20 χρόνια καθυστερήσεων για τον λαγοκέφαλο και σήμερα… χωρίς πόρους οι αλιείς !

Η κλι­μα­τική κρίση και η στα­διακή άνοδος της θερ­μο­κρα­σίας των υδάτων της Μεσο­γείου αλλά­ζουν ριζικά τον θαλάσ­σιο χάρτη, φέρ­νο­ντας στα ελλη­νικά νερά ξενικά, θερ­μό­φιλα είδη, λεσε­ψια­νούς «μετα­νά­στες» που μέχρι πριν από λίγες δεκα­ε­τίες δεν μπο­ρού­σαν να επι­βιώ­σουν. Ο λαγο­κέ­φα­λος, το λεο­ντό­ψαρο και το μπλε καβούρι απο­τε­λούν πλέον μόνι­μους «εισβο­λείς», με δρα­μα­τι­κές συνέ­πειες για τη θαλάσ­σια πανίδα και την παρά­κτια αλιεία. Στα Δωδε­κά­νησα, ωστόσο, το πρό­βλημα έχει προ­σλά­βει πλέον ανε­ξέ­λεγ­κτες δια­στά­σεις. Από την Κάλυμνο έως τη Ρόδο και την Κάρπαθο, οι αλιείς βρί­σκο­νται αντι­μέ­τω­ποι με μια πρω­το­φανή οικο­λο­γική και οικο­νο­μική κρίση.

Ο λαγο­κέ­φα­λος, ένα ιδιαί­τερα τοξικό είδος με νευ­ρο­πα­ρα­λυ­τική δράση, όχι μόνο δεν κατα­να­λώ­νε­ται, αλλά κατα­στρέ­φει τα πάντα στο πέρασμά του, μικρά ψάρια, γαρίδες, καλα­μά­ρια και χτα­πό­δια.

Σύμφωνα με επι­στη­μο­νι­κές κατα­γρα­φές, το είδος εμφα­νί­στηκε για πρώτη φορά στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες στις αρχές της δεκα­ε­τίας του 2000 – με πρώτες κατα­γρα­φές το 2005 σε Ρόδο και Κρήτη λόγω της εγγύ­τη­τας στη Διώρυγα του Σουέζ. Σήμερα, σχεδόν είκοσι χρόνια μετά, οι πλη­θυ­σμοί του έχουν εκτο­ξευ­θεί, ιδιαί­τερα στο Νότιο Αιγαίο, όπου οι θερ­μό­τε­ρες θάλασ­σες ευνοούν την ανα­πα­ρα­γωγή του.

Η Κάλυ­μνος, με τον μεγα­λύ­τερο παρά­κτιο στόλο στα Δωδε­κά­νησα, κατα­γρά­φει τις μεγα­λύ­τε­ρες απώ­λειες, με τις οικο­γέ­νειες των ψαράδων να βλέπουν το εισό­δημά τους να συρ­ρι­κνώ­νε­ται δρα­μα­τικά.

Αλλε­πάλ­λη­λες είναι οι παρεμ­βά­σεις του αρμό­διου αντι­πε­ρι­φε­ρειάρχη Πρω­το­γε­νούς Τομέα Φιλή­μονα Ζαν­νε­τίδη για το θέμα που απα­σχο­λεί τις αλιείς της περιο­χής μας.

Καθυ­στε­ρη­μένη κινη­το­ποί­ηση και πολι­τι­κές παρεμ­βά­σεις

Το ζήτημα έχει φτάσει επα­νει­λημ­μένα στη Βουλή, με παρεμ­βά­σεις από βου­λευ­τές των Δωδε­κα­νή­σων και όχι μόνο. Επί­και­ρες ερω­τή­σεις έχουν κατα­θέ­σει το τελευ­ταίο χρονικό διά­στημα, μεταξύ άλλων, ο Γιώργος Νικη­τιά­δης και ο Μάνος Κόν­σο­λας, ενώ αντί­στοι­χες παρεμ­βά­σεις έχουν γίνει από πολι­τικά πρόσωπα δια­φο­ρε­τι­κών κομ­μά­των, ανα­δει­κνύ­ο­ντας το πρό­βλημα σε εθνικό επίπεδο.

Παράλ­ληλα, το θέμα έχει απα­σχο­λή­σει περι­φε­ρειακά όργανα και την Ευρω­βουλή, ενώ πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν συσκέ­ψεις με τη συμ­με­τοχή αλιευ­τι­κών συλ­λό­γων από Ρόδο, Κάλυμνο και Κάρπαθο, καθώς και τοπικών κομ­μα­τι­κών φορέων. Ωστόσο, οι πολι­τι­κές πρω­το­βου­λίες παρα­μέ­νουν απο­σπα­σμα­τι­κές.

