυρή αύξηση των εσόδων οι επι­δό­σεις του κλάδου είναι εξαι­ρε­τικά φτωχές. Το 2013 (που ήταν επίσης έτος ρεκόρ) ο κλάδος των ξενο­δο­χείων παρου­σί­ασε ζημιές, ενώ το 2014 τα κέρδη προ φόρων ανήλθαν στα 150 εκατ. ευρώ. Παράλ­ληλα, οι ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις (πέραν των επι­δο­τή­σεων που έχουν λάβει από το κράτος) έχουν λάβει συνο­λικά δάνεια ύψους 7 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 2,8 δισ. ευρώ, δηλαδή το 40%, δεν εξυ­πη­ρε­τού­νται. Οι υψηλές καθυ­στε­ρή­σεις που κατα­γρά­φο­νται τόσο σε περιο­χές με υψηλά εισο­δή­ματα όσο και σε κλάδους της οικο­νο­μίας που δεν έχουν επη­ρε­α­στεί από την κρίση δημιουρ­γούν ισχυρές υποψίες ότι μεγάλο μέρος των «κόκ­κι­νων» δανείων οφεί­λε­ται σε στρε­βλές νοο­τρο­πίες και αντι­κοι­νω­νι­κές συμπε­ρι­φο­ρές, αλλά και σε κακο­δια­χεί­ριση σε ό,τι αφορά επι­χει­ρή­σεις.

Σύμφωνα με στοι­χεία της ΤτΕ, κλω­στο­ϋ­φα­ντουρ­γία, βιο­μη­χα­νίες χάρτου-ξύλου και αγρο­τι­κός τομέας απο­τε­λούν τους κλάδους με το μεγα­λύ­τερο ποσοστό μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων. Στην κλω­στο­ϋ­φα­ντουρ­γία εξυ­πη­ρε­τού­νται μόλις 29 στα 100 δάνεια, ενώ το υπό­λοιπο 71% είναι στο «κόκκινο», και ακο­λου­θούν με καθυ­στε­ρή­σεις 63% τα δάνεια προς βιο­μη­χα­νίες χάρτου-ξύλου και με 61,4% τα δάνεια προς αγρότες. Υψηλές καθυ­στε­ρή­σεις εμφα­νί­ζουν επίσης: εμπόριο (54%), κατα­σκευές (49%) και μετα­ποί­η­σης (47,8%).

Κακο­πλη­ρω­τές με υψηλές περιου­σίες στον νόμο Κατσέλη

Πελάτης μεγάλης τρά­πε­ζας, ιδιω­τι­κός υπάλ­λη­λος 45 ετών, με οφειλές περίπου 5.500 ευρώ και κατα­θέ­σεις προ­θε­σμίας 80.000 ευρώ έχει πετύχει προ­σω­ρινή διαταγή η οποία ορίζει να κατα­βάλ­λει… 80 ευρώ μηνιαίως. Η υπόθεσή του έχει δικά­σιμο το… 2027. Ισως τότε να έχουμε βγει από τα «μνη­μό­νια». Γιατρός με μεγάλα εισο­δή­ματα και περιου­σία μεγάλης αξίας δεν απο­πλη­ρώ­νει δάνεια ύψους 1,7 εκατ. ευρώ.

