Εκατομμύρια τόνοι πυρομαχικών στους ωκεανούς

Στις ακτές της Εσθο­νί­ας τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε μια επι­χεί­ρη­ση εκ­κα­θά­ρι­σης πα­λαιών πυ­ρο­μα­χι­κών με την κω­δι­κή ονο­μα­σία «Open Spirit 2018». Με­τεί­χαν 850 στρα­τιώ­τες από έντε­κα χώρες, 19 πλοία και μια ομά­δας δυτών. Στό­χος; Να κα­τα­στρα­φούν πυ­ρο­μα­χι­κά που πα­ρα­μέ­νουν βυ­θι­σμέ­να στη θά­λασ­σα και απει­λούν το οι­κο­σύ­στη­μα.

Για πε­ρισ­σό­τε­ρα από 70 χρό­νια εκα­τομ­μύ­ρια τόνοι πυ­ρο­μα­χι­κών πο­λέ­μου σκου­ριά­ζουν εκεί, ει­δι­κά από τους δύο πα­γκό­σμιους πο­λέ­μους. Μόνο στη Βό­ρεια Θά­λασ­σα και στη Βαλ­τι­κή Θά­λασ­σα υπο­λο­γί­ζο­νται ότι 1,6 εκα­τομ­μύ­ρια τόνοι πυ­ρο­μα­χι­κών πα­ρα­μέ­νουν βυ­θι­σμέ­να.

Με εντο­λή των συμ­μά­χων, ολό­κλη­ρα φορ­τία πυ­ρο­μα­χι­κών πε­τά­χτη­καν στη θά­λασ­σα μετά τον πό­λε­μο. Ωστό­σο, δεν είναι ακόμα σαφές τι ακρι­βώς προ­βλη­μα­τα μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σουν, όταν προ­χω­ρή­σει η διά­βρω­ση. Ο χη­μι­κός Άαρον Μπεκ από το Κέ­ντρο «Geomar Helmholtz»για την έρευ­να του ωκε­α­νού στο Κίελο μι­λη­σε στο πε­ριο­δι­κό «Frontiers in Marine Science».

Aνη­συ­χη­τι­κή αβε­βαιό­τη­τα

«Η αβε­βαιό­τη­τα είναι ανη­συ­χη­τι­κή», λέει ο Μπεκ. Για με­γά­λο χρο­νι­κό διά­στη­μα, οι ανη­συ­χί­ες ήταν κυ­ρί­ως για τα βυ­θι­σμέ­να χη­μι­κά όπλα, πα­ρά­γο­ντες όπως ενώ­σεις αρ­σε­νι­κού ή αέρια μου­στάρ­δας. «Αλλά ακόμη και τα συμ­βα­τι­κά εκρη­κτι­κά πε­ριέ­χουν επι­βλα­βείς ου­σί­ες».

Θέ­τουν σε κίν­δυ­νο τη θα­λάσ­σια κυ­κλο­φο­ρία, τους αλιείς και τους του­ρί­στες, εμπο­δί­ζουν την κα­τα­σκευή αιο­λι­κών πάρ­κων, τις γραμ­μές κα­λω­δί­ων και αγω­γών φυ­σι­κού αε­ρί­ου. Και είναι ένας κίν­δυ­νος για το πε­ρι­βάλ­λον. Οι πυ­ρο­κρο­τη­τές πε­ριέ­χουν μό­λυ­βδο ή υδράρ­γυ­ρο και το κοινό εκρη­κτι­κό TNT (τρι­νι­τρο­το­λουό­λιο) είναι το­ξι­κό και καρ­κι­νο­γό­νο.

