Επιτέλους, μέτρα πρόληψης!

της Μαρ­γα­ρί­τας Αριανούτσου-Φαραγγιτάκη καθη­γή­τριας Οικο­λο­γίας στο ΕΚΠΑ.

Εκφρά­ζο­ντας ευθύς εξαρχής τη μεγάλη θλίψη μου για τις απώ­λειες ανθρώ­πι­νων ζωών και τα ειλι­κρινή μου συλ­λυ­πη­τή­ρια στους οικεί­ους τους, παρα­θέτω μια σειρά από ερω­τή­ματα και απα­ντή­σεις σχετικά με τη μεγάλη κατα­στροφή της περα­σμέ­νης Δευ­τέ­ρας. Γνω­ρί­ζο­ντας τα δεδο­μένα και τις δυνα­τό­τη­τες που υπάρ­χουν, μπο­ρούμε να ελα­χι­στο­ποι­ή­σουμε τις  πιθα­νό­τη­τες επα­νά­λη­ψης ανά­λο­γων τρα­γι­κών περι­στα­τι­κών.

Είναι η φωτιά ένα φυσικό φαι­νό­μενο στενά συν­δε­δε­μένο με το μεσο­γεια­κού τύπου κλίμα;

Η επι­στη­μο­νική έρευνα πάνω στο θέμα στις πέντε γεω­γρα­φι­κές περιο­χές της Γης  που έχουν μεσο­γειακό κλίμα έχει απο­δεί­ξει την άμεση σχέση της εκδή­λω­σης της φωτιάς με τα χαρα­κτη­ρι­στικά της βλά­στη­σης, τα οποία σχε­τί­ζο­νται με τις προ­σαρ­μο­γές των φυτών στη θερινή ξηρασία (αιθέρια έλαια, ρητίνη, μεγάλη ποσό­τητα νεκρής ιστά­με­νης μάζας).

Εχει η επι­στήμη στη διάθεσή της εργα­λεία έγκαι­ρου εντο­πι­σμού της εκδή­λω­σης της φωτιάς;

Πολύ προ­χω­ρη­μένα, που βασί­ζο­νται κυρίως στη δορυ­φο­ρική τεχνο­λο­γία.

Εχει η επι­στήμη φθάσει στο σημείο να μπορεί να προ­βλέ­πει τον κίνδυνο εκδή­λω­σης αλλά και τον τρόπο συμπε­ρι­φο­ράς της πυρ­κα­γιάς;

Ναι. Υπάρ­χουν σήμερα δια­θέ­σιμα συστή­ματα πρό­βλε­ψης κιν­δύ­νου που αξιο­ποιούν μετε­ω­ρο­λο­γικά δεδο­μένα, δεδο­μένα όγκου, κατα­νο­μής και ευφλε­κτό­τη­τας της βλά­στη­σης, τα οποία σε χαρ­το­γρα­φικό υπό­βα­θρο με τα γεω­μορ­φο­λο­γικά χαρα­κτη­ρι­στικά του ανα­γλύ­φου μπορούν να δώσουν σε σύντομο χρονικό διά­στημα πρό­βλεψη για τη συμπε­ρι­φορά της φωτιάς (ταχύ­τητα εξά­πλω­σης, φορά, ένταση στο μέτωπο της φλόγας κ.ά.).

Υπάρχει κατα­γε­γραμ­μένη μετα­βολή στα πρότυπα εκδή­λω­σης των πυρ­κα­γιών διεθνώς και στη χώρα μας;

Ναι. Η μετα­βολή αυτή σχε­τί­ζε­ται με την αλλαγή των χρήσεων γης από τον άνθρωπο και τη δια­φαι­νό­μενη αλλαγή στα κλι­μα­τικά δεδο­μένα. Οι παρα­δο­σια­κές χρήσεις των δασικών οικο­συ­στη­μά­των έχουν σε μεγάλο βαθμό εγκα­τα­λει­φθεί, με απο­τέ­λε­σμα να συγκε­ντρώ­νε­ται ολοένα και μεγα­λύ­τερη φυτο­μάζα στα δάση, ενώ οι οικι­σμοί δεν χωρο­θε­τού­νται σε δια­κρι­τές θέσεις από τα δάση και έτσι προ­κύ­πτει πλέον αστι­κο­ποι­η­μένο δάσος. Από την άλλη, έχει αυξηθεί η συχνό­τητα ακραίων κλι­μα­τι­κών φαι­νο­μέ­νων, π.χ. παρα­τε­τα­μέ­νης ξηρα­σίας, υψη­λό­τε­ρων θερ­μο­κρα­σιών και ανέμων μεγάλης ταχύ­τη­τας.

