Τι είναι η συνθήκη και η ζώνη Σένγκεν – Το θεμέλιο της ΕΕ

H συνθήκη του Σένγκεν είναι ίσως ο θεμε­λιώ­δης λίθος της ενω­μέ­νης Ευρώπης, καθώς στην ουσία καταρ­γεί τα εσω­τε­ρικά σύνορα εντός της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης και εγγυά­ται την ελεύ­θερη κίνηση πολιτών και αγαθών.

Είναι η συνθήκη που το πρό­πλα­σμά της υπο­γρά­φηκε το 1985 στην κωμό­πολη Σένγκεν του Λου­ξεμ­βούρ­γου, από πέντε μέλη της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, τη Γερ­μα­νία, τη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ολλαν­δία και το Λου­ξεμ­βούργο, με στόχο την προ­ο­δευ­τική κατάρ­γηση των ελέγχων στα κοινά σύνορα, την καθιέ­ρωση της ελεύ­θε­ρης κυκλο­φο­ρίας για όλα τα πρόσωπα, υπη­κό­ους των κρατών που υπέ­γρα­ψαν τη Συμ­φω­νία, καθώς και την αστυ­νο­μική και δικα­στική συνερ­γα­σία.

Πέντε χρόνια αργό­τερα, στις 19 Ιουνίου του 1990, υπε­γράφη και πάλι στο Σένγκεν η Σύμβαση Εφαρ­μο­γής της ζώνης του Σένγκεν, που συμπλή­ρωνε και εξει­δί­κευε την αρχική συνθήκη καθο­ρί­ζο­ντας τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρ­μο­ζό­ταν στην πράξη η κατάρ­γηση των ελέγχων στα εσω­τε­ρικά σύνορα.

Τότε θεσπί­στηκε σειρά μέτρων για την ενί­σχυση των ελέγχων στα εξω­τε­ρικά σύνορα της Ε.Ε., τον καθο­ρι­σμό δια­δι­κα­σιών για την έκδοση ομοιό­μορ­φων θεω­ρή­σεων, την ανάληψη δράσης για την κατα­πο­λέ­μηση του εμπο­ρίου ναρ­κω­τι­κών και τη δημιουρ­γία κοινού συστή­μα­τος ανταλ­λα­γής πλη­ρο­φο­ριών, του γνωστού Συστή­μα­τος Πλη­ρο­φο­ριών Σένγκεν (SIS).

Η τελική συμ­φω­νία τέθηκε σε πλήρη ισχύ στις 26 Μαρτίου του 1995 όταν οι πέντε χώρες που την υπέ­γρα­ψαν μαζί με την Πορ­το­γα­λία και την Ισπανία, κατάρ­γη­σαν τους ελέγ­χους στα εσω­τε­ρικά σύνορά τους. Η Ελλάδα υπέ­γραψε τη Συνθήκη το 1992, την κύρωσε το 1997 με το Νόμο 2514/1997 και την έθεσε σε εφαρ­μογή το 2000.

Σήμερα, στη ζώνη Σένγκεν μετέ­χουν το Βέλγιο, η Τσεχία, η Δανία, η Γερ­μα­νία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Λετονία, η Λιθουα­νία, το Λου­ξεμ­βούργο, η Ουγ­γα­ρία, η Μάλτα, η Ολλαν­δία, η Αυστρία, η Πολωνία, η Πορ­το­γα­λία, η Σλο­βε­νία, η Σλο­βα­κία, η Φιν­λαν­δία, η Σουηδία και τέσ­σε­ρις χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ: Η Ισλαν­δία, η Νορ­βη­γία, η Ελβετία και το Λιχτεν­στάιν. Εξαί­ρεση (opt out) από τη συνθήκη Σένγκεν έχουν πάρει η Βρε­τα­νία και η Ιρλαν­δία που επέ­λε­ξαν να δια­τη­ρή­σουν τους συνο­ρια­κούς ελέγ­χους.

Οι βασικοί άξονες της συν­θή­κης Σένγκεν

Οι βασικοί κανόνες που διέπουν, με βάση τη συνθήκη, τη ζώνη Σένγκεν είναι οι εξής:

Άρση των ελέγχων στα εσω­τε­ρικά σύνορα.

Κοινή σειρά κανόνων που εφαρ­μό­ζο­νται σε άτομα που δια­σχί­ζουν τα εξω­τε­ρικά σύνορα των κρατών μελών της ΕΕ.

Εναρ­μό­νιση των κανόνων σχετικά με τους όρους εισόδου και θεώ­ρη­σης δια­βα­τη­ρίου για σύντο­μες δια­μο­νές.

Ενι­σχυ­μένη αστυ­νο­μική συνερ­γα­σία (συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των δικαιω­μά­των δια­συ­νο­ρια­κής παρα­κο­λού­θη­σης και συνε­χούς κατα­δί­ω­ξης).

Ενι­σχυ­μένη δικα­στική συνερ­γα­σία μέσω ενός ταχύ­τε­ρου συστή­μα­τος έκδοσης και καλύ­τε­ρης μετα­βί­βα­σης της εκτέ­λε­σης των κατα­σταλ­τι­κών δικα­στι­κών απο­φά­σεων.

Θέσπιση και ανά­πτυξη του συστή­μα­τος πλη­ρο­φό­ρη­σης Σένγκεν (SIS).

