Συνεχής αύξηση ψυχικά ασθενών και αυτοκτονιών εξαιτίας της κρίσης

Με ρυθμό χελώνας προ­χω­ρεί η ψυχια­τρική μεταρ­ρύθ­μιση στην Ελλάδα, παρά τα χρήματα που έχουν δαπα­νη­θεί για αυτόν τον σκοπό. Η Ελλάδα κατέχει τη 12η θέση ανάμεσα σε 29 χώρες στον ρυθμό ανά­πτυ­ξης ψυχια­τρι­κών κλινών σε κοι­νο­τικό επίπεδο – την πρώτη θέση κατέχει η Ρου­μα­νία και την έβδομη θέση στη μείωση των κλινών στα ψυχια­τρεία· εκεί την πρώτη θέση κατέχει η Μάλτα.

Τα παρα­πάνω στοι­χεία παρου­σί­ασε την Τρίτη στο συνέ­δριο για την ψυχική υγεία ο ψυχί­α­τρος – ψυχα­να­λυ­τής, καθη­γη­τής Κοι­νω­νι­κής Ψυχια­τρι­κής στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο και επι­στη­μο­νι­κός διευ­θυ­ντής του ΕΠΑΨΥ κ. Στέλιος Στυ­λια­νί­δης. Θέμα της ομιλίας του ήταν «Η κρίση δυσχε­ραί­νει την κοι­νω­νική ενσω­μά­τωση των ψυχικά ασθενών».

Αύξηση εισα­γω­γών και αυτο­κτο­νιών

Σύμφωνα με τον καθη­γητή, στο Ψυχια­τρικό Νοσο­κο­μείο Αττικής (ΨΝΑ) οι εισα­γω­γές έχουν υπερβεί το 62%. «Εχουμε 751 φακέ­λους ασθενών και, με δυο λόγια, έχουμε το φαι­νό­μενο της περι­στρε­φό­με­νης πόρτας» είπε. Σημεί­ωσε δε ότι το 85% των ασθενών που βγαί­νουν από τα ψυχια­τρεία δεν παρα­πέ­μπο­νται πουθενά καθώς δεν υπάρχει δυνα­τό­τητα δια­το­με­α­κής φρο­ντί­δας και σύν­δε­σης με τις υπη­ρε­σίες της πρω­το­βάθ­μιας φρο­ντί­δας υγείας.

Ο κ. Στυ­λια­νί­δης ανα­φέρ­θηκε στο παρά­δειγμα της Πορ­το­γα­λίας, η οποία, σε αντί­θεση με την Ελλάδα και παρά τα επίσης μεγάλα οικο­νο­μικά προ­βλή­ματά της, κατά­φερε να δώσει μια συνέ­χεια στον τομέα της ψυχικής υγείας.

Ο καθη­γη­τής εξέ­φρασε την ανάγκη αλλαγής ψυχια­τρι­κής κουλ­τού­ρας και δημιουρ­γίας ενός σχεδίου δράσης με διεθνή συμ­με­τοχή για την αντι­με­τώ­πιση της ανθρω­πι­στι­κής κρίσης, η οποία προ­κά­λεσε σοβαρά προ­βλή­ματα ψυχικής υγείας. Στοι­χεία που παρου­σί­ασε δεί­χνουν ότι υπάρχει μεγάλη επι­βά­ρυνση στον πλη­θυ­σμό σε θέματα ψυχικής υγείας εξαι­τίας της κρίσης. Χρόνιοι ασθε­νείς μείωσαν κατά 30% τις επι­σκέ­ψεις τους στους για­τρούς και πολλοί πάσχο­ντες έχουν μειώσει τις δόσεις της φαρ­μα­κευ­τι­κής θερα­πείας τους.

Στο συνέ­δριο ειπώ­θηκε ότι στην Ελλάδα έχει κατα­γρα­φεί αύξηση στις αυτο­κτο­νίες κατά 53% το διά­στημα 1980-2013. Οπως είπε ο ομό­τι­μος καθη­γη­τής Γενικής και Κοι­νω­νι­κής Ψυχια­τρι­κής στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών κ. Μιχάλης Μαδια­νός, η συσχέ­τιση ανερ­γίας και αυτο­κτο­νιών είναι στενά συν­δε­δε­μένη με απο­δε­δειγ­μένο και αξιό­πι­στο τρόπο. Σημα­ντική επίσης είναι η δια­πί­στωση ότι ένας ασθενής παρα­μέ­νει αβο­ή­θη­τος από 15 ως 20 μήνες ώσπου να ζητήσει τη βοήθεια ειδικού γιατρού.

