Μαρία Καμμά: «Τα μικρά νησιά δεν ζητούν προνόμια, ζητούν ισονομία»

Η δήμαρχος Τήλου και μέλος του Τομέα Νησιωτικής Πολιτικής της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης εξηγεί γιατί αποδέχθηκε την πρόταση του Αλέξη Τσίπρα, εξαπολύει σφοδρή κριτική στην κυβέρνηση για την εγκατάλειψη της νησιωτικής Ελλάδας και προειδοποιεί ότι η ερημοποίηση των μικρών νησιών αποτελεί πλέον εθνικό ζήτημα.
• Κυρία Καμμά, πρόσφατα αποδεχθήκατε την πρόταση του Αλέξη Τσίπρα να συμμετάσχετε στην νέα πολιτική προσπάθεια της ΕΛΑΣ. Τι σας οδήγησε σε αυτή την απόφαση;
Ήταν μια πρόταση που αποδέχθηκα με αίσθημα ευθύνης. Μετά από 15 χρόνια στην Αυτοδιοίκηση θεωρώ ότι έχω πλέον την εμπειρία αλλά και την υποχρέωση να μεταφέρω στο κεντρικό πολιτικό επίπεδο τη φωνή των μικρών νησιών. Δεν εκπροσωπώ κομματικούς μηχανισμούς. Εκπροσωπώ την καθημερινότητα των ανθρώπων που ζουν στα ακριτικά νησιά, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και την ανάγκη να αποκτήσει η νησιωτική Ελλάδα πραγματική πολιτική φωνή. Οι πολίτες αναζητούν σήμερα μια καθαρή και αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση. Από τις συζητήσεις που κάνω σε όλη την Ελλάδα διαπιστώνω ότι υπάρχει έντονη ανάγκη για μια νέα πολιτική έκφραση. Εκτιμώ ότι ο Αλέξης Τσίπρας μπορεί να εκφράσει αυτή την προοπτική και να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο για τα μεγάλα προβλήματα της κοινωνίας.
• Με τον κ. Τσίπρα σας συνδέει και προσωπική σχέση πολλών ετών. Έπαιξε ρόλο στην απόφασή σας;
Πράγματι, γνωριζόμαστε εδώ και πολλά χρόνια. Προερχόμαστε από διαφορετικές πολιτικές διαδρομές, όμως αυτό δεν στάθηκε εμπόδιο στη μεταξύ μας σχέση εκτίμησης και εμπιστοσύνης. Η συμμετοχή μου, όμως, δεν βασίζεται στη φιλία. Βασίζεται στην πεποίθηση ότι τα ζητήματα της νησιωτικότητας πρέπει επιτέλους να μπουν στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας.
• Έχετε αναφερθεί στο έλλειμμα νησιωτικής πολιτικής της κυβέρνησης. Πού εντοπίζετε το μεγαλύτερο πρόβλημα;
Στο ό,τι δεν υπάρχει ουσιαστική πολιτική για τα μικρά νησιά. Υπάρχουν εξαγγελίες, υπάρχουν προγράμματα, όμως στην πράξη οι προϋποθέσεις συμμετοχής αποκλείουν τους ίδιους τους μικρούς δήμους. Πρόσφατα μελετούσα πρόγραμμα χρηματοδότησης που υποτίθεται ότι αφορά στα μικρά νησιά και διαπίστωσα ότι για να ενταχθεί ένας δήμος πρέπει το 50% των κτηρίων που θα αναβαθμιστούν ενεργειακά να είναι σχολικές μονάδες. Ρωτώ: πόσα σχολεία διαθέτει ένα μικρό νησί όπως η Τήλος, η Χάλκη, το Αγαθονήσι ή οι Φούρνοι; Είναι προφανές ότι τέτοιες προϋποθέσεις αποκλείουν εξαρχής τους δήμους που υποτίθεται ότι θέλουν να στηρίξουν. Η γραφειοκρατία αντιμετωπίζει τα μικρά νησιά σαν να είναι μεγάλοι δήμοι με τεχνικές υπηρεσίες, προσωπικό και οικονομικούς πόρους. Δεν έχουμε αυτές τις δυνατότητες. Παλεύουμε καθημερινά να εξασφαλίσουμε αδειοδοτήσεις, μελέτες, εγκρίσεις. Χάνουμε ευκαιρίες όχι επειδή δεν έχουμε σχέδιο αλλά επειδή το κράτος αρνείται να προσαρμόσει τις διαδικασίες στις πραγματικές δυνατότητες των μικρών νησιών.