Προ­σέ­φυγε στον νόμο Κατσέλη, δηλώ­νο­ντας ότι οι οικο­γε­νεια­κές του δαπάνες είναι 4.500ευρώ μηνιαίως. Στρα­τιω­τι­κός με οφειλές περίπου 20.000 ευρώ ζήτησε προ­στα­σία παρά το γεγονός ότι δια­τη­ρούσε κατα­θέ­σεις προ­θε­σμίας 150.000 ευρώ και τις οποίες δεν δήλωσε στο δικό­γραφο. Ιδιο­κτή­της 30 ακι­νή­των με οφειλές 750.000 ευρώ έκανε αίτηση για να εντα­χθεί στον νόμο Κατσέλη, εξα­σφα­λί­ζο­ντας για 3 χρόνια προ­στα­σία από την τράπεζα. Την ημέρα του δικα­στη­ρίου παραι­τή­θηκε. Οπως σημειώ­νει η ΤτΕ στην Ενδιά­μεση Εκθεση του Διοι­κητή «η πολυ­πλο­κό­τητα της νομο­θε­σίας οδηγεί σε αρκετές περι­πτώ­σεις σε απο­φά­σεις που στην ουσία προ­στα­τεύ­ουν δανειο­λή­πτες οι οποίοι δεν βρί­σκο­νται σε αντι­κει­με­νική αδυ­να­μία να εξυ­πη­ρε­τή­σουν τα δάνειά τους». Με άλλα λόγια, η πολυ­πλο­κό­τητα και η ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα του νομικού συστή­μα­τος στην Ελλάδα λει­τουρ­γούν ως εκκο­λα­πτή­ριο «στρα­τη­γι­κών κακο­πλη­ρω­τών». Σύμφωνα με εκτι­μή­σεις τρα­πε­ζι­κών πηγών, περίπου το 40% των ατόμων που έχουν κατα­θέ­σει αίτηση για ένταξη στον νόμο Κατσέλη, ο οποίος εξα­σφα­λί­ζει προ­στα­σία στους δανειο­λή­πτες, όχι απλώς είναι σε θέση να απο­πλη­ρώ­νουν τις υπο­χρε­ώ­σεις τους προς τις τρά­πε­ζες αλλά δια­τη­ρούν πολύ μεγάλες περιου­σίες. Πολλοί δανειο­λή­πτες είδαν την κρίση ως ευκαι­ρία για να μην πλη­ρώ­σουν τις υπο­χρε­ώ­σεις τους, ενώ ακόμα περισ­σό­τε­ροι στα­μά­τη­σαν να πλη­ρώ­νουν τα δάνειά τους, ελπί­ζο­ντας στις προ­ε­κλο­γι­κές εξαγ­γε­λίες των κομ­μά­των που υπό­σχο­νταν ακόμα και ορι­ζό­ντιο «κούρεμα», δηλαδή τη μείωση όλων των οφειλών των δανειο­λη­πτών. Σημειώ­νε­ται ότι με την κατά­θεση αίτησης εξα­σφα­λί­ζε­ται ασυλία για 2 ή και περισ­σό­τερα χρόνια, καθώς μια τράπεζα δεν μπορεί να προ­χω­ρή­σει σε νομικές ενέρ­γειες πριν εξε­τα­στεί το αίτημα.

Οπως εκτι­μούν οι τρά­πε­ζες, από τα δάνεια σε καθυ­στέ­ρηση των νοι­κο­κυ­ριών, που φτάνουν τα 40 δισ. ευρώ, του­λά­χι­στον 25% αφορά τους απο­κα­λού­με­νος strategic defaulters, δηλαδή άτομα που ενώ είναι σε θέση δεν απο­πλη­ρώ­νουν τις υπο­χρε­ώ­σεις τους, επι­διώ­κο­ντας να επω­φε­λη­θούν από τις κατα­στά­σεις. Αυτό αντι­στοι­χεί σε δάνεια περίπου 10 δισ. ευρώ, τα οποία θα μπο­ρού­σαν να απο­πλη­ρώ­νο­νται κανο­νικά ανα­κου­φί­ζο­ντας όχι μόνο τους ισο­λο­γι­σμούς των τρα­πε­ζών αλλά και τη ρευ­στό­τητα, καθώς σήμερα οι όποιες χορη­γή­σεις νέων δανείων πραγ­μα­το­ποιού­νται με τα χρήματα που συγκε­ντρώ­νο­νται από τις απο­πλη­ρω­μές των εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων.

Αντί­στοιχη, αν όχι χει­ρό­τερη, είναι η εικόνα στα επι­χει­ρη­μα­τικά δάνεια όπου τα μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα ανοίγ­ματα ξεπερ­νούν τα 50 δισ. ευρώ. Από τη μια πλευρά η χώρα είναι γεμάτη υπερ­χρε­ω­μέ­νες επι­χει­ρή­σεις και από την άλλη πλευρά οι μεγα­λο­μέ­το­χοί τους εξα­κο­λου­θούν να απο­λαμ­βά­νουν ζωή εκα­τομ­μυ­ριού­χων. Με άλλα λόγια, δάνεια που λήφθη­καν για επι­χει­ρη­μα­τι­κούς σκοπούς μετα­φέρ­θη­καν εν κρυπτώ σε προ­σω­πι­κούς κατα­θε­τι­κούς λογα­ρια­σμούς σε τρά­πε­ζες του εξω­τε­ρι­κού και σε θυρίδες. Στελέχη τρα­πε­ζών επι­ση­μαί­νουν μια εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρουσα σύμ­πτωση: τα δάνεια που δεν εξυ­πη­ρε­τού­νται είναι περίπου όσο η μείωση των κατα­θέ­σεων.

