Οι επτά προκλήσεις για την ελληνική οικονομία το 2019

Το 2018 απο­τέ­λεσε έτος καμπής για την ελλη­νική οικο­νο­μία, καθώς ολο­κλη­ρώ­θηκε επι­τυ­χώς το τρίτο πρό­γραμμα προ­σαρ­μο­γής που συνο­δεύ­θηκε με συγκε­κρι­μένα μέτρα ελα­φρύν­σεως των χρη­μα­το­δο­τι­κών αναγκών της χώρας σε ορί­ζο­ντα δεκα­ε­τίας, επι­ση­μαί­νε­ται σε ανάλυση της Alpha Bank, όπου παρου­σιά­ζο­νται οι βασικές προ­κλή­σεις για την ελλη­νική οικο­νο­μία.

Η οικο­νο­μική ανά­καμψη ενι­σχύ­θηκε σε σχέση με το 2017, παρά την υπέρ­βαση του στόχου για το πρω­το­γε­νές δημο­σιο­νο­μικό πλε­ό­να­σμα για ένα ακόμη έτος. Όσον αφορά στο οικο­νο­μικό κλίμα, αμφό­τε­ροι οι δείκτες κατα­να­λω­τι­κής εμπι­στο­σύ­νης και επι­χει­ρη­μα­τι­κών προσ­δο­κιών έχουν βελ­τιω­θεί σημα­ντικά συμ­βα­δί­ζο­ντας με τον ενι­σχυ­μένο ρυθμό μεγέ­θυν­σης της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Ο τελευ­ταίος απο­τυ­πώ­θηκε τόσο στην περαι­τέρω απο­κλι­μά­κωση του ποσο­στού ανερ­γίας, όσο και στην ανά­καμψη της αγοράς οικι­στι­κών και επαγ­γελ­μα­τι­κών ακι­νή­των μετά από μία δεκα­ε­τία διαρ­κούς πτώσεως, η οποία παράλ­ληλα υπο­στη­ρί­χθηκε από τη θεα­μα­τική άνοδο της οικο­νο­μίας δια­μοι­ρα­σμού (sharing economy), ανα­φέ­ρε­ται στην ανάλυση της Alpha Bank.

Οι ανα­λυ­τές της τρά­πε­ζας επι­ση­μαί­νουν ότι οι απο­δό­σεις, όμως, των ελλη­νι­κών κρα­τι­κών τίτλων εξα­κο­λου­θούν να βρί­σκο­νται σε σχετικά υψηλό επίπεδο γεγονός που καθιστά δυσχερή τον εξω­τε­ρικό δανει­σμό καθώς επι­βα­ρύ­νε­ται παράλ­ληλα από τη διεθνή χρη­μα­το­οι­κο­νο­μική αβε­βαιό­τητα και τη χαλά­ρωση της δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής στην Ιταλία.

Τέλος, το ανα­πτυ­ξιακό πρότυπο του 2018, όπως δια­φαί­νε­ται με βάση την ανάλυση των συνι­στω­σών του ακα­θα­ρί­στου εγχω­ρίου προ­ϊ­ό­ντος, στη­ρί­ζε­ται και πάλι στην ιδιω­τική κατα­νά­λωση και τις του­ρι­στι­κές εισπρά­ξεις, ενώ η επεν­δυ­τική δαπάνη παρα­μέ­νει υπο­το­νική.

Οι βασικές προ­κλή­σεις για την ελλη­νική οικο­νο­μία το 2019

Οι προ­κλή­σεις για την ελλη­νική οικο­νο­μία το 2019 είναι πολλές, σύμφωνα με τους ανα­λυ­τές της τρά­πε­ζας είναι οι εξής:

1. Το ευμε­τά­βλητο διεθνές οικο­νο­μικό περι­βάλ­λον και οι επι­πτώ­σεις στο κόστος δανει­σμού

