Νεα διάταξη στον Ποινικό Κώδικα για τα Fake News

Στην από­συρση (και ανα­μόρ­φωση) της διά­τα­ξης του περί­φη­μου άρθρο 191 του Ποι­νι­κού Κώδικα, περί δια­σπο­ράς ψευδών ειδή­σεων (fake news) που είχε προ­κα­λέ­σει θύελλα αντι­δρά­σεων από φορείς αλλά κυρίως από δημο­σιο­γρα­φι­κές ενώσεις, κατά τη διάρ­κεια της ψήφισης του τον Νοέμ­βριο του 2021, προι­χώ­ρησε προ ημέρων η κυβέρ­νηση.

Η διάταξη που είχε καταγ­γελ­θεί πως κατα­τεί­νει στην λογο­κρι­σία , είχε ανα­βαθ­μί­σει την έννοια των fake news, εντάσ­σο­ντας τα στα αδι­κή­ματα “αφη­ρη­μέ­νης δια­κιν­δύ­νευ­σης”, χωρίς δηλαδή να απαι­τεί­ται για την κατα­δίκη η επέ­λευση συγκε­κρι­μέ­νου απο­τε­λέ­σμα­τος. Μάλιστα έφερνε ποινές αυξη­μέ­νες, που αυξά­νο­νταν κι άλλο αν η πράξη (π.χ δημο­σιευση) γινόταν επα­νει­λημ­μένα και έφτανε μέχρι τα 5 χρόνια.

Η προη­γού­μενη μορφή της διά­τα­ξης που ψηφί­στηκε τον Νοέμ­βριο του 2021, ανέφερε:

Άρθρο 191

“Όποιος δημόσια ή μέσω του δια­δι­κτύου δια­δί­δει ή δια­σπεί­ρει με οποιον­δή­ποτε τρόπο ψευδείς ειδή­σεις που είναι ικανές να προ­κα­λέ­σουν ανη­συ­χίες ή φόβο στους πολίτες ή να κλο­νί­σουν την εμπι­στο­σύνη του κοινού στην εθνική οικο­νο­μία, στην αμυ­ντική ικα­νό­τητα της χώρας ή στη δημόσια υγεία τιμω­ρεί­ται με φυλά­κιση του­λά­χι­στον τριών (3) μηνών και χρη­μα­τική ποινή. Εάν η πράξη τελέ­στηκε επα­νει­λημ­μένα μέσω του τύπου ή μέσω δια­δι­κτύου, ο υπαί­τιος τιμω­ρεί­ται με φυλά­κιση του­λά­χι­στον έξι (6) μηνών και χρη­μα­τική ποινή. Με την ίδια ποινή τιμω­ρεί­ται και ο πραγ­μα­τι­κός ιδιο­κτή­της ή εκδότης του μέσου με το οποίο τελέ­στη­καν οι πράξεις των προη­γού­με­νων εδαφίων”.

Η βασική μομφή ήταν πως η διάταξη καταγ­γέλ­θηκε ως επι­κίν­δυνη για την ελευ­θε­ρία του λόγου και τιμω­ρούσε μέχρι και με φυλά­κιση 5 ετών όσους δια­δί­δουν ή δια­σπεί­ρουν “ψευδείς ειδή­σεις” που θεω­ρού­νται από τη δικαιο­σύνη “ικανές να προ­κα­λέ­σουν ανη­συ­χίες ή φόβο με κίνδυνο για την οικο­νο­μία, τον του­ρι­σμό, την αμυ­ντική ικα­νό­τητα της χώρας και τις διε­θνείς σχέσεις”. Μάλιστα η ΕΣΗΕΑ είχε ζητήσει την από­συρση της διά­τα­ξης ανα­φέ­ρο­ντας ότι υπάρχει κίν­δυ­νος “να βρε­θούμε οι δημο­σιο­γρά­φοι αυτε­πάγ­γελτα υπό­λο­γοι γιατί, εκφρά­ζο­ντας την άποψή μας, ή ασκώ­ντας κριτική που είναι συστα­τικό στοι­χείο της απο­στο­λής μας, μπορεί να προ­κα­λέ­σουμε ανη­συ­χίες ή φόβο στους πολίτες”.

