Η αδήλωτη εργασία “βαπτίστηκε” εκ περιτροπής

Μια δευ­τε­ρεύ­ουσα, εξίσου ισχυρή και πλήρως αντα­γω­νι­στική, αγορά εργα­σίας, αυτή της αδή­λω­της και ανα­σφά­λι­στης, ανα­πτύσ­σε­ται τα τελευ­ταία χρόνια στην Ελλάδα, η οποία ούτως ή άλλως παρου­σιά­ζει δια­χρο­νικά ένα από τα υψη­λό­τερα ποσοστά σ’ αυτήν την κατη­γο­ρία μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. Το ποσοστό αυτό αυξή­θηκε σημα­ντικά στη διάρ­κεια της κρίσης, παρά το τυπικά αυστη­ρό­τερο θεσμικό πλαίσιο, καθώς οι έλεγχοι περιο­ρί­στη­καν, έγιναν δειγ­μα­το­λη­πτι­κοί και πλέον δεν αφορούν ούτε το σύνολο των επι­χει­ρή­σεων ούτε το σύνολο των κλάδων.

Παράλ­ληλα, οι ειδικοί δια­πι­στώ­νουν ότι η μείωση της κατα­γε­γραμ­μέ­νης αδή­λω­της εργα­σίας από 31,73% το 2013 σε 4,56% το 2014, ήτοι κατά 27 ποσο­στιαίες μονάδες, συν­δυά­ζε­ται με την αλμα­τώδη αύξηση της μερικής και εκ περι­τρο­πής απα­σχό­λη­σης, καθώς πολλές επι­χει­ρή­σεις προ­κει­μέ­νου να απο­φύ­γουν τα υψηλά πρό­στιμα, προ­βαί­νουν μεν στη δήλωση των εργα­ζο­μέ­νων, αλλά δεν δηλώ­νουν τις πραγ­μα­τι­κές ώρες εργα­σίας και συνα­κο­λού­θως, τις κατα­βλη­τέες απο­δο­χές, με σοβα­ρό­τα­τες συνέ­πειες και στα οικο­νο­μικά των ασφα­λι­στι­κών ταμείων. Εκτι­μά­ται ότι κάθε χρόνο, μόνο το ΙΚΑ χάνει περί τα 5 δισ. ευρώ από την ανα­σφά­λι­στη εργασία.

Σύμφωνα με το ILO, στην Ελλάδα την εποχή των μνη­μο­νίων, η επίσημα κατα­γε­γραμ­μένη αδήλωτη εργασία από τις αρμό­διες ελεγ­κτι­κές αρχές εκτο­ξεύ­ε­ται από το 29,7% λίγο πριν από το 2010, στο 40,5% στα τέλη του 2013, για να περιο­ρι­στεί στο 25% στα τέλη του 2014. Για το τρέχον έτος, τα επίσημα στοι­χεία από το επι­χει­ρη­σιακό σχέδιο «Αρτεμις» του υπουρ­γείου Εργα­σίας δεί­χνουν ότι η αδήλωτη εργασία κινεί­ται σε ποσοστά της τάξης του 21,21% τον Μάρτιο του 2015, υπο­νο­μεύ­ο­ντας εργα­ζο­μέ­νους, ασφα­λι­στικά ταμεία και υγιείς επι­χει­ρή­σεις. Στο 3ο μνη­μό­νιο, όπως και στα προη­γού­μενα, η ανα­διάρ­θρωση του Σώματος Επι­θε­ώ­ρη­σης Εργα­σίας, αλλά και η κατάρ­τιση ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου σχεδίου κατα­πο­λέ­μη­σης της ανα­σφά­λι­στης εργα­σίας, δια­δρα­μα­τί­ζουν κεντρικό ρόλο στην προ­σπά­θεια αύξησης του αντα­γω­νι­σμού, αύξησης των εσόδων των Ταμείων και προ­στα­σίας των εισο­δη­μά­των των εργα­ζο­μέ­νων.

Το 2013, σε έκθεσή του το ΔΝΤ παρα­τη­ρούσε ότι οι Ελληνες εργο­δό­τες επι­λέ­γουν την αδήλωτη εργασία, παρά τα υψηλά πρό­στιμα και τις αυστη­ρές κυρώ­σεις, επειδή σε βάθος χρόνου αυτή η επιλογή τους κοστί­ζει φθη­νό­τερα, λόγω των αραιών ελέγχων και του μικρού πρα­κτικά κιν­δύ­νου τιμω­ρίας. Βέβαια, από τότε, κι ενώ τα πρό­στιμα έχουν αυξηθεί, οι έλεγχοι από το ΣΕΠΕ έχουν ατο­νή­σει, καθώς μειώ­νε­ται συνεχώς λόγω συντα­ξιο­δο­τή­σεων το προ­σω­πικό, πολλοί εργα­ζό­με­νοι – ελεγ­κτές έχουν απο­σπα­στεί στις δια­χει­ρι­στι­κές αρχές και λόγω των οικο­νο­μι­κών προ­βλη­μά­των, πολλά είναι τα περι­στα­τικά που λόγω έλλει­ψης κεφα­λαίων για βενζίνη, τα αυτο­κί­νητα των ελεγ­κτών παρέ­μει­ναν ακι­νη­το­ποι­η­μένα και οι έλεγχοι δεν έγιναν ποτέ.