Πολίτες χωρών ζώνης Σένγκεν

Οι πολίτες χωρών της ζώνης Σένγκεν έχουν το δικαί­ωμα να ταξι­δεύ­ουν σε οποια­δή­ποτε χώρα της ζώνης χωρίς την επί­δειξη ταυ­τό­τη­τας ή δια­βα­τη­ρίου, αν και συνι­στά­ται να έχουν ένα από τα δύο μαζί τους, αφού μπορεί να τους ζητηθεί να απο­δεί­ξουν την ταυ­τό­τητά τους, π.χ. κατά την επι­βί­βαση σε αερο­σκά­φος ή σε έλεγχο της αστυ­νο­μίας. Ωστόσο θα χρεια­στεί να επι­δεί­ξουν την ταυ­τό­τητά τους κατά την είσοδό τους στις χώρες της ΕΕ που δεν ανήκουν στη Ζώνη Σένγκεν.

Πολίτες τρίτων χωρών

Ένας πολίτης μιας χώρας εκτός ζώνης Σένγκεν μπορεί να ταξι­δέ­ψει σε ένα κράτος μέλος για μια διάρ­κεια τριών μηνών (90 ημερών), με την προ­ϋ­πό­θεση ότι πληροί τους όρους Σένγκεν, δηλαδή έχει στην κατοχή του έγκυρο δια­βα­τή­ριο, θεώρηση εισόδου σύντο­μης δια­μο­νής, μπορεί να απο­δεί­ξει το σκοπό του ταξι­διού του, έχει επαρ­κείς πόρους συντή­ρη­σης για την περίοδο παρα­μο­νής και για την επι­στροφή και δεν είναι κατα­χω­ρη­μέ­νος στο σύστημα πλη­ρο­φο­ριών Σένγκεν για την άρνηση εισόδου (δεν πρέπει να θεω­ρεί­ται επι­κίν­δυ­νος για τη δημόσια τάξη ή εθνική ασφά­λεια όλων των κρατών Σένγκεν).

Το άρθρο 26 και η (μη) «έξωση» από τη Σένγκεν

Όπως η συνθήκη της Λισ­σα­βό­νας δεν έχει καμία πρό­βλεψη εξόδου χώρας από την ευρω­ζώνη, έτσι και η Σένγκεν δεν περι­λαμ­βά­νει πρό­βλεψη «έξωσης» του οποιου­δή­ποτε μέλους της. Εκείνο που προ­βλέ­πει, και με βάση το οποίο γίνεται όλη η συζή­τηση των τελευ­ταίων ημερών περί «απειλής έξωσης» της Ελλάδας, είναι η προ­σω­ρινή επα­να­φορά του ελέγχου στα εσω­τε­ρικά σύνορα σε ειδικές περι­πτώ­σεις.

Συγκε­κρι­μένα, με βάση τα άρθρα 23 και 25 της Σένγκεν, ένα κράτος-μέλος μπορεί να επα­να­φέ­ρει προ­σω­ρινά τον έλεγχο στα εσω­τε­ρικά του σύνορα αλλά για χρονικό διά­στημα που δεν υπερ­βαί­νει συνο­λικά τους έξι μήνες. Πρό­κει­ται ακριβώς για τα άρθρα που επι­κα­λέ­στηκε και ενερ­γο­ποί­ησε η Γαλλία μετά τις τρο­μο­κρα­τι­κές επι­θέ­σεις στο Παρίσι.

Για να παρα­τα­θεί όμως αυτή η εξάμηνη επα­να­φορά του ελέγχου των συνόρων απαι­τεί­ται ενερ­γο­ποί­ηση του άρθρου 26: Είναι το άρθρο που προ­βλέ­πει ότι κατόπιν πρό­τα­σης της Κομι­σιόν και έγκρι­σης από το ευρω­παϊκό Συμ­βού­λιο η επα­να­φορά του εσω­τε­ρι­κού ελέγχου των συνόρων μπορεί να παρα­τα­θεί για συνο­λική περίοδο το πολύ έως δύο ετών.

Η ενερ­γο­ποί­ηση του άρθρου 26 μπορεί να γίνει σε εξαι­ρε­τι­κές περι­στά­σεις για να αντι­με­τω­πι­στεί μια κατά­σταση όπου εντο­πί­ζο­νται συνε­χείς σοβαρές ελλεί­ψεις σχετικά με τον έλεγχο των εξω­τε­ρι­κών συνόρων. Όταν σε τέτοιες περι­πτώ­σεις, η συνο­λική λει­τουρ­γία του χώρου τίθεται σε κίνδυνο, και στο βαθμό που οι έκτα­κτες περι­στά­σεις συνι­στούν σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσω­τε­ρική ασφά­λεια στον χώρο χωρίς εσω­τε­ρικά σύνορα ή μέσα σε μέρη αυτών, η προ­θε­σμία για την επα­να­φορά των ελέγχων στα εσω­τε­ρικά σύνορα μπορεί να παρα­τα­θεί μέχρι μια συνο­λική περίοδο δύο ετών.

Αυτή η πρό­βλεψη, δε, είναι που συμπε­ρι­λή­φθηκε και στο περί­φημο εσω­τε­ρικό έγγραφο της Ε.Ε. στο οποίο εξε­τά­σθηκε η διετής ανα­στολή της Σένγκεν για την Ελλάδα.

tvxs.gr