Το διεθνές οικο­νο­μικό περι­βάλ­λον έχει γίνει λιγό­τερο ευνοϊκό και πιο ευμε­τά­βλητο. Συγκε­κρι­μένα, η παγκό­σμια ζήτηση ενδέ­χε­ται να περιο­ρι­σθεί καθώς υπάρ­χουν ενδεί­ξεις εξα­σθε­νή­σεως του ανα­πτυ­ξια­κού ρυθμού σε Κίνα, Ηνωμένο Βασί­λειο, Ευρω­ζώνη και ΗΠΑ. Η ρητο­ρική του εμπο­ρι­κού προ­στα­τευ­τι­σμού και ιδιαί­τερα η εμπο­ρική διαμάχη ΗΠΑ-Κίνας μπορεί να εντεί­νει τις γεω­πο­λι­τι­κές εντά­σεις περιο­ρί­ζο­ντας το διεθνές εμπόριο.

Το ενδε­χό­μενο της απο­χώ­ρη­σης του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου (Brexit) από την Ευρω­παϊκή Ένωση (ΕΕ) χωρίς συγκε­κρι­μένο πλαίσιο συμ­φω­νίας θα μπο­ρούσε να επη­ρε­ά­σει αρνη­τικά τις εμπο­ρι­κές ροές, να απο­δυ­να­μώ­σει το δια­θέ­σιμο εισό­δημα των Βρε­τα­νών του­ρι­στών λόγω εξα­σθέ­νη­σης της στερ­λί­νας και να μειώσει τους δια­θέ­σι­μους κοι­νο­τι­κούς πόρους για την Ελλάδα.

Η ενδε­χό­μενη συνέ­χιση και στο νέο έτος της συζή­τη­σης περί των δυνα­το­τή­των του δημο­σιο­νο­μι­κού χώρου της Ιταλίας, σε σχέση με το σύμφωνο δημο­σιο­νο­μι­κής πει­θαρ­χίας της ΕΕ επη­ρε­ά­ζει σημα­ντικά το κόστος δανει­σμού της χώρας μας σε μία περίοδο μάλιστα που το πρό­γραμμα αγοράς στοι­χείων ενερ­γη­τι­κού της ΕΚΤ (QE) θα έχει απε­νερ­γο­ποι­η­θεί.

Επι­προ­σθέ­τως, το επι­βα­ρυ­μένο πολι­τικό κλίμα στη Γαλλία και η υψηλή δημο­τι­κό­τητα των αντιευ­ρω­παϊ­κών πολι­τι­κών σχη­μά­των στο βαθμό που θα απο­τυ­πω­θεί στο απο­τέ­λε­σμα των εκλογών για το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο μπορεί να επι­τεί­νει την αβε­βαιό­τητα στις χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές αγορές, να δια­τη­ρή­σει υψηλά τα μακρο­χρό­νια επι­τό­κια και κατά συνέ­πεια να κατα­στή­σει πιο δυσχερή την προ­σφυγή της Ελλάδας στις αγορές.

Παράλ­ληλα, ενδέ­χε­ται να επι­τεί­νει το πρό­βλημα της απου­σίας ενιαίας πολι­τι­κής γραμμής σε καίρια ζητή­ματα της ΕΕ που σχε­τί­ζο­νται με τη χώρα μας (προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός, γεωρ­γική πολι­τική, εμβά­θυνση Ευρω­ζώ­νης, μετα­να­στευ­τικό).

2. Ανα­γκαίο ένα ισχυρό θετικό επεν­δυ­τικό σοκ

Η μακρο­χρό­νια δια­τή­ρηση της επεν­δυ­τικής δαπάνης στα έτη της οικο­νο­μικής υφέσεως σε επίπεδο χαμη­λό­τερο από το ύψος των απο­σβέ­σεων εξα­σθέ­νισε το απόθεμα του παρα­γω­γι­κού κεφαλαίου της χώρας – τόσο σε όρους αξίας όσο και μη ενσω­μά­τω­σης των νέων τεχνο­λο­γι­κών και­νο­το­μιών που έλαβαν πρό­σφατα χώρα – με απο­τέ­λε­σμα η παρα­γω­γι­κό­τητα της εργα­σίας είτε να φθίνει είτε να παρα­μέ­νει υπο­το­νική.