Ξανθός: Στο όριο της κατάρ­ρευ­σης οι ψυχια­τρι­κές δομές

Μιλώ­ντας στο συνέ­δριο ο ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Υγείας κ. Αντρέας Ξανθός παρα­δέ­χθηκε ότι «πολλές δομές βρί­σκο­νται πλέον στο όριο της κατάρ­ρευ­σης, ενώ η ανά­πτυξη των τόσο ανα­γκαίων νέων δομών προ­σκρούει στην οικο­νο­μική ασφυξία που έχει επι­βλη­θεί στη χώρα μας. Και αυτό τη στιγμή που έγκυρες μελέτες επι­ση­μαί­νουν πως ο αριθμός των ατόμων που παρου­σιά­ζουν ψυχια­τρικά προ­βλή­ματα αυξά­νε­ται διαρκώς και δημιουρ­γού­νται συνεχώς και νέες ανάγκες, κυρίως ως απο­τέ­λε­σμα της ανθρω­πι­στι­κής κρίσης και του κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού».

Ο κ. Ξανθός ανα­φέρ­θηκε σε μελέτη του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών η οποία δείχνει πως ο επι­πο­λα­σμός της μεί­ζο­νος κατά­θλι­ψης έχει αυξηθεί από το 3,3% που ήταν το 2008 στο 8,2% το 2011 και στο 12% το 2013. Επίσης, μια μεγάλη διεθνής μελέτη που δημο­σιεύ­τηκε πρό­σφατα σε ένα από τα εγκυ­ρό­τερα ιατρικά περιο­δικά, το «BMJ», έδειξε με πολύ καλή τεκ­μη­ρί­ωση ότι στα χρόνια των μνη­μο­νίων αυξή­θηκε σημα­ντικά ο αριθμός αυτο­κτο­νιών στη χώρα μας και, το σημα­ντι­κό­τερο, η αύξηση αυτή του αριθμού των αυτο­κτο­νιών συν­δέ­θηκε με συγκε­κρι­μέ­νες χρο­νι­κές περιό­δους κατά τις οποίες εφαρ­μό­στη­καν συγκε­κρι­μένα μέτρα λιτό­τη­τας.

Αλλη μελέτη της ερευ­νη­τι­κής ομάδας του Πανε­πι­στη­μίου Ιωαν­νί­νων δείχνει ότι το 40% των ανθρώ­πων που πάσχουν από κάποιο χρόνιο σωμα­τικό νόσημα και ανα­ζη­τούν φρο­ντίδα στα Τμήματα Επει­γό­ντων Περι­στα­τι­κών των γενικών νοσο­κο­μείων πάσχει από κάποια μείζονα ψυχια­τρική δια­τα­ραχή, με το ένα τρίτο να παρου­σιά­ζει μείζονα κατά­θλιψη και το ένα τέταρτο να παρου­σιά­ζει κάποιου βαθμού κίνδυνο αυτο­κτο­νίας.

«Στο τοπίο αυτό θα πρέπει να προ­στε­θεί και ένα πρό­βλημα που ανα­δύ­ε­ται μέσα στην κρίση: ο διαρκώς αυξα­νό­με­νος αριθμός εισαγ­γε­λι­κών εντολών και ακού­σιων νοση­λειών, ο οποίος έχει φθάσει σε ιδιαί­τερα υψηλά ποσοστά και αφορά συχνά πάνω από το 60% των νοση­λειών στα ψυχια­τρικά τμήματα είτε των ψυχια­τρι­κών νοσο­κο­μείων είτε των ψυχια­τρι­κών κλι­νι­κών των γενικών νοσο­κο­μείων. Υπο­λο­γί­ζε­ται πως χρεια­ζό­μα­στε πλέον τέσ­σε­ρις κλίνες κάθε μέρα για κάθε εκα­τομ­μύ­ριο πλη­θυ­σμού για ακού­σιες νοση­λείες. Αυτό σημαί­νει πως στην Αττική χρεια­ζό­μα­στε κατ’ εκτί­μηση πάνω από 20 κλίνες κάθε μέρα μόνο για τη νοση­λεία ασθενών κατόπιν εισαγ­γε­λι­κής εντολής. Και όπως η καθη­με­ρινή εμπει­ρία δείχνει, κάτω από την πίεση αυτή η πλήρης απο­διορ­γά­νωση των ψυχια­τρι­κών κλι­νι­κών είναι πλέον γεγονός» ανα­φέ­ρει ο ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Υγείας.