• Υποστηρίζετε ότι η κατάσταση πλέον αφορά και εθνικούς λόγους.
Φυσικά, διότι δεν μιλάμε μόνο για τοπική ανάπτυξη. Μιλάμε για δημογραφική κατάρρευση και ερημοποίηση. Από το 1951 μέχρι σήμερα δεκάδες ελληνικά νησιά έχουν εγκαταλειφθεί. Αυτό δεν αφορά μόνο στους κατοίκους τους. Αφορά στην ίδια την εθνική παρουσία της χώρας στο Αιγαίο. Όταν τα μικρά νησιά αδειάζουν από μόνιμους κατοίκους, δεν χάνεται μόνο πληθυσμός. Χάνεται ζωή, παραγωγή, κοινωνική συνοχή και τελικά εθνική παρουσία.
• Θεωρείτε ότι η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται αυτή τη διάσταση;
Αν την αντιλαμβανόταν, θα είχε ήδη προχωρήσει σε γενναίες αποφάσεις. Υπάρχουν νόμοι για τη νησιωτικότητα. Υπάρχει η συνταγματική πρόβλεψη. Υπάρχει η ευρωπαϊκή εμπειρία. Το πρόβλημα είναι ότι τίποτε από αυτά δεν εφαρμόζεται. Η νησιωτικότητα παραμένει περισσότερο σύνθημα παρά πολιτική. Όλοι ταυτίζουν τη νησιωτική πολιτική αποκλειστικά με τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια. Είναι πολύ περισσότερα από αυτό. Είναι η ισότιμη πρόσβαση στην υγεία, στην εκπαίδευση, στην ενέργεια, στις ψηφιακές υπηρεσίες, στις επενδυτικές ευκαιρίες. Ο κάτοικος της Τήλου ή της Νισύρου πρέπει να έχει τα ίδια δικαιώματα με έναν πολίτη που ζει στην Αθήνα. Αυτό σημαίνει πραγματική νησιωτική πολιτική.
• Ποιος είναι ο στόχος σας μέσα από την νέα σας πολιτική θέση;
Θέλω να μεταφέρω την πραγματική εικόνα των μικρών νησιών. Να διαμορφώσουμε ολοκληρωμένες προτάσεις και να πείσουμε ότι η νησιωτικότητα δεν είναι μια ειδική περίπτωση αλλά εθνική προτεραιότητα. Τα νησιά δεν είναι μόνο τουρισμός, παραλίες και καλοκαίρι. Είναι άνθρωποι που αγωνίζονται καθημερινά να κρατήσουν ζωντανές τις τοπικές κοινωνίες. Αν καταφέρουμε να αλλάξουμε αυτή τη λογική, τότε θα έχουμε κάνει ένα ουσιαστικό βήμα για τη χώρα και για τις επόμενες γενιές των νησιωτών.
• Η κυβέρνηση πάντως, υποστηρίζει ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι χρηματοδοτήσεις προς τα νησιά.
Οι χρηματοδοτήσεις από μόνες τους δεν λύνουν το πρόβλημα όταν οι μικροί νησιωτικοί δήμοι αδυνατούν να τις αξιοποιήσουν. Δεν μπορείς να ανακοινώνεις προγράμματα και ταυτόχρονα να απαιτείς από έναν δήμο με ελάχιστους υπαλλήλους να λειτουργεί σαν ένας μεγάλος αστικός δήμος με πλήρεις τεχνικές υπηρεσίες.