Το 2018 δεν διεφάνη μία δυνα­μική ανα­σχέ­σεως των τάσεων απο­ε­πέν­δυ­σης. Η ανάγκη λοιπόν ενός ισχυρού θετικού επεν­δυ­τι­κού σοκ συνιστά μία μεγάλη πρό­κληση για την ελλη­νική οικο­νο­μία στο νέο έτος.

3. Πλήρης υλο­ποί­ηση του Προ­γράμ­μα­τος Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων και μείωση φορο­λο­γι­κών συντε­λε­στών

Η κάλυψη του προ­α­να­φερ­θέ­ντος επεν­δυ­τι­κού κενού είναι εύλογο να χρεια­σθεί την αρωγή της δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής. Απαι­τεί­ται η δια­μόρ­φωση ενός φιλι­κό­τε­ρου προς την ανά­πτυξη μίγ­μα­τος πολι­τι­κής εντός του στενού πλαι­σίου που θέτει ο στόχος για την επί­τευξη υψηλού δημο­σιο­νο­μι­κού πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος.

Τούτο σημαί­νει ότι χρειά­ζε­ται αφενός η πλήρης υλο­ποί­ηση του προ­γράμ­μα­τος δημο­σίων επεν­δύ­σεων και αφε­τέ­ρου η μείωση των φορο­λο­γι­κών συντε­λε­στών στο κεφά­λαιο και την εργασία. Τα επε­κτα­τικά μέτρα που έχουν προ­βλε­φθεί για το 2019 όπως η μείωση των ασφα­λι­στι­κών εισφο­ρών αγροτών και ελευ­θέ­ρων επαγ­γελ­μα­τιών και η στα­διακή μείωση του συντε­λε­στή των επι­χει­ρη­μα­τι­κών κερδών είναι στη σωστή κατεύ­θυνση.

Από την άλλη πλευρά, η δημο­σιο­νο­μική επί­πτωση πιθανών απο­φά­σεων για την ανα­δρο­μική άρση της εισο­δη­μα­τι­κής πολι­τι­κής στο ελλη­νικό Δημόσιο και της ασφα­λι­στι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης των περα­σμέ­νων ετών μπορεί να είναι ιδιαί­τερα σημα­ντική και θα απαι­τή­σει ορθή δια­χεί­ριση και σχε­δια­σμό, ώστε να μην τεθεί εκ νέου σε αμφι­σβή­τηση από τις διε­θνείς αγορές το αξιό­χρεο του ελλη­νι­κού κράτους.

4. Σταθερό επι­χει­ρη­μα­τικό περι­βάλ­λον μγια την προ­σέλ­κυση Ξένων Αμεσων Επεν­δύ­σεων

Η μείωση του ελλείμ­μα­τος επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας και και­νο­το­μίας προ­ϋ­πο­θέ­τει την ενί­σχυση της εμπι­στο­σύ­νης στο θεσμικό πλαίσιο και τη δια­μόρ­φωση στα­θε­ρού επι­χει­ρη­μα­τι­κού περι­βάλ­λο­ντος με ταχεία επίλυση διε­νέ­ξεων και ευκολία έναρξης δρα­στη­ριό­τη­τας.

Έτσι, θα κατα­στεί δυνατή η προ­σέλ­κυση ξένων άμεσων επεν­δύ­σεων (ΞΑΕ) σε μία περίοδο που η μέση ροπή προς απο­τα­μί­ευση παρα­μέ­νει αρνη­τική. Οι ΞΑΕ βοηθούν σημα­ντικά στην εισα­γωγή τεχνο­λο­γι­κών και­νο­το­μιών που ενι­σχύ­ουν την παρα­γω­γι­κό­τητα της εργα­σίας και συμ­βάλ­λουν στην εξα­γω­γική δρα­στη­ριό­τητα της χώρας προ­ο­ρι­σμού των επεν­δύ­σεων, καθώς οι εισερ­χό­με­νοι επεν­δυ­τές είναι συνήθως περισ­σό­τερο προ­σα­να­το­λι­σμέ­νοι στις ξένες αγορές σε σχέση με τις τοπικές επι­χει­ρή­σεις.