Είναι ενδει­κτικό ότι η ειδική υπη­ρε­σία του ΙΚΑ, ΕΥΠΕΑ, λει­τουρ­γεί με συνο­λικά 34 υπαλ­λή­λους εκ των οποίων ελεγ­κτές είναι μόλις 24. Ιδια κατά­σταση επι­κρα­τεί και στο ΣΕΠΕ. Σύμφωνα με τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία, τα οποία ενδέ­χε­ται να έχουν αλλάξει καθώς το τελευ­ταίο διά­στημα υπήρξε μεγάλο κύμα συντα­ξιο­δό­τη­σης, 1/3 των οργα­νι­κών θέσεων στο Σώμα των Επι­θε­ω­ρη­τών είναι κενές (δια­γρά­φη­καν), το 1/4 των υπη­ρε­τού­ντων θα έπρεπε να καλύ­πτει θέσεις γραμ­μα­τεια­κής και λοιπής υπο­στή­ρι­ξης (π.χ. οδηγοί) και μένουν κάτι λιγό­τε­ροι από 600 επι­θε­ω­ρη­τές, να διε­νερ­γούν ελέγ­χους και αυτο­ψίες, να διε­ρευ­νούν ατυ­χή­ματα, να εξε­τά­ζουν καταγ­γε­λίες εργα­ζο­μέ­νων και να επι­βάλ­λουν κυρώ­σεις.

Για την εξυ­πη­ρέ­τηση του ελεγ­κτι­κού έργου των επι­θε­ω­ρη­τών σε όλη τη χώρα υπάρ­χουν μόνο 20 παλαιά Ι.Χ. σε επι­χει­ρη­σιακή λει­τουρ­γία.

Ειδικά κλι­μά­κια για την πάταξη της εισφο­ρο­δια­φυ­γής

Τη συγκρό­τηση ειδικών κλι­μα­κίων ελέγχου για την αντι­με­τώ­πιση της εισφο­ρο­δια­φυ­γής και της ανα­σφά­λι­στης εργα­σίας στο ΙΚΑ απο­φά­σισε το προη­γού­μενο διά­στημα το υπουρ­γείο Εργα­σίας. Τα συνερ­γεία ελέγχου θα δια­θέ­τουν του­λά­χι­στον τρεις υπαλ­λή­λους, ώστε να δια­σφα­λί­ζε­ται η αρτιό­τητα των ελέγχων και θα απο­τε­λού­νται από υπαλ­λή­λους των περι­φε­ρεια­κών υπο­κα­τα­στη­μά­των του Ιδρύ­μα­τος. Η δράση τους θα ανα­πτύσ­σε­ται σε όλη την επι­κρά­τεια της χώρας, εκτός από την περιοχή στην οποία υπά­γε­ται το υπο­κα­τά­στημα του ΙΚΑ στο οποίο υπη­ρε­τούν.

Οι γεω­γρα­φι­κές περιο­χές στις οποίες θα διε­νερ­γού­νται οι έλεγχοι καθο­ρί­ζο­νται με βάση κρι­τή­ρια επι­κιν­δυ­νό­τη­τας, όπως: α) Περιο­χές με ένταση απα­σχό­λη­σης στα του­ρι­στικά και επι­σι­τι­στικά επαγ­γέλ­ματα. β) Περιο­χές όπου λόγω της διοι­κη­τι­κής ανα­διορ­γά­νω­σης των υπη­ρε­σιών του Ιδρύ­μα­τος δεν λει­τουρ­γούν πλέον ελεγ­κτι­κές υπη­ρε­σίες του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ (Ασφα­λι­στι­κές Περιο­χές Παραρ­τη­μά­των και Υπο­κα­τα­στη­μά­των που τελούν υπό καθε­στώς ανα­στο­λής λει­τουρ­γίας). γ) Ασφα­λι­στι­κές Περιο­χές Υπο­κα­τα­στη­μά­των για τα οποία παρα­τη­ρεί­ται υστέ­ρηση στην κατα­βολή τρε­χου­σών ασφα­λι­στι­κών εισφο­ρών σε σχέση με την περίοδο 2011-2013.

Καθώς βέβαια το πρό­βλημα δεν είναι μόνο ελλη­νικό, και η Κομι­σιόν απο­φά­σισε τη δημιουρ­γία ειδικής πλατ­φόρ­μας για την ανταλ­λαγή βέλ­τι­στων πρα­κτι­κών, την ανά­πτυξη εμπει­ρο­γνω­μο­σύ­νης και την ανάλυση και στήριξη δια­συ­νο­ρια­κών μέτρων, με στόχο την πρόληψη και απο­τροπή της αδή­λω­της εργα­σίας. Απα­ντώ­ντας σε ερώτηση του ευρω­βου­λευτή του ΣΥΡΙΖΑ Δ. Παπα­δη­μούλη, η επί­τρο­πος Απα­σχό­λη­σης Μάριαν Θίσεν απο­κά­λυψε ότι η Κομι­σιόν έχει υπο­βά­λει πρόταση για τη δημιουρ­γία πλατ­φόρ­μας για την πρόληψη και απο­τροπή της αδή­λω­της εργα­σίας, η οποία θα φέρει σε επαφή όλες τις αρμό­διες αρχές των κρατών-μελών, με σκοπό την ανταλ­λαγή βέλ­τι­στων πρα­κτι­κών, την ανά­πτυξη εμπει­ρο­γνω­μο­σύ­νης και την ανάλυση και στήριξη δια­συ­νο­ρια­κών μέτρων, ενώ παράλ­ληλα θα αυξήσει την ευαι­σθη­το­ποί­ηση σχετικά με το πρό­βλημα μέσω κοινών δρα­στη­ριο­τή­των, όπως οι πανευ­ρω­παϊ­κές εκστρα­τείες, και της υιο­θέ­τη­σης περι­φε­ρεια­κών και πανευ­ρω­παϊ­κών στρα­τη­γι­κών.

Καθη­με­ρινή