Γερμανικός χάρτης με τα Ιμια ελληνικά – Το παρασκήνιο της κρίσης και ο διπλωματικός πόλεμος

Γερ­μα­νι­κός χάρτης της Τουρ­κίας, ο οποίος είχε εκδοθεί σε συνερ­γα­σία με το τουρ­κικό Γενικό Επι­τε­λείο πριν από την κρίση των Ιμίων, απει­κο­νί­ζει τις δύο νησίδες ως ελλη­νι­κές με την ονο­μα­σία «Ν. Λίμνια» (Νήσος Ιμια), αντί με την τουρ­κική ονο­μα­σία «Καρντάκ» – Δύο πρω­τα­γω­νι­στές των γεγο­νό­των του ’96 απο­κα­λύ­πτουν στην «Κ» άγνω­στες πτυχές

31 Ιανουα­ρίου 1996. Η κορύ­φωση της κρίσης των Ιμίων οδηγεί στη συντριβή του ελι­κο­πτέ­ρου «Π.Ν. 21» τύπου «Αγκού­στα Μπελ» και στον θάνατο των τριών Ελλήνων αξιω­μα­τι­κών. Είκοσι οκτώ χρόνια μετά, η «Κ» επι­χει­ρεί να φωτίσει το άγνωστο παρα­σκή­νιο της κρίσης και τις αιτίες που έφεραν τις δύο χώρες σε τροχιά σύγκρου­σης. Μέσα από τις απο­κλει­στι­κές μαρ­τυ­ρίες στην «Κ» δύο εκ των πρω­τα­γω­νι­στών της κρίσης, του Ελληνα τότε πρέσβη στην Αγκυρα Δημη­τρίου Νεζε­ρίτη και του πρώην υφυ­πουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών της Τουρ­κίας Ονούρ Οϊμέν, απο­κα­λύ­πτο­νται άγνω­στες λεπτο­μέ­ρειες της κρίσης και στοι­χεία από τον «πόλεμο της διπλω­μα­τίας».

Σε ένα χρο­νο­λό­γιο γεγο­νό­των χωρι­σμένο σε επτά μέρη, ο στενός συνερ­γά­της της τότε πρω­θυ­πουρ­γού Τανσού Τσιλέρ, το «πραγ­μα­τικό αφε­ντικό στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών», όπως τον χαρα­κτη­ρί­ζει ο πρέσβης Νεζε­ρί­της, ξεδι­πλώ­νει άγνω­στες πτυχές της τουρ­κι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής, ενώ ο Ελληνας διπλω­μά­της προ­βαί­νει στην απο­κά­λυψη των πραγ­μα­τι­κών προ­θέ­σεων της τουρ­κι­κής ηγεσίας και των λεπτών χει­ρι­σμών της ελλη­νι­κής απο­στο­λής μέσα από δια­λό­γους που διη­μεί­φθη­σαν πίσω από τις κλει­στές πόρτες.

Πράξη πρώτη

Η προ­σά­ραξη του «Φιγκέν Ακάτ» και τα σχέδια της Αγκυρας

Στα τέλη του 1995 η βεβα­ρη­μένη υγεία του Ανδρέα Παπαν­δρέου τον οδηγεί να παρα­δώ­σει την πρω­θυ­πουρ­γία στον Κώστα Σημίτη. Την ίδια ώρα, στην αντί­περα όχθη οι τουρ­κι­κές εκλογές της 24ης Δεκεμ­βρίου, μία ημέρα πριν από την προ­σά­ραξη του τουρ­κι­κού φορ­τη­γού πλοίου «Φιγκέν Ακάτ» σε αβαθή στην ανα­το­λική νησίδα των Ιμίων, έφεραν την εκλο­γική ήττα της Τανσού Τσιλέρ, η οποία παρά τους κλυ­δω­νι­σμούς και τις αντι­δρά­σεις παρέ­μεινε στην ηγεσία της χώρας μέχρι τον σχη­μα­τι­σμό κυβέρ­νη­σης.