Τέλος, απο­τε­λούν δομικό στοι­χείο της «παγκό­σμιας αλυ­σί­δας αξίας» επι­τρέ­πο­ντας σε επι­χει­ρή­σεις που συμ­με­τέ­χουν σε πολυ­ε­θνι­κούς οργα­νι­σμούς να ειδι­κευ­θούν σε τμήμα της παρα­γω­γι­κής δια­δι­κα­σίας στο οποίο είναι πιο αντα­γω­νι­στι­κές.

Παράλ­ληλα, η θεσμο­θέ­τηση κινή­τρων για την προ­α­γωγή της Έρευνας και Ανά­πτυ­ξης σε συν­δυα­σμό με την ενί­σχυση της συνερ­γα­σίας των επι­χει­ρή­σεων με τα πανε­πι­στή­μια μπορεί να ωθήσει σημα­ντικά την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα των νέων και την και­νο­το­μία επα­να­φέ­ρο­ντας στη χώρα ένα μεγάλο μέρος της υψηλής ποιό­τη­τας ανθρω­πί­νου κεφα­λαίου που διέρ­ρευσε εκτός συνόρων.

5. Ανα­βάθ­μιση της λει­τουρ­γίας της Δημό­σιας Διοί­κη­σης

Η ανα­βάθ­μιση της λει­τουρ­γίας της δημό­σιας διοι­κή­σεως, ιδιαί­τερα στους τομείς της συγκρο­τή­σεως των ελεγ­κτι­κών μηχα­νι­σμών, τη δια­χεί­ριση του ανθρω­πί­νου δυνα­μι­κού και την φορο­λο­γική διοί­κηση μπορεί να απο­τε­λέ­σει τον κατα­λύτη για την εμπέ­δωση αισθή­μα­τος ασφά­λειας στην διε­νέρ­γεια των οικο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των, δικαιο­σύ­νης στην κατα­νομή των φορο­λο­γι­κών βαρών και αντα­πο­δο­τι­κό­τη­τας των φόρων λόγω της βελ­τιώ­σεως των προ­σφε­ρό­με­νων δημο­σίων υπη­ρε­σιών και αγαθών.

6. Επι­τά­χυνση των προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νων ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων

Η επι­τά­χυνση εντός του 2019 των προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νων ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων που βρί­σκο­νται σε καθυ­στέ­ρηση είναι μία ακόμη μεγάλη πρό­κληση καθώς μπορεί να απο­τε­λέ­σουν μηχα­νι­σμό προ­σέλ­κυ­σης νέων επεν­δυ­τι­κών κεφα­λαίων και ανα­ζω­ο­γο­νή­σεως μικρών επι­χει­ρη­μα­τι­κών μονάδων που λει­τουρ­γούν υπο­στη­ρι­κτικά στα έργα υπο­δο­μής, ενώ τυχόν περαι­τέρω καθυ­στε­ρή­σεις μπορεί να αντι­σταθ­μί­σουν τα οφέλη στο επεν­δυ­τικό κλίμα που έχουν επι­τευ­χθεί έως σήμερα σε αυτό το μέτωπο.

7. Αντι­με­τώ­πιση των κόκ­κι­νων δανείων και ρευ­στό­τητα στην αγορά

Η επι­τυ­χής υλο­ποί­ηση του προ­γράμ­μα­τος δια­χεί­ρι­σης των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων ανοιγ­μά­των και απε­ξαρ­τή­σεως από τον έκτακτο μηχα­νι­σμό ρευ­στό­τη­τας της ΤτΕ ανα­μέ­νε­ται να απο­δε­σμεύ­σει κεφά­λαια και ρευ­στό­τητα ανα­διαρ­θρώ­νο­ντας τον παρα­γω­γικό ιστό της χώρας μέσω της εξυ­γί­αν­σης πλειά­δας επι­χει­ρή­σεων και χρη­μα­το­δό­τη­σης και­νο­τό­μων επι­χει­ρη­μα­τι­κών σχεδίων.