Η πραγματικότητα είναι ότι καθημερινά οι δήμαρχοι των μικρών νησιών δίνουμε μάχη με τις προθεσμίες, τις μελέτες, τις εγκρίσεις και τις αδειοδοτήσεις. Πολλές φορές χάνουμε χρηματοδοτήσεις όχι γιατί δεν έχουμε ώριμες ιδέες, αλλά γιατί το κράτος μάς αντιμετωπίζει με τα ίδια κριτήρια που αντιμετωπίζει έναν δήμο εκατοντάδων χιλιάδων κατοίκων. Αυτό δεν είναι ισότητα. Είναι ένας μηχανισμός αποκλεισμού.
• Αναφέρεστε συχνά στην ‘διπλή νησιωτικότητα’.
Για όσους ζουν στην ηπειρωτική Ελλάδα ίσως ακούγεται ως ένας τεχνικός όρος. Για εμάς όμως είναι η καθημερινότητά μας. Η διπλή νησιωτικότητα σημαίνει ότι δεν αρκεί να μετακινηθείς από το νησί σου στην πρωτεύουσα του νομού. Πολλές φορές χρειάζονται δύο ή και τρεις διαφορετικές μετακινήσεις για να φτάσεις σε μια δημόσια υπηρεσία, σε ένα νοσοκομείο ή σε μια πανεπιστημιακή σχολή. Σημαίνει αυξημένο κόστος, απώλεια χρόνου και τεράστια ψυχική και οικονομική επιβάρυνση για κάθε οικογένεια. Αυτή την πραγματικότητα πρέπει να την καταλάβουν όσοι σχεδιάζουν πολιτικές από τα υπουργικά γραφεία της Αθήνας.
• Είστε δεκαπέντε χρόνια δήμαρχος σε ένα μικρό νησί. Ποιο είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα που βλέπετε να μεγαλώνει χρόνο με τον χρόνο;
Το δημογραφικό. Και το λέω με μεγάλη ανησυχία. Τα μικρά νησιά αδειάζουν. Οι νέοι φεύγουν γιατί δεν βλέπουν προοπτική. Οι οικογένειες δυσκολεύονται να παραμείνουν όταν δεν υπάρχουν επαρκείς υπηρεσίες υγείας, όταν η εκπαίδευση αντιμετωπίζει ελλείψεις, όταν η στέγαση γίνεται πανάκριβη και όταν ακόμη και οι βασικές μετακινήσεις μετατρέπονται σε περιπέτεια. Δεν μπορούμε να μιλάμε για ανάπτυξη όταν δεν διασφαλίζουμε πρώτα ότι οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν αξιοπρεπώς στον τόπο τους. Οι απογραφές δεν αποτυπώνουν την πραγματική εικόνα των μικρών νησιών. Οι αριθμοί πολλές φορές δεν αντανακλούν τον πραγματικό μόνιμο πληθυσμό. Και όταν τα στοιχεία είναι λανθασμένα, τότε και οι πολιτικές που σχεδιάζονται βασίζονται σε λάθος δεδομένα. Χρειάζεται ειλικρίνεια. Δεν πρέπει να κρύβουμε το πρόβλημα κάτω από το χαλί επειδή οι αριθμοί ίσως φαίνονται καλύτεροι στα χαρτιά.
• Πιστεύετε ότι το πολιτικό σύστημα συνολικά δεν έχει αντιμετωπίσει σωστά τη νησιωτική Ελλάδα;
Θα έλεγα ότι διαχρονικά δεν της έδωσε τη θέση που της αξίζει. Δεν είναι ζήτημα ενός μόνο κόμματος. Είναι μια παθογένεια που κρατά πολλά χρόνια. Η διαφορά είναι ότι σήμερα δεν υπάρχουν άλλα περιθώρια καθυστέρησης. Τα προβλήματα έχουν διογκωθεί τόσο, ώστε απαιτούν άμεσες πολιτικές αποφάσεις. Δεν αρκούν πλέον οι διαπιστώσεις ούτε οι περιοδείες στα νησιά κάθε καλοκαίρι.