Οπως σημειώ­νει ο Τούρκος πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών, «όταν ξέσπασε η κρίση ήταν μια περί­ο­δος που στην Τουρκία και στην Ελλάδα υπήρχε αλλαγή κυβερ­νή­σεων, ενώ ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών μας είχε πρό­σφατα αντι­κα­τα­στα­θεί. Σκε­φθείτε πως υπήρξαν έξι φορές αλλαγές υπουρ­γών στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών μέσα σε δυόμισι χρόνια. Ετσι δεν ήταν η πιο σταθερή περί­ο­δος». Σύμφωνα με τον επίτιμο πρέσβη Νεζε­ρίτη, «η τουρ­κική πλευρά είχε μελε­τή­σει πολύ προ­σε­κτικά το πότε θα προ­κα­λούσε την κρίση, διότι εκείνη την εποχή δεν είχε γίνει ακόμη η εκλογή του Κώστα Σημίτη. Πρω­θυ­πουρ­γός ήταν ακόμη ο Ανδρέας Παπαν­δρέου, ο οποίος βρι­σκό­ταν άρρω­στος στο νοσο­κο­μείο. Στην Ελλάδα οι κυβερ­νή­σεις είναι πρω­θυ­πουρ­γο­κε­ντρι­κές, οπότε εκείνη τη στιγμή η χώρα βρι­σκό­ταν σε μια κατά­σταση εκκρε­μό­τη­τας. Το γεγονός αυτό έδινε στην Τουρκία μια πάρα πολύ καλή ευκαι­ρία να προ­χω­ρή­σει στην κρίση αυτή, την οποία, όπως μου είχε απο­κα­λύ­ψει ο τότε πρό­ε­δρος της Επι­τρο­πής Εξω­τε­ρι­κών Υπο­θέ­σεων της τουρ­κι­κής Βουλής, σχε­δί­α­ζαν ήδη από το καλο­καίρι του 1995».

«Οταν συνέβη το περι­στα­τικό με το “Φιγκέν Ακάτ”», υπο­στη­ρί­ζει ο Τούρκος διπλω­μά­της, «αντι­λη­φθή­καμε ότι τα Καρντάκ (σ.σ. έτσι απο­κα­λεί τα Ιμια) ήταν κατα­χω­ρι­σμένα στα έγγραφα της τοπικής τουρ­κι­κής κυβέρ­νη­σης ως μέρος της τουρ­κι­κής επι­κρά­τειας, και συμ­βου­λευ­τή­καμε διε­θνείς χάρτες που εμφα­νί­ζουν τα Καρντάκ εντός των τουρ­κι­κών χωρικών υδάτων. Στη συνέ­χεια συμ­βου­λευ­τή­καμε και άλλες υπη­ρε­σίες που μπορεί να ήταν ενη­με­ρω­μέ­νες για την ιστορία των νησιών και ανα­κα­λύ­ψαμε ότι δεν υπήρχε καμία απο­λύ­τως αμφι­βο­λία για την υπαγωγή των Καρντάκ. Ομως εκείνη τη στιγμή δεν θέλαμε να δημιουρ­γή­σουμε πολι­τικό πρό­βλημα, γιατί το θέμα με το καράβι λύθηκε και δεν υπήρχε τίποτα να κάνουμε».

Ενα κλίμα που δεν προ­μή­νυε κλι­μά­κωση περι­γρά­φει και ο πρέσβης Νεζε­ρί­της. «Οταν συνέβη το περι­στα­τικό με το “Φιγκέν Ακάτ”, ο γραμ­μα­τέας της πρε­σβείας μας κ. Παπα­με­λε­τίου μετέβη στο τουρ­κικό ΥΠΕΞ και έκανε το διάβημα. Η απά­ντηση των Τούρκων ήταν “ναι, θα πούμε του κυβερ­νήτη να δεχθεί να απο­κολ­λη­θεί από τις ελλη­νι­κές αρχές”. Το ζητού­μενο είναι ότι εάν η ιστορία είχε μείνει εκεί, τότε δεν θα είχε υπάρξει καμία συνέ­χεια», θυμάται.