Οδη­γού­μα­στε, κατά συνέ­πεια, με μαθη­μα­τική ακρί­βεια σε κατα­στά­σεις συχνό­τε­ρων και μεγα­λύ­τε­ρης έκτασης και έντασης περι­στα­τι­κών πυρ­κα­γιών. Αυτές πλέον ανα­μέ­νε­ται να επι­συμ­βαί­νουν σε μεγα­λύ­τερα υψό­με­τρα (όπως οι φωτιές του Μαι­νά­λου το 2002 και του Ταϋ­γέ­του το 2007), σε μεγα­λύ­τερα γεω­γρα­φικά πλάτη (όπως στη Σουηδία) αλλά και σε θέσεις υψηλής πυρικής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας, δηλαδή εκεί που παλαιό­τερα υπήρχε η διεπαφή του αστικού ιστού με το δάσος και τώρα το αστι­κο­ποι­η­μένο δάσος.

Τι περι­λαμ­βά­νει η δια­χεί­ριση των δασικών πυρ­κα­γιών;

Η δια­χεί­ριση έχει τρία στάδια: πρόληψη, κατα­στολή και απο­κα­τά­σταση. Προ­κα­λεί μεγάλη απο­γο­ή­τευση η αδια­φο­ρία της πολι­τείας για την πρόληψη και η πει­σμα­τική σχεδόν άρνησή της να ενσω­μα­τώ­σει στις πρα­κτι­κές της την επι­στήμη στον τομέα αυτό. Η ελλη­νική και η διεθνής επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα μας έχουν συντά­ξει πλήθος εκθέ­σεων και προ­τά­σεων, οι οποίες θα μπο­ρού­σαν να έχουν ληφθεί υπ’ όψιν για την πρόληψη μιας τρα­γι­κής κατα­στρο­φής. Στα­χυο­λογώ μερικές από αυτές:

• Απο­μά­κρυνση βιο­μά­ζας στη δασική βλά­στηση και επα­να­φορά παρα­δο­σια­κών δρα­στη­ριο­τή­των (νέος όρος: βιο­οι­κο­νο­μία).

• Καθα­ρι­σμοί και περι­πο­λίες στα όρια οικι­σμών με δασικές εκτά­σεις.

• Κανόνες πυρα­σφά­λειας σπιτιών που κακώς ή καλώς βρί­σκο­νται μέσα στις δασικές εκτά­σεις.

• Οργά­νωση πολι­τι­κής προ­στα­σίας σε επίπεδο δήμου και κοι­νό­τη­τας με αυστηρή και συστη­μα­τική εκπαί­δευση. Η πολι­τική προ­στα­σία του δήμου οφείλει να έχει δημιουρ­γή­σει μια βάση δεδο­μέ­νων με τις γεω­γρα­φι­κές πλη­ρο­φο­ρίες του χώρου που έχει να δια­χει­ρι­στεί και να έχει εκπο­νή­σει και δοκι­μά­σει στην πράξη σχέδιο απο­μά­κρυν­σης του πλη­θυ­σμού σε διάφορα σενάρια, ακόμη και ακραία.

• Εκπαί­δευση / ευαι­σθη­το­ποί­ηση των πολιτών σε θέματα πρό­λη­ψης. Ο ρόλος της εκπαι­δευ­τι­κής κοι­νό­τη­τας είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντι­κός, παρά την πολι­τική επιλογή περι­θω­ριο­ποί­η­σής της τα χρόνια της οικο­νο­μι­κής κρίσης.

Η ανα­γνώ­ριση της αξίας του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος και των ορίων του ανθρώ­που ως προς αυτό δεν μπορεί να επα­φί­ε­ται στον πατριω­τι­σμό μας. Το περι­βάλ­λον έχει την αυταξία του και εμείς, ως ευνο­μού­μενη πολι­τεία, οφεί­λουμε να το κατα­νο­ή­σουμε και να το δια­χει­ρι­στούμε προ­λη­πτικά. Αν ακο­λου­θού­σαμε τη λογική της πολι­τι­κής απέ­να­ντι στις πυρ­κα­γιές σε άλλους τομείς, δεν θα εμβο­λιά­ζαμε τα παιδιά μας, ούτε θα δαπα­νού­σαμε δισε­κα­τομ­μύ­ρια σε εξο­πλι­σμούς.

Η πολι­τεία οφείλει να στα­μα­τή­σει να επεν­δύει στην επι­κοι­νω­νιακή δια­χεί­ριση των κρίσεων από τις φυσικές κατα­στρο­φές. Η επι­κοι­νω­νία δεν είναι η κολυμ­βή­θρα του Σιλωάμ που θα την εξα­γνί­σει από αυτά που δεν έκανε πριν συμβεί το κακό.

* Η κ. Μαρ­γα­ρίτα Αριανούτσου-Φαραγγιτάκη είναι καθη­γή­τρια Οικο­λο­γίας στο ΕΚΠΑ.

Πηγή: Καθη­με­ρινή