Ενδει­κτικό είναι ότι σε κρί­σι­μες συσκέ­ψεις δεν υπήρξε δια­κομ­μα­τική εκπρο­σώ­πηση, ενώ η ευθύνη μετα­κυ­λί­ε­ται μεταξύ υπουρ­γείων, με το Υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος να εμφα­νί­ζε­ται ως επι­σπεύ­δον και το Υπουρ­γείο Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης σε επι­κου­ρικό ρόλο. Την ώρα που χώρες όπως η Κύπρος και η Τουρκία εφαρ­μό­ζουν συστή­ματα επι­δό­τη­σης για την αλίευση λαγο­κέ­φα­λου, απο­ζη­μιώ­νο­ντας τους ψαράδες ανά κιλό, στην Ελλάδα οι δράσεις παρα­μέ­νουν σε «πιλο­τικό» στάδιο. Σχε­δια­σμοί για επι­δο­τού­μενη αλίευση, με ενδει­κτική τιμή τα 6,5 ευρώ ανά κιλό, εξε­τά­ζο­νται για την Κρήτη και δευ­τε­ρευό­ντως για τα Δωδε­κά­νησα, χωρίς όμως να έχουν ακόμη ενερ­γο­ποι­η­θεί σε ευρεία κλίμακα.

Την ίδια στιγμή, εκκρε­μούν κρίσιμα ζητή­ματα, όπως η δια­χεί­ριση και απο­τέ­φρωση των τοξικών αλιευ­μά­των, η δημιουρ­γία υπο­δο­μών (ψυκτι­κοί θάλαμοι, αδειο­δο­τη­μέ­νες εγκα­τα­στά­σεις), η προ­μή­θεια εξει­δι­κευ­μέ­νων εργα­λείων αλιείας. Ακόμη και οι επι­στη­μο­νι­κές προ­σπά­θειες, όπως αυτές του ΕΛΚΕΘΕ για αξιο­ποί­ηση του είδους σε ιχθυά­λευρο, βρί­σκο­νται σε πρώιμο στάδιο.

Οικο­νο­μική ασφυξία και εγκα­τά­λειψη του επαγ­γέλ­μα­τος

Οι συνέ­πειες για τους αλιείς είναι ήδη βαριές. Οι ζημιές σε δίχτυα και εξο­πλι­σμό, οι χαμένες ψαριές και η ανάγκη αλλαγής πρα­κτι­κών (νυχτε­ρινή αλιεία, μεγα­λύ­τερα βάθη) μειώ­νουν δρα­στικά την παρα­γω­γι­κό­τητα. Οι απώ­λειες εκτι­μώ­νται έως και 7.500 ευρώ ετησίως ανά σκάφος, ενώ δεν έχει δοθεί μέχρι σήμερα καμία άμεση απο­ζη­μί­ωση για τις ζημιές που προ­κα­λεί ο λαγο­κέ­φα­λος. Την ίδια ώρα, αυξά­νο­νται οι ψαράδες που εγκα­τα­λεί­πουν το επάγ­γελμα, καθώς τα έξοδα συσ­σω­ρεύ­ο­νται και η κρατική στήριξη παρα­μέ­νει ανύ­παρ­κτη. Η παρου­σία του λαγο­κέ­φα­λου στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες δεν είναι νέα.

Εδώ και σχεδόν δύο δεκα­ε­τίες, επι­στή­μο­νες και αλιείς προει­δο­ποιού­σαν για την εξά­πλωσή του και τις επι­πτώ­σεις του. Ωστόσο, η ουσια­στική πολι­τική κινη­το­ποί­ηση ήρθε με καθυ­στέ­ρηση. Και σήμερα, τη στιγμή που το πρό­βλημα έχει φτάσει στο απο­κο­ρύ­φωμά του, ιδιαί­τερα στα Δωδε­κά­νησα, η Πολι­τεία αναζητά ακόμη χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία και θεσμι­κές λύσεις. Με άλλα λόγια, χρειά­στη­καν σχεδόν 20 χρόνια για να ανα­γνω­ρι­στεί πλήρως η έκταση της απειλής. Και τώρα που αυτό συνέβη, οι αλιείς βρί­σκο­νται αντι­μέ­τω­ποι με μια σκληρή πραγ­μα­τι­κό­τητα, χωρίς επαρ­κείς πόρους, χωρίς άμεσες απο­ζη­μιώ­σεις και χωρίς ένα ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο στή­ρι­ξης.