Η νέα μορφή

Πλέον με την διάταξη για να υπάρξει η διά­πραξη αδι­κή­μα­τος και να κινηθεί ποινική δια­δι­κα­σία δε θα αρκεί να υπάρξει (αφη­ρη­μένα) “κίν­δυ­νος” αλλά απαι­τεί­ται και το “απο­τέ­λε­σμα” της πρό­κλη­σης φόβου, και όχι απλώς ανη­συ­χίας. Δηλαδή να συνο­δεύ­ε­ται απο πράξεις και απο­τε­λέ­σματα. Οπως ανα­φέ­ρει η νεα διάταξη που περιε­λή­φθη στο νομο­σχέ­διο για την “Ενί­σχυση δηµοσιότητας και δια­φά­νειας στον έντυπο και ηλε­κτρο­νικό Τύπο” που ψηφί­στηκε στη Βουλή η νεα διάταξη έχει ως εξης:

Άρθρο 4 Δια­σπορά ψευδών ειδή­σεων -Τροποποίηση άρθρου 191 ΠΚ Στο άρθρο 191 του Ποι­νι­κού Κώδικα [ν. 4619/2019, (Α΄ 96)] α) αντι­κα­θί­στα­ται το πρώτο εδάφιο, β) καταρ­γεί­ται το δεύτερο εδάφιο, γ) στο τρίτο εδάφιο επέρ­χο­νται νοµοτεχνικές βελ­τιώ­σεις και το άρθρο 191 του Ποι­νι­κού Κώδικα διαµορφώνεται ως εξής:

Άρθρο 191 Δια­σπορά ψευδών ειδή­σεων

Όποιος δηµόσια ή µέσω του δια­δι­κτύου δια­δί­δει ή δια­σπεί­ρει µε οποιον­δή­ποτε τρόπο ψευδείς ειδή­σεις µε αποτέλεσµα να προ­κα­λέ­σει φόβο σε αόριστο αριθµό ανθρώ­πων ή σε ορισµένο κύκλο ή κατη­γο­ρία προ­σώ­πων που ανα­γκά­ζο­νται έτσι να προβούν σε µη προγραµµατισµένες πράξεις ή σε µαταίωσή τους, µε κίνδυνο να προ­κλη­θεί ζηµία στην οικονοµία, στην αµυντική ικα­νό­τητα της χώρας ή στη δηµόσια υγεία τιµωρείται µε φυλά­κιση έως τρία (3) έτη ή µε χρηµατική ποινή. Με την ίδια ποινή τιµωρείται και ο πραγµατικός ιδιο­κτή­της ή εκδότης του µέσου µε το οποίο τελέ­στη­καν οι πράξεις του παρό­ντος.”

Πλέον δηλαδή το αδίκημα ουσια­στικά επα­νέρ­χε­ται στην προη­γού­μενη μορφή του:

– μετα­τρέ­πε­ται από αφη­ρη­μέ­νης σε συγκε­κρι­μέ­νης δια­κιν­δύ­νευ­σης,

– μειώ­νο­νται οι ποινές που έφταναν έως 5 χρόνια και πλεον φτάνουν έως 3 χρόνια ή απλά σε χρη­μα­τική ποινή

– καταρ­γεί­ται η αυξη­μένη ποινή όταν το αδίκημα δια­πράτ­τε­ται κατ΄ε­ξα­κο­λού­θηση

Η αιτο­λο­γική έκθεση ανα­φέ­ρει πως η αλλαγή κρί­νε­ται επι­βε­βλη­μένη “προ­κει­μέ­νου, να απα­λει­φθεί η χρήση της απο­δει­κτικά δυσχε­ρούς και μη ευχερώς αξιο­λο­γού­με­νης έννοιας της ικα­νό­τη­τας πρό­κλη­σης ανη­συ­χίας ή φόβου στους πολίτες και του “κλο­νι­σμού της εμπι­στο­σύ­νης του κοινού”, ως επα­κό­λου­θου της δια­σπο­ράς της ψευδούς είδησης”.

Ανα­φέ­ρε­ται ακόμα πως η γενική δια­τύ­πωση προ­κα­λούσε δυσχέ­ρειες ως προς την εφαρ­μογή και την ερμη­νεία της ρύθ­μι­σης. Πλέον απαι­τεί­ται για να στοι­χειο­θε­τη­θεί αδίκημα η πρό­κληση φόβου, ως απο­τε­λέ­σμα­τος, σε αόριστο αριθμό ανθρώ­πων ή σε ορι­σμένο κύκλο ή κατη­γο­ρία προ­σώ­πων που ανα­γκά­ζο­νται έτσι να προβούν σε μη προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες πράξεις ή σε ματαί­ωσή τους, με κίνδυνο να προ­κλη­θεί ζημία στα πεδία της εθνικής οικο­νο­μίας, της αμυ­ντι­κής ικα­νό­τη­τας της χώρας και της δημό­σιας υγείας.

Η νέα διάταξη πάντως έως επιει­κέ­στερη κατα­λαμ­βά­νει και εκκρε­μείς υπο­θέ­σεις, και ενδε­χο­μέ­νως θα οδη­γή­σει σε αθω­ώ­σεις υπο­θέ­σεις π.χ αντιεμ­βο­λια­στών σε βάρος των οποίων είχε ασκηθεί ποινική δίωξη με βάση την προη­γού­μενη μορφή της διά­τα­ξης του Ποι­νι­κού Κώδικα.

Πηγή capital.gr