Πράξη δεύτερη

Η αμφι­σβή­τηση του καθε­στώ­τος των νησίδων

Τις ημέρες που ακο­λού­θη­σαν, η ελλη­νική πρε­σβεία στην Αγκυρα βρι­σκό­ταν σε τακτική επι­κοι­νω­νία με το τουρ­κικό ΥΠΕΞ, καθώς η τουρ­κική πλευρά αμφι­σβη­τούσε την ελλη­νι­κό­τητα των Ιμίων. Οπως εξι­στο­ρεί ο πρώην επι­κε­φα­λής της ελλη­νι­κής απο­στο­λής, «λίγες ημέρες μετά το επει­σό­διο με το τουρ­κικό φορτηγό πλοίο, η Τουρκία έστειλε ρημα­τική δια­κοί­νωση στην ελλη­νική πρε­σβεία η οποία έλεγε ότι “οι νησίδες είναι τουρ­κι­κές και είναι κατα­γε­γραμ­μέ­νες στο τουρ­κικό κτη­μα­το­λό­γιο του νομού Μπό­ντρουμ”. Η τουρ­κική δια­κοί­νωση προ­κά­λεσε την άμεση απά­ντηση της Ελλάδας. Αλλωστε δεν θα μπο­ρού­σαμε να αφή­σουμε μια ρημα­τική δια­κοί­νωση σαν και αυτή ανα­πά­ντητη, καθώς θα σήμαινε τη σιωπηρή ανα­γνώ­ριση των ισχυ­ρι­σμών της τουρ­κι­κής πλευράς».

Από την άλλη, ο υφυ­πουρ­γός Οϊμέν περι­γρά­φει την πρώιμη διπλω­μα­τική κρίση και ανα­φέ­ρε­ται στις τουρ­κι­κές ενστά­σεις. «Πήραμε ένα σημεί­ωμα από την ελλη­νική πρε­σβεία στην Αγκυρα που ισχυ­ρι­ζό­ταν ότι τα Καρντάκ ήταν ελλη­νικό έδαφος. Οι διπλω­μά­τες σας επι­σκέ­φτη­καν το υπουρ­γείο μας, συνο­μί­λη­σαν μαζί μου και με τον υπουργό Μπαϊκάλ, προ­έ­βα­λαν τα επι­χει­ρή­ματά τους και τους εξη­γή­σαμε ότι σύμφωνα με όλες τις πλη­ρο­φο­ρίες δεν υπάρχει καμία αμφι­βο­λία πως τα νησιά ήταν τουρ­κικό έδαφος και πως για εμάς δεν υπάρχει καμία συζή­τηση επ’ αυτού. Επειτα ο υπουρ­γός μας επι­σκέ­φθηκε την πρω­θυ­πουργό και δήλωσε το ίδιο. Οπότε για εμάς το θέμα είχε ήδη κλείσει».

Πράξη τρίτη

Ο «πόλεμος» διά των ΜΜΕ

Το νέο έτος (1996) βρίσκει την Ελλάδα υπό την ηγεσία του Κώστα Σημίτη. Ο τότε δήμαρ­χος Καλύ­μνου, Δημή­τρης Δια­κο­μι­χά­λης, πλη­ρο­φο­ρού­με­νος πως οι τουρ­κι­κές αρχές αμφι­σβη­τούν το καθε­στώς των Ιμίων, μετα­βαί­νει στις 25 Ιανουα­ρίου 1996 στην ανα­το­λική νησίδα (Μικρή Ιμια) και υψώνει την ελλη­νική σημαία. Η πράξη του δημάρ­χου χαρα­κτη­ρί­ζε­ται «προ­κλη­τική» και «εχθρική» από τον τουρ­κικό Τύπο, με δημο­σιο­γρά­φους της εφη­με­ρί­δας «Χουριέτ» να μετα­βαί­νουν στη Μικρή Ιμια και να υψώνουν την τουρ­κική σημαία, υπο­στέλ­λο­ντας την ελλη­νική.

Οπως υπο­στη­ρί­ζει ο πρέσβης Οϊμέν, «ο ελλη­νι­κός Τύπος έγραψε αρκετά άρθρα σχετικά με το θέμα και αυτό δημιούρ­γησε μια δημόσια αντί­δραση και στις δύο χώρες. Αρχικά ο δήμαρ­χος Καλύ­μνου έφερε μια ελλη­νική σημαία και πήγε στο Καρντάκ και την τοπο­θέ­τησε, ενώ στη συνέ­χεια ο τουρ­κι­κός Τύπος αντέ­δρασε και έγραψε άρθρα σχετικά με το θέμα. Αυτό οδήγησε κάποιους Τούρ­κους δημο­σιο­γρά­φους να μετα­βούν στη βρα­χο­νη­σίδα και να κατε­βά­σουν την ελλη­νική σημαία και να βάλουν αντί αυτής την τουρ­κική. Ολο αυτό το ζήτημα προ­κά­λεσε μια μεγάλη πολι­τική κρίση».

