Σχολικός εκφοβισμός (bullying) και στα νηπιαγωγεία;

Σχο­λι­κός εκφο­βι­σμός (bullying) και στα νηπια­γω­γεία; Ναι. Και στα νηπια­γω­γεία! Αυτό προ­κύ­πτει από έρευνα που έκανε η σχολική σύμ­βου­λος στην περι­φέ­ρεια Αττικής και διδά­κτο­ρας ψυχο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών Ελένη Δ. Τρίγκα. Συμπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στο βιβλίο της«Ενδο­σχο­λική Βία και σχο­λι­κός εκφο­βι­σμός» που κυκλο­φό­ρησε πριν από λίγες μέρες από τις εκδό­σεις “Παπα­ζήση”.

Η έρευνα έγινε με βάση απα­ντή­σεις 119 γυναι­κών νηπια­γω­γών στην περιοχή της Αττικής, σε σύνολο 150, που κλή­θη­καν να το συμπλη­ρώ­σουν. Από την ανάλυση των δεδο­μέ­νων προ­κύ­πτει ότι, όπως συμ­βαί­νει και διεθνώς, η πράξη σωμα­τι­κής και λεκτι­κής βίας ενα­ντίον συμ­μα­θη­τών αυξά­νε­ται χρόνο με τον χρόνο, με τα αγόρια να εκδη­λώ­νουν συχνό­τερα επι­θε­τική συμπε­ρι­φορά εκμε­ταλ­λευό­μενα τη σωμα­τική, πνευ­μα­τική ή κοι­νω­νική αδυ­να­μία των παιδιών.

Όσον αφορά στην κλίμακα των παρα­γό­ντων που συμ­βάλ­λουν στην εμφά­νιση αυτού του φαι­νο­μέ­νου, προ­κύ­πτει ότι οι λόγοι που σπρώ­χνουν ένα παιδί- ακόμη και στην προ­σχο­λική ηλικία- σε μια τέτοια στάση έχουν σχέση: με τους ανε­παρ­κείς συναι­σθη­μα­τι­κούς δεσμούς γονέων και παιδιών, τα συζυ­γικά προ­βλή­ματα, τα επιεική μέτρα πει­θαρ­χίας, τις αυστη­ρές απαι­τή­σεις των γονέων, την αδυ­να­μία του πατέρα και της μητέρας να βοη­θή­σουν το παιδί τους, το χαμηλό εισό­δημα των γονέων και την ύπαρξη πολυ­με­λούς οικο­γέ­νειας.

Ενδια­φέ­ρο­ντα είναι και τα παρα­κάτω ευρή­ματα: Η συχνό­τητα του εκφο­βι­σμού δεν σχε­τί­ζε­ται με το φύλο των μαθητών, οι μαθητές με χαμηλή επίδοση εκδη­λώ­νουν συχνό­τερα προ­βλή­ματα συμπε­ρι­φο­ράς, οι Έλληνες μαθητές είναι περισ­σό­τερο επιρ­ρε­πείς στον εκφο­βι­σμό, η εθνι­κό­τητα είναι τελευ­ταίος λόγος κινή­τρου εκφο­βι­σμού.

Όσον αφορά στο ερώτημα κατά πόσον οι ερω­τη­θεί­σες νηπια­γω­γοί πιστεύ­ουν ότι οι εκπαι­δευ­τι­κοί έχουν επαρ­κείς γνώσεις για να δια­χει­ρι­στούν απο­τε­λε­σμα­τικά τα προ­βλή­ματα της σχο­λι­κής βίας, σε ποσοστό 16,1% απά­ντη­σαν «Ναι» και σε ποσοστό 83,9% απά­ντη­σαν «Όχι».

Σχετικά με τις ρυθ­μι­στι­κές μετα­βλη­τές στην αντι­με­τώ­πιση του φαι­νο­μέ­νου, οι απα­ντή­σεις ιεραρ­χικά είναι: ο μεγάλος αριθμός μαθητών στην τάξη, η ανε­παρ­κής συνερ­γα­σία με την οικο­γέ­νεια, οι κακές σχέσεις μεταξύ των μαθητών και οι κοι­νω­νι­κές προ­κα­τα­λή­ψεις των μαθητών.