Επα­να­σχε­δια­σμός της ψυχικής υγείας

Ο κ. Ξανθός τόνισε ότι είναι επι­βε­βλη­μένα ο επα­να­σχε­δια­σμός της πολι­τι­κής για την ψυχική υγεία, η θέσπιση νέων στόχων, η ενί­σχυση των δημό­σιων δομών παροχής υπη­ρε­σιών ψυχικής υγείας, ο ουσια­στι­κός έλεγχος των μη κυβερ­νη­τι­κών οργα­νώ­σεων και των ιδιω­τι­κών ψυχια­τρι­κών κλι­νι­κών, η στήριξη του θεσμού των ΚΟΙΣΠΕ ως σχήμα επαγ­γελ­μα­τι­κής και κοι­νω­νι­κής επα­νέ­ντα­ξης και χει­ρα­φέ­τη­σης των ψυχικά ασθενών, η πραγ­μά­τωση της τομε­ο­ποί­η­σης και η επα­να­δια­πραγ­μά­τευση των δεσμεύ­σεων της χώρας με τους κοι­νο­τι­κούς εταί­ρους.

«Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα μπο­ρούμε να μιλάμε για τις απα­ραί­τη­τες προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την επι­βί­ωση αλλά και την περαι­τέρω ανά­πτυξη της ψυχικής υγείας στην Ελλάδα στη μόνη δυνατή κατεύ­θυνση, εκείνη της ολο­κλη­ρω­μέ­νης περί­θαλ­ψης με κύριο προ­σα­να­το­λι­σμό την κοι­νό­τητα και την εξα­το­μι­κευ­μένη φρο­ντίδα» ανέφερε.

Σκοπός, όπως προ­σέ­θεσε ο κ. Ξανθός, είναι να ενι­σχυ­θεί η κοι­νο­τική φρο­ντίδα και να δοθεί έμφαση στην πρω­το­βάθ­μια περί­θαλψη και στην πρόληψη. «Το σύστημα πρέπει να λει­τουρ­γή­σει πλέον στη βάση ενός δικτύου και η φορά της κατεύ­θυν­σης των περι­στα­τι­κών θα πρέπει να είναι φυγό­κε­ντρη και όχι κεντρο­μό­λος. Δηλαδή, από το γενικό νοσο­κο­μείο προς την κοι­νό­τητα και το Κέντρο Ψυχικής Υγείας και όχι από την κοι­νό­τητα προς το γενικό νοσο­κο­μείο».

Ο κ. Ξανθός προει­δο­ποί­ησε ότι αν δεν ανα­πτυ­χθεί η πρω­το­βάθ­μια φρο­ντίδα ψυχικής υγείας και η δια­σύν­δεσή της με τις υπό­λοι­πες υπη­ρε­σίες πρω­το­βάθ­μιας φρο­ντί­δας υγείας και τη συνα­κό­λουθη ανά­πτυξη της συνερ­γα­τι­κής φρο­ντί­δας, αν δεν προ­ω­θη­θούν στρα­τη­γι­κές πρό­λη­ψης, αν δεν αλλάξει το κυρί­αρχο ψυχια­τρικό παρά­δειγμα και αν δεν ακού­σουμε τις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες που ανα­δύ­ο­νται από τα τραυ­μα­τικά βιώματα των ασθενών, κάθε προ­σπά­θεια μεταρ­ρύθ­μι­σης θα παρα­μεί­νει κενό γράμμα και θα καταρ­ρεύ­σει. Στη βάση αυτή, όπως είπε, θα επα­νε­ξε­τα­στεί το θεσμικό πλαίσιο των ακού­σιων εισα­γω­γών.

Το ΒΗΜΑ