Στον αντί­ποδα της εξι­στό­ρη­σης Οϊμέν, ο Ελληνας πρέσβης Νεζε­ρί­της σημειώ­νει: «Ηταν δεδο­μένο ότι κάποια στιγμή θα διέρ­ρεαν στον ελλη­νικό Τύπο οι τουρ­κι­κές αξιώ­σεις, καθώς η Τουρκία μέσω της ρημα­τι­κής δια­κοί­νω­σης αμφι­σβη­τούσε επίσημα όχι μόνο το καθε­στώς των Ιμίων, αλλά όλο το καθε­στώς της περιο­χής, όπως αυτό είχε χαρα­χθεί μέσω της τουρκο-ιταλικής συμ­φω­νίας για τον καθο­ρι­σμό των συνόρων στο Νότιο Αιγαίο, στο ύψος της Δωδε­κα­νή­σου. Πρέπει να γνω­ρί­ζετε πως ένας Τούρκος διπλω­μά­της, συνερ­γά­της της Τσιλέρ, είχε πει ότι “αυτό είναι κάτι το οποίο προ­ε­τοι­μά­ζουμε από το καλο­καίρι”».

Το διά­στημα 25-28 Ιανουα­ρίου ο «πόλεμος» δι’ αντι­προ­σώ­πων κλι­μα­κώ­νε­ται, με τις πολι­τι­κές ηγεσίες να λαμ­βά­νουν θέσεις «μάχης» και τους δύο πρω­θυ­πουρ­γούς να δια­σταυ­ρώ­νουν τα ξίφη τους στην επι­κοι­νω­νιακή αρένα. Η ελλη­νική πρε­σβεία στην Αγκυρα βρί­σκε­ται σε συνα­γερμό, με το ελλη­νικό επι­τε­λείο να ετοι­μά­ζε­ται να αντι­κρού­σει τις τουρ­κι­κές αιτιά­σεις. «Περί το τέλος του Ιανουα­ρίου, λίγες ημέρες πριν φθά­σουμε στο απο­κο­ρύ­φωμα της κρίσεως, επι­σκέ­φθηκα το τουρ­κικό υπουρ­γείο και συνο­μί­λησα με τον υπουργό Μπαϊκάλ», θυμάται ο κ. Νεζε­ρί­της. «Ο Μπαϊκάλ ήταν πολύ ψύχραι­μος και καθόλου εκνευ­ρι­σμέ­νος από την κατά­σταση. Καθί­σαμε πλάι πλάι και μου διάβασε τη ρημα­τική δια­κοί­νωση, η οποία ήταν ένα ολό­κληρο κατε­βατό με το σύνολο της τουρ­κι­κής επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας, γραμ­μέ­νης στα αγγλικά».

«Πρέπει να σας πω», προ­σθέ­τει ο Ελληνας πρέσβης, «πως όπως καθό­μουν δίπλα του, έριξα μια ματιά στο κείμενο που διάβαζε. Παρα­τή­ρησα πως σε ορι­σμένα σημεία πάνω από τα αγγλικά είχε γραμ­μέ­νες μετα­φρά­σεις λέξεων στα τουρ­κικά. Ο άνθρω­πος δεν ήξερε πάρα πολύ καλά αγγλικά ώστε να γνω­ρί­ζει τι ήταν ακριβώς αυτά τα οποία μου έλεγε».

«Οι οδηγίες που είχα πάρει από τον Θ. Πάγκαλο», προ­σθέ­τει ο κ. Νεζε­ρί­της, «ήταν να πάω στο υπουρ­γείο και να δω όλη την ανώτατη ηγεσία για να προ­σπα­θή­σουμε να εκτο­νώ­σουμε την κρίση, με το επι­χεί­ρημα ότι η συσ­σώ­ρευση ναυ­τι­κών δυνά­μεων στην περιοχή προ­κα­λούσε κίνδυνο σύρ­ρα­ξης. Μετά τη συνά­ντηση με τον Μπαϊκάλ πήγα και είδα τον Οϊμέν και μου είπε ορι­σμένα πράγ­ματα, τα οποία μετέ­φερα στην Αθήνα. Ο Οϊμέν συνό­ψισε τη συζή­τησή μας με τη φράση “αγαπητέ κύριε πρέσβη, τα πράγ­ματα είναι πάρα πολύ σοβαρά. Η κρίση αυτή πρέπει να ελεγ­χθεί. Μαζέψτε τις δυνά­μεις σας, μαζέψτε τις σημαίες σας και απο­συρ­θείτε”. Αυτά συνέ­βη­σαν το πρωί της ημέρας της κρίσεως, ενώ από τις 3-4 το από­γευμα ο Οϊμέν είχε εξα­φα­νι­στεί γιατί ήταν στις συσκέ­ψεις που προ­ε­τοί­μα­ζαν την απόβαση στα Ιμια. Μην έχουμε αυτα­πά­τες, ο Οϊμέν ήταν το πραγ­μα­τικό αφε­ντικό στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών».