Για τους τρόπους αντι­με­τώ­πι­σης του προ­βλή­μα­τος, ο υψη­λό­τε­ρος βαθμός συμ­φω­νίας απο­τυ­πώ­θηκε στις παρα­κάτω προ­τά­σεις: παρα­κί­νηση του μαθητή για συμ­με­τοχή του στις δρα­στη­ριό­τη­τες του σχο­λείου, υπεν­θύ­μιση του τρόπου των κανόνων συμπε­ρι­φο­ράς της τάξης, ενη­μέ­ρωση μέσω επι­μόρ­φω­σης των νηπια­γω­γών για τους τρόπους αντι­με­τώ­πι­σης των προ­βλη­μά­των, συζή­τηση με το μαθητή, συμ­με­τοχή των μαθητών στην επίλυση του προ­βλή­μα­τος, συζή­τηση μέσα στην τάξη για τις συνέ­πειες παρό­μοιων συμπε­ρι­φο­ρών.

Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει το κεφά­λαιο για τα χαρα­κτη­ρι­στικά της προ­σω­πι­κό­τη­τας του θύτη και του θύματος (στο δημο­τικό, γυμνά­σιο και λύκειο).

Συνο­πτικά είναι τα εξής:

Ο θύτης συνήθως είναι εύσωμος με εμφα­νείς σωμα­τι­κές δυνά­μεις, ενώ το θύμα έχει σωμα­τική αδυ­να­μία.

Ο θύτης είναι άτομο εξω­στρε­φές και κοι­νω­νικά υπερ­δρα­στή­ριο ενώ το θύμα είναι άτομο εσω­στρε­φές, συνε­σταλ­μένο, μονα­χικό.

Ο θύτης έχει μειω­μένο αυτο­έ­λεγχο, είναι επιρ­ρε­πής στις παρα­βά­σεις των κανόνων και δεν έχει ενοχές για τις ενέρ­γειες του ενώ το θύμα έχει υπερ­βο­λι­κές ανα­στο­λές και έντονη τάση για αυτο­ε­νο­χο­ποί­ηση.

Ο θύτης είναι άτομο αυθόρ­μητο, παρορ­μη­τικό, ετοι­μό­λογο και δείχνει ότι έχει αυτο­πε­ποί­θηση, ενώ το θύμα είναι άτομο παθη­τικό, άτολμο και ανίκανο να υπε­ρα­σπι­στεί τον εαυτό του.

«Γενικά, θύτης και θύμα» τονίζει η συγ­γρα­φέας «έχουν ένα κοινό χαρα­κτη­ρι­στικό, δηλαδή και οι δύο κατα­τρύ­χο­νται από συναι­σθή­ματα εσω­τε­ρι­κής ανα­σφά­λειας, ανε­πάρ­κειας και κατω­τε­ρό­τη­τας».

Το βιβλίο-πόνημα των 253 σελίδων συν­δυά­ζει το θεω­ρη­τικό πλαίσιο και την εκπαι­δευ­τική παρέμ­βαση. Το θεω­ρη­τικό μέρος απο­τε­λεί­ται από κεφά­λαια που παρου­σιά­ζουν τον εννοιο­λο­γικό προσ­διο­ρι­σμό του όρου, τις θεωρίες κοι­νω­νι­κο­ποί­η­σης, τα χαρα­κτη­ρι­στικά των παιδιών θυτών και θυμάτων αλλά και παιδιών παρα­τη­ρη­τών, τα αίτια της βίας, την πρόληψη των φαι­νο­μέ­νων και την αντι­με­τώ­πισή τους με βάση τις πολι­τι­κές του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος καθώς και τις ψυχο­παι­δα­γω­γι­κές παρεμ­βά­σεις που μπορούν να γίνουν σε ατομικό επίπεδο και σε επίπεδο σχο­λι­κής μονάδας.

Το ερευ­νη­τικό μέρος συγκρο­τεί­ται από κεφά­λαια που ανα­φέ­ρο­νται στον σκοπό της έρευνας, στη μεθο­δο­λο­γία, στο δείγμα, στη δια­δι­κα­σία της έρευνας, στην ανάλωση των δεδο­μέ­νων, στη στα­τι­στική επε­ξερ­γα­σία και στα συμπε­ρά­σματα της μελέτης. Χαρα­κτη­ρι­στικό της ενδε­λε­χούς ανά­πτυ­ξης της μελέτης είναι ότι η ελλη­νό­γλωσση και ξενό­γλωσση βιβλιο­γρα­φία καλύ­πτει 23 σελίδες. Ένα έργο υπέρ του δικαιώ­μα­τος των μαθητών και μαθη­τριών να μπαί­νουν στο σχολείο χωρίς να φοβού­νται κάποιο συμ­μα­θητή τους.