• Συχνά ακούμε ότι οι κάτοικοι των νησιών ζουν σε έναν “παράδεισο”. Πόσο απέχει αυτή η εικόνα από την πραγματικότητα;
Είναι η εικόνα που βλέπει ο επισκέπτης για λίγες ημέρες των διακοπών του. Και πράγματι, τα νησιά μας είναι πανέμορφα. Όμως πίσω από αυτή την εικόνα υπάρχει ένας καθημερινός αγώνας. Οι νησιώτες δεν ζητούν να τους λυπηθεί κανείς. Ζητούν να έχουν τις ίδιες δυνατότητες με όλους τους Έλληνες πολίτες. Να μπορεί ένα παιδί να μορφωθεί χωρίς εμπόδια. Να μπορεί ένας ηλικιωμένος να έχει πρόσβαση σε γιατρό. Να μπορεί μια επιχείρηση να λειτουργήσει χωρίς να επιβαρύνεται πολλαπλάσια σε σχέση με μια επιχείρηση στην ηπειρωτική Ελλάδα. Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα.
• Η Τήλος έχει γίνει πολλές φορές παράδειγμα καινοτομίας, από την ενεργειακή μετάβαση μέχρι την κυκλική οικονομία. Αυτό αποδεικνύει ότι τα μικρά νησιά μπορούν να πρωτοπορήσουν.
Βεβαίως μπορούν και η Τήλος το έχει αποδείξει πολλές φορές. Όμως αυτά τα παραδείγματα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως άλλοθι για να κρύβονται τα προβλήματα. Οι επιτυχίες ήρθαν μέσα από τεράστια προσπάθεια, επιμονή και συνεργασία. Δεν ήταν αποτέλεσμα μιας οργανωμένης κρατικής πολιτικής. Φανταστείτε τι θα μπορούσαν να πετύχουν όλα τα μικρά νησιά αν είχαν πραγματική στήριξη.
• Ποιο θα είναι το πρώτο θέμα που θα θέσετε στην ΕΛΑΣ;
Την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική για τη νησιωτικότητα. Όχι αποσπασματικά μέτρα. Όχι λύσεις της τελευταίας στιγμής. Χρειαζόμαστε πολιτικές που θα διασφαλίζουν ισότιμη πρόσβαση στην υγεία, στην παιδεία, στις μεταφορές, στην ενέργεια, στις ψηφιακές υπηρεσίες και στις επενδύσεις. Και κυρίως χρειαζόμαστε ειδική μέριμνα για τα μικρά και ακριτικά νησιά που σηκώνουν δυσανάλογο βάρος. Τα μικρά νησιά δεν αποτελούν την περιφέρεια της Ελλάδας. Είναι η ίδια η Ελλάδα. Είναι τα σύνορά της, η ιστορία της, ο πολιτισμός της και η ψυχή του Αιγαίου. Οι άνθρωποι που επιλέγουν να ζουν εκεί δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν ισονομία. Ζητούν ένα κράτος που θα εφαρμόζει τους νόμους που ήδη διαθέτει, θα ακούει τις τοπικές κοινωνίες και θα σχεδιάζει πολιτικές με βάση την πραγματικότητα και όχι την εικόνα των καλοκαιρινών διακοπών. Αν καταφέρουμε να κρατήσουμε ζωντανά τα μικρά νησιά, θα έχουμε κερδίσει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια αναπτυξιακή μάχη. Θα έχουμε διασφαλίσει το μέλλον της ίδιας της νησιωτικής Ελλάδας.