Την ίδια ώρα, ο Οϊμέν περι­γρά­φει τα γεγο­νότα ως εξής: «Η ελλη­νική κυβέρ­νηση ενήρ­γησε επίσημα, έστειλε στρα­τεύ­ματα και τοπο­θέ­τη­σαν την ελλη­νική σημαία στα Ιμια. Ο Θ. Πάγκα­λος μας είπε ότι αυτή η σημαία δεν θα απο­συρ­θεί ποτέ και τα στρα­τεύ­ματα δεν θα επι­στρέ­ψουν ποτέ. Ετσι προ­κλή­θηκε μια πραγ­μα­τική πολι­τική κρίση μεταξύ των δύο χωρών, ενώ στο υπουρ­γείο συζη­τή­σαμε για το πώς μπο­ρούμε να αντι­δρά­σουμε. Ετσι χρη­σι­μο­ποι­ή­σαμε όλους τους διπλω­μα­τι­κούς τρόπους και τα μέσα για να επι­κοι­νω­νή­σουμε με την ελλη­νική κυβέρ­νηση».

Συμπλη­ρώ­νο­ντας, ο Τούρκος πρέσβης περι­γρά­φει το σκηνικό στο τουρ­κικό επι­τε­λείο. «Η θέση του Θ. Πάγκα­λου δεν άφηνε περι­θώ­ρια ελιγμών σε κανέναν», υπο­στη­ρί­ζει και προ­σθέ­τει: «Ως εκ τούτου συζη­τή­σαμε με την κυβέρ­νηση σε ανώτατο επίπεδο και η κυβέρ­νηση απο­φά­σισε ότι σε περί­πτωση που οι Ελληνες δεν δεχθούν τον διπλω­μα­τικό τρόπο επί­λυ­σης του προ­βλή­μα­τος, ο μόνος τρόπος να απο­τρέ­ψουμε τις ενέρ­γειες της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης είναι στέλ­νο­ντας στρα­τεύ­ματα όχι στα μικρά νησιά όπου στάθ­μευαν τα ελλη­νικά στρα­τεύ­ματα, αλλά στην άλλη βρα­χο­νη­σίδα (Δυτική Ιμια), απο­φεύ­γο­ντας οποια­δή­ποτε αντι­πα­ρά­θεση, και να προ­σπα­θή­σουμε να το λύσουμε μέσω της διπλω­μα­τίας».

«Η Τουρκία δεν πέτυχε τους στόχους της στα Ιμια»

Πράξη τέταρτη

Η απο­στολή στρα­τευ­μά­των και ο ρόλος της διπλω­μα­τίας

Από τις πρώτες μέρες της κρίσης οι αμε­ρι­κα­νι­κές δυνά­μεις παρα­κο­λου­θού­σαν τα γεγο­νότα. Ο υπεύ­θυ­νος της αμε­ρι­κα­νι­κής διπλω­μα­τίας για τα θέματα Ευρώπης, Ρίτσαρντ Χόλ­μπρουκ βρι­σκό­ταν σε ανοικτή γραμμή με τα υπουρ­γεία Εξω­τε­ρι­κών των δύο χωρών. «Τον Ρίτσαρντ Χόλ­μπρουκ τον γνώριζα ήδη από τις προη­γού­με­νες συνερ­γα­σίες μας», λέει ο Οϊμέν. «Κατά τις 3.00 τα ξημε­ρώ­ματα (31 Ιανουα­ρίου) μου τηλε­φώ­νησε και είπε, “ακού­σαμε ότι τα τουρ­κικά στρα­τεύ­ματα πρό­κει­ται να απο­βι­βα­στούν στο Καρντάκ, είναι αλήθεια; Γιατί μια τέτοια πράξη δημιουρ­γεί πραγ­μα­τικά μια σοβαρή κατά­σταση”. Του απά­ντησα “έχετε λάθος πλη­ρο­φο­ρία”. “Τώρα είμαι ανα­κου­φι­σμέ­νος”, μου λέει και του απαντώ: “Μην ανα­κου­φί­ζε­στε γιατί τα στρα­τεύ­ματά μας είναι ήδη εκεί. Δεν σχε­διά­ζουν να απο­βι­βα­στούν, αλλά είναι ήδη εκεί, διότι δεν υπάρχει δυνα­τό­τητα επί­λυ­σης του προ­βλή­μα­τος μέσω της διπλω­μα­τίας και ο μόνος τρόπος για να πεί­σουμε την ελλη­νική κυβέρ­νηση να απο­σύ­ρει τα στρα­τεύ­ματά της είναι να πάρει πίσω τη σημαία της”.