Σήμερα τα μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα δάνεια δια­μορ­φώ­νο­νται στα 110 δισ. ευρώ, ενώ η μείωση των κατα­θέ­σεων από τα προ κρίσης επίπεδα (2009) ανέρ­χε­ται στα περίπου… 110 δισ. ευρώ. Οπως τονί­ζουν τρα­πε­ζι­κές πηγές, αυτό δεν σημαί­νει ότι τα δάνεια που δεν εξυ­πη­ρε­τού­νται έχουν μετα­τρα­πεί σε κατα­θέ­σεις, ωστόσο υπο­γραμ­μί­ζουν ότι εμφα­νί­ζο­νται ισχυρές ενδεί­ξεις ότι υπάρχει συσχέ­τιση, ειδικά στα επι­χει­ρη­μα­τικά δάνεια, μεταξύ των δανείων που δεν εξυ­πη­ρε­τού­νται και κατα­θέ­σεων που έχουν μετα­φερ­θεί στο εξω­τε­ρικό. Οπως εκτι­μούν οι τρά­πε­ζες, «κόκκινα» μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα δάνεια άνω των 10 δισ. ευρώ είναι πιθανό να απο­τε­λούν «αρπα­κτική στρα­τη­γική», δηλαδή επι­χει­ρη­μα­τίες που υπερ­χρέ­ω­σαν τις επι­χει­ρή­σεις τους και μετέ­φε­ραν μεγάλο μέρος των δανείων που έλαβαν σε προ­σω­πι­κούς λογα­ρια­σμούς. Πρό­κει­ται για ανθρώ­πους που το 2011 – 2012 δια­βλέ­πο­ντας ότι υπάρχει μια σημα­ντική πιθα­νό­τητα η Ελλάδα να βρεθεί εκτός Ευρω­ζώ­νης επέ­λε­ξαν στρα­τη­γικά να στα­μα­τή­σουν την απο­πλη­ρωμή των υπο­χρε­ώ­σεών τους και να μετα­φέ­ρουν όλη τη ρευ­στό­τητά τους εκτός Ελλάδας.

Οι μικρές προσ­δο­κίες για «κούρεμα» αύξησαν τις ρυθ­μί­σεις

Η αντι­με­τώ­πιση των «κόκ­κι­νων» δανείων απο­τε­λεί τη μεγάλη πρό­κληση για το τρα­πε­ζικό σύστημα μετά την επιτυχή ολο­κλή­ρωση της ανα­κε­φα­λαιο­ποί­η­σης, με την οποία οι εγχώ­ριες τρά­πε­ζες θωρά­κι­σαν την κεφα­λαιακή τους βάση για την επόμενη διετία. Οπως σημειώ­νουν επι­τε­λικά στελέχη τρα­πε­ζών, η επίλυση του μεγάλου προ­βλή­μα­τος των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων απο­τε­λεί ανα­γκαία συνθήκη για την επα­νεκ­κί­νηση της οικο­νο­μίας.

Οι αριθμοί προ­κα­λούν σοκ: από το επίπεδο των 10 δισ. ευρώ, που δια­μορ­φώ­νο­νταν τα μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα δάνεια στο τέλος του 2007, σήμερα ξεπερ­νούν τα 100 δισ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν το ήμισυ των δανείων είτε βρί­σκο­νται σε καθε­στώς ορι­στι­κής καθυ­στέ­ρη­σης, δηλαδή εμφα­νί­ζουν καθυ­στέ­ρηση στην απο­πλη­ρωμή τους για περισ­σό­τε­ρους από τρεις μήνες, είτε εμφα­νί­ζουν πολύ μεγάλες πιθα­νό­τη­τες να κατα­στούν «κόκκινα». Η εξέλιξη των «κόκ­κι­νων» δανείων είναι εκρη­κτική και απο­τυ­πώ­νει χαρα­κτη­ρι­στικά την κατρα­κύλα της οικο­νο­μίας στη δίνη της μεγάλης κρίσης. Από το επίπεδο του 4,5%, που ήταν στο τέλος του 2007, διπλα­σιά­στη­καν στο 9% τον Ιούνιο του 2010, ξεπέ­ρα­σαν το 18% τον Μάρτιο του 2012, ενώ τον Δεκέμ­βριο του 2014 έφτασαν το 31,9%.