»Στην άλλη πλευρά της γραμμής, προ­φα­νώς ήταν και ο Θ. Πάγκα­λος. Είχαμε 4 ή 5 τηλε­φω­νι­κές συνο­μι­λίες με τον Χόλ­μπρουκ. Στο τέλος της νύχτας, ο Χόλ­μπρουκ μας είπε, “σε περί­πτωση που τα ελλη­νικά στρα­τεύ­ματα απο­συρ­θούν και η ελλη­νική σημαία απο­μα­κρυν­θεί, η τουρ­κική κυβέρ­νηση θα είναι έτοιμη να πάρει πίσω τα στρα­τεύ­ματά της και την παρου­σία της;”».

Μία ώρα νωρί­τερα (02.00), ο Ελληνας πρέσβης ειδο­ποιεί­ται για την απο­βί­βαση των τουρ­κι­κών ειδικών δυνά­μεων στη δυτική βρα­χο­νη­σίδα. Οπως εξι­στο­ρεί, «στις 2 το πρωί με πήρε τηλέ­φωνο ο διευ­θυ­ντής του γρα­φείου Τύπου, κ. Στε­φα­νό­που­λος και με ενη­μέ­ρωσε σχετικά, οπότε πήρα τηλέ­φωνο τους υπό­λοι­πους συνερ­γά­τες, τους εξήγησα την κατά­σταση και τους έφερα όλους στην πρε­σβεία».

Στο τουρ­κικό επι­τε­λείο οι συνε­δριά­σεις είναι συνε­χείς, ο Οϊμέν βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο των επαφών. «Εκείνες τις ώρες μίλησα με τον υπουργό και με τους ανω­τέ­ρους μου, οι οποίοι τόνισαν ότι αυτή ήταν η αρχική μας θέση, δηλαδή η από­συρση των δυνά­μεων και των σημαιών», ανα­φέ­ρει στην αφήγησή του στην «Κ». «Δεν ήταν στις προ­θέ­σεις μας να εισβά­λουμε σε κανένα νησί ή να στεί­λουμε στρα­τεύ­ματα σε κάποιο νησί της περιο­χής αυτής. Αλλά ανα­γκα­στή­καμε από τους Ελληνες να προ­βούμε σε μια τέτοια ενέρ­γεια», υπο­στη­ρί­ζει.

Σύμφωνα με τον Τούρκο διπλω­μάτη, «από τις πρώτες ώρες της επό­με­νης ημέρας (1η Φεβρουα­ρίου) είχαμε επι­στρέ­ψει στην προη­γού­μενη κατά­σταση στα Καρντάκ, δεν υπήρξε καμία περαι­τέρω αντι­πα­ρά­θεση και κανένα πρό­βλημα, ενώ οι Ελληνες απέ­συ­ραν τα στρα­τεύ­ματά τους και εμείς πήραμε πίσω τα δικά μας. Οπότε, δεν υπήρχε πλέον τοπο­θε­τη­μένη η ελλη­νική σημαία και αυτό μας επα­νέ­φερε στο “status quo ante”».