Στελέχη τρα­πε­ζών απο­δί­δουν την ανε­ξέ­λεγ­κτη πορεία των «κόκ­κι­νων» δανείων στην επίσης ανε­ξέ­λεγ­κτη πτώση της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας και στην παρα­τε­τα­μένη αστά­θεια και αβε­βαιό­τητα.

Ωστόσο, από τον περα­σμένο Αύγου­στο η κατά­σταση βελ­τιώ­νε­ται! Αν και η επιβολή των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών προ­κά­λεσε σοκ στην οικο­νο­μία και πυρο­δό­τησε έντονη ανη­συ­χία για τις επι­πτώ­σεις στα μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα δάνεια, η εικόνα είναι εντυ­πω­σιακά καλύ­τερη των αρχικών εκτι­μή­σεων. Τι συνέβη;

Σύμφωνα με στελέχη τρα­πε­ζών, μετά την υπο­γραφή του τρίτου μνη­μο­νίου μειώ­θη­καν κατά πολύ οι προσ­δο­κίες που καλ­λιερ­γού­νταν για μεγάλο χρονικό διά­στημα περί «κου­ρέ­μα­τος» των υπο­χρε­ώ­σεων. Ετσι, ολοένα και περισ­σό­τε­ροι δανειο­λή­πτες, κυρίως νοι­κο­κυ­ριά, προ­σεγ­γί­ζουν την τράπεζα και προ­χω­ρούν σε ρυθ­μί­σεις των υπο­χρε­ώ­σεών τους. Η τάση αυτή ενι­σχύ­θηκε ακόμα πιο πολύ μετά την εκλο­γική ανα­μέ­τρηση του περα­σμέ­νου Σεπτεμ­βρίου, ενώ σε δύσκολη θέση θα βρεθούν οι στρα­τη­γι­κοί κακο­πλη­ρω­τές μετά τη σημα­ντική αυστη­ρο­ποί­ηση του νομο­θε­τι­κού πλαι­σίου για την προ­στα­σία της πρώτης κατοι­κίας. Παράλ­ληλα, το επόμενο διά­στημα ανα­μέ­νο­νται και άλλες νομο­θε­τι­κές πρω­το­βου­λίες, μεταξύ αυτών η πώληση «κόκ­κι­νων» δανείων σε εξει­δι­κευ­μένα χαρ­το­φυ­λά­κια που θα ανα­λά­βουν την ανά­κτηση των απαι­τή­σεων, εξε­λί­ξεις που ανα­μέ­νε­ται να ενι­σχύ­σουν την πίεση προς τους δανειο­λή­πτες. Οι τρά­πε­ζες εκτι­μούν ότι σύντομα το μεγα­λύ­τερο μέρος των ατόμων που μπορούν αλλά δεν πλη­ρώ­νουν τις υπο­χρε­ώ­σεις τους θα ανα­γκα­στούν να τις βάλουν σε τάξη.

Ετσι, παρά τα περί του αντι­θέ­του γρα­φό­μενα, οι τρά­πε­ζες δεν σχε­διά­ζουν, σε αυτή τη φάση, να προ­χω­ρή­σουν σε πωλή­σεις «κόκ­κι­νων» δανείων. Ο κύριος λόγος είναι ότι οι τρά­πε­ζες εκτι­μούν ότι μεγάλο ποσοστό –που μπορεί να φτάνει ακόμα και το 30%– των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων μπορεί να επα­νέλ­θει σε καθε­στώς κανο­νι­κό­τη­τας.

Σύμφωνα με τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, τα μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα δάνεια δια­μορ­φώ­νο­νται στο 51,3% στην κατα­να­λω­τική πίστη, στο 35,60% στα στε­γα­στικά και στο 39,8% στα επι­χει­ρη­μα­τικά δάνεια.

Καθη­με­ρινή