Πράξη πέμπτη

Το ελι­κό­πτερο «Π.Ν. 21» και η θυσία των τριών ιπτα­μέ­νων

Η κρίση των Ιμίων σημα­δεύ­τηκε από την απώλεια των τριών μελών του πλη­ρώ­μα­τος του ελι­κο­πτέ­ρου «Π.Ν. 21», των υπο­πλοιάρ­χων Χρι­στό­δου­λου Καρα­θα­νάση και Πανα­γιώτη Βλα­χά­κου και του αρχι­κε­λευ­στή Εκτορα Για­λο­ψού. Ο επί­τι­μος πρέσβης Οϊμέν και πρώην επι­κε­φα­λής της τουρ­κι­κής διπλω­μα­τίας σημειώ­νει: «Η πτώση του ελι­κο­πτέ­ρου ήταν προ­φα­νώς ένα ατύχημα. Λυπού­μα­στε πολύ για τους πιλό­τους, για τις οικο­γέ­νειές τους και για την ελλη­νική κυβέρ­νηση. Η κατα­νό­ηση του συμ­βά­ντος και οι πλη­ρο­φο­ρίες που έχουμε είναι ότι πρό­κει­ται για ατύχημα. Συνέβη κατά τη διάρ­κεια της νύχτας και πιθανόν να είχαν προ­βλή­ματα με τον εξο­πλι­σμό νυχτε­ρι­νής όρασης. Δεν ξέρω περισ­σό­τερα καθώς δεν έχουμε αναφορά για το ατύχημα από την ελλη­νική πλευρά, αλλά αυτή η κρίση ήταν μια περιττή κατά­σταση και είναι κρίμα που οι τρεις αερο­πό­ροι έχασαν τη ζωή τους». Στο ερώτημα της αντί­δρα­σης στην είδηση της πτώσης του ελι­κο­πτέ­ρου, ο κ. Νεζε­ρί­της δήλωσε πως επι­θυ­μεί να μην τοπο­θε­τη­θεί.

Στη συνέ­χεια της συζη­τή­σεως, ο Τούρκος πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών ερω­τά­ται αν είχε δοθεί εντολή στους στρα­τιώ­τες να προ­σβά­λουν ή να καταρ­ρί­ψουν τα ελλη­νικά πτητικά μέσα: «Το ελι­κό­πτερο δεν καταρ­ρί­φθηκε. Δεν είχαμε τέτοια πολι­τική, ούτε τέτοια πρόθεση και φυσικά δεν δόθηκαν τέτοιες οδηγίες στους στρα­τιώ­τες μας».

«Το ελι­κό­πτερο δεν καταρ­ρί­φθηκε. Δεν είχαμε τέτοια πολι­τική, ούτε τέτοια πρόθεση και φυσικά δεν δόθηκαν τέτοιες οδηγίες στους στρα­τιώ­τες μας», λέει ο Τούρκος διπλω­μά­της.

Πράξη έκτη

Η απο­κλι­μά­κωση και η από­συρση των στρα­τευ­μά­των

Σύμφωνα µε τις εκτιµήσεις ειδικών, η πολι­τική αστά­θεια στο εσω­τε­ρικό της Τουρ­κίας και η κυβερ­νη­τική αδυναµία της Τσιλέρ, που οδήγησε τον Ιούνιο του 1996 σε συνα­σπι­σμό με τον Νετσμε­τίν Ερμπα­κάν, συνη­γό­ρη­σαν στην εξω­τε­ρί­κευση της έντασης στο Αιγαίο.

Ο Οϊμέν απορ­ρί­πτει αυτήν την εκδοχή και υπο­στη­ρί­ζει: «Δεν ήταν τουρ­κική πρω­το­βου­λία αυτή η κρίση, δεν δημιουρ­γή­σαμε εμείς την κρίση και προ­σπα­θή­σαμε να την επι­λύ­σουμε μέσω της διπλω­μα­τίας από την πρώτη μέρα. Αλλά η κ. Τσιλέρ ανέφερε στο τέλος πως τα ελλη­νικά στρα­τεύ­ματα θα απο­συρ­θούν και θα πάρουν πίσω την ελλη­νική σημαία. Αυτό ήταν λοιπόν αυτό που είπε. Αλλά ξαναλέω πως η τουρ­κική κυβέρ­νηση δεν ήταν ο εμπνευ­στής αυτής της κρίσης και αυτού του προ­βλή­μα­τος».

«Ειλι­κρινά μιλώ­ντας», συμπλη­ρώ­νει ο Τούρκος διπλω­μά­της, «δεν περί­μενα έναν πόλεμο πλήρους κλί­μα­κας, γιατί ήμουν αρκετά σίγου­ρος ότι οι Ελληνες θα αντι­λαμ­βά­νο­νταν πως η Τουρκία είναι απο­φα­σι­σμένη, και έκαναν αυτό που περι­μέ­ναμε να κάνουν, δηλαδή απέ­συ­ραν τα στρα­τεύ­ματά τους και τη σημαία τους και έτσι δεν δημιουρ­γή­σαμε κανένα πρό­σθετο πρό­βλημα στον Τύπο ή στην κοινή γνώμη. Επο­μέ­νως, η εκτί­μησή μου είναι ότι επρό­κειτο για μια σοβαρή κρίση εκείνη τη στιγμή, η οποία τώρα έχει τελειώ­σει».

Στη δική του εκτί­μηση για τη βαρύ­τητα της κρίσης των Ιμίων, ο κ. Νεζε­ρί­της αξιο­λο­γεί την κατά­σταση ως «αρκού­ντως σοβαρή», υπο­γραμ­μί­ζο­ντας: «Κοι­τάξτε, βρε­θή­καμε αρκετά κοντά στον πόλεμο και οι στιγμές ήταν κρί­σι­μες, αλλά κατά τη γνώμη μου, δεν θα γινόταν ένας ολο­κλη­ρω­τι­κός πόλεμος. Οι Τούρκοι επι­δί­ω­καν να γίνει μια τοπική σύρραξη, να βου­λιά­ξουν κάνα δυο καράβια, να σκο­τω­θούν γύρω στα εκατό άτομα, καθώς οι Τούρκοι δεν τους λογα­ριά­ζουν πολύ τους ανθρώ­πους και μετά να ασκη­θούν πιέσεις προς τις δύο πλευρές για συνο­μι­λίες».

Πράξη έβδομη

Οι σχέσεις Ελλάδος – Τουρ­κίας στη «μετα-Ιμια» εποχή

Ολο­κλη­ρώ­νο­ντας τις συζη­τή­σεις µε τους δύο διπλωµάτες, ο κ. Οϊµέν τονίζει πως η κρίση των Ιμίων δεν έληξε στο Αιγαίο, αλλά μετα­φέρ­θηκε στη διπλω­μα­τική σκα­κιέρα. «Κοι­τάξτε, μετά το πέρας της κρίσης, οι Ελληνες συνέ­χι­ζαν να δημιουρ­γούν προ­βλή­ματα, καθώς απο­φά­σι­σαν να μπλο­κά­ρουν στην Ευρω­παϊκή Ενωση τη βοήθεια που έπρεπε να παρα­σχε­θεί στην Τουρκία για να αντι­σταθ­μί­σει την τελω­νειακή ένωση. Ετσι, δημιουρ­γή­θηκε μια νέα κατά­σταση, ένα νέο πρό­βλημα μεταξύ της Τουρ­κίας και της Ελλάδας, το οποίο διήρ­κεσε αρκετά μεγάλο χρονικό διά­στημα».

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Ελληνας πρέσβης που χει­ρί­στηκε την κρίση και τις σχέσεις των δύο κρατών μετά το πέρας αυτής τονίζει στην «Κ»: «Οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις από την εποχή των Ιμίων ήταν μονίμως πια κακές. Ημασταν σε μια περίοδο συνε­χούς κρίσεως, καθώς μετά τα Ιμια εμφα­νί­στηκε η πολι­τική των γκρίζων ζωνών. Τα τέσσερα χρόνια που παρέ­μεινα στην Τουρκία οι σχέσεις των δύο χωρών πήγαι­ναν από το κακό στο χει­ρό­τερο. Πάντως, πρέπει να τονι­στεί ότι η Τουρκία δεν πέτυχε τον επι­διω­κό­μενο στόχο της στα Ιμια, δηλαδή μια δια­πραγ­μά­τευση Ελλάδας – Τουρ­κίας για το καθε­στώς του Αιγαίου».

«Συνο­ψί­ζο­ντας, το συμπέ­ρα­σμα που λάβαμε», ανα­φέ­ρει ο Τούρκος διπλω­μά­της, «είναι ότι όλοι θα πρέπει να παίρ­νουν μαθή­ματα από τέτοιες κρίσεις και να συνει­δη­το­ποι­ή­σουν ότι ο μόνος τρόπος για να λυθούν τα τουρ­κο­ελ­λη­νικά προ­βλή­ματα δεν είναι μέσω τετε­λε­σμέ­νων γεγο­νό­των ή μέσω προ­κλή­σεων και επι­θέ­σεων, αλλά να δημιουρ­γη­θεί μια καλύ­τερη ατμό­σφαιρα μεταξύ των δύο χωρών μέσω του δια­λό­γου, ενώ η συμ­φι­λί­ωση Τουρ­κίας και Ελλάδας μπορεί να έρθει και μέσω της βοή­θειας του εκά­στοτε γενικού γραμ­μα­τέα του ΝΑΤΟ».

Πηγή kathimerini.gr

Αθα­νά­σιος Κατσι­κί­δης