Είναι μόνο θέμα χρό­νου πριν τα προ­στα­τευ­τι­κά χα­λύ­βδι­να κα­λύμ­μα­τα κα­τα­στρα­φούν. «Σε 10 ή 20 χρό­νια, τα πε­ρισ­σό­τε­ρα εκρη­κτι­κά θα μπο­ρού­σαν να απε­λευ­θε­ρω­θούν και να δια­λυ­θούν στο θα­λασ­σι­νό νερό», προει­δο­ποιεί ο Μπεκ. Μόνο πρό­σφα­τα, σε ένα έργο που χρη­μα­το­δο­τή­θη­κε από το Γερ­μα­νι­κό Ομο­σπον­δια­κό Υπουρ­γείο Παι­δεί­ας και Έρευ­νας, η ομάδα του ανί­χνευ­σε για πρώτη φορά ίχνη TNT σε νερό και ιζή­μα­τα. «Βρή­κα­με TNT σχε­δόν πα­ντού, αν και σε πολύ μι­κρές συ­γκε­ντρώ­σεις λίγων να­νο­γραμ­μα­ρί­ων ή μι­κρο­γραμ­μά­ρια ανά λίτρο», λέει ο χη­μι­κός.

Καλά ή κακά νέα;

Τα ψάρια πά­σχουν απροσ­δό­κη­τα συχνά με καρ­κί­νο του ήπα­τος. Συ­νέ­πεια της πε­ριε­κτι­κό­τη­τας σε TNT στο νερό;

Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, εκρη­κτι­κά όπως το TNT δια­λύ­ο­νται στο νερό. Αλλά αν είναι καλά νέα, δεν είναι ακόμα σαφές. «Μια κακή δια­λυ­τό­τη­τα ση­μαί­νει επί­σης ότι το δη­λη­τή­ριο πα­ρα­μέ­νει», λέει ο Τομας Λανγκ από το Ιν­στι­τού­το Αλιευ­τι­κής Οι­κο­λο­γί­ας Τιού­νεν στο Μπρέ­μερ­χα­βεν. Οι ερευ­νη­τές βρή­καν σε ψάρια ένα εντυ­πω­σια­κά υψηλό πο­σο­στό καρ­κί­νου του ήπα­τος. «Πε­ρί­που το 18% των ψα­ριών επη­ρε­ά­στη­καν», λέει.

Ο το­ξι­κο­λό­γος Εντμουντ Μαζερ από το πα­νε­πι­στη­μια­κό ια­τρι­κό κέ­ντρο Σλέ­σβιχ-Χολ­στάιν στο Κίελο βλέ­πει λόγο ανη­συ­χί­ας. Η ομάδα του είχε βυ­θι­σει πρό­σφα­τα κα­λά­θια με μύδια σε δύο ση­μεία στη Βαλ­τι­κή Θά­λασ­σα και έβα­λαν κοντά τους εκρη­κτι­κά από ορυ­χεία.

Μετά από τρεις μήνες, οι επι­στή­μο­νες με­λέ­τη­σαν τα κε­λύ­φη για ίχνη εκρη­κτι­κών. Βρή­καν TNT σε όλα τα κε­λύ­φη, ει­δι­κά σε εκεί­να που βρί­σκο­νταν δίπλα στα εκτε­θει­μέ­να εκρη­κτι­κά. «Τα μύδια πε­ριέ­χουν μέχρι και 50 φορές πε­ρισ­σό­τε­ρο TNT και κατά συ­νέ­πεια τόσο πολύ που πι­θα­νόν να μην είναι κα­τάλ­λη­λα για κα­τα­νά­λω­ση», λέει ο Mαζερ.

«Με την πρώτη ματιά, βέ­βαια, η κα­λύ­τε­ρη λύση είναι να αφαι­ρέ­σου­με τα παλιά πυ­ρο­μα­χι­κά από τη θά­λασ­σα», λέει ο Λανγκ. Αν ένα πε­ρι­βλη­μα που έχει δια­βρω­θεί με σκου­ριά εν­δέ­χε­ται να σπά­σει ή να εκρα­γεί κατά την ανά­κτη­ση, η πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή ζημιά μπο­ρεί να είναι με­γα­λύ­τε­ρη από πριν.

Θα­λάσ­σιος βιο­λό­γος ο Λανγκ θε­ω­ρεί πα­ντως και τις εκρή­ξεις επι­βλα­βείς, ακόμα και αν είναι συχνά ειναι μέσο επι­λο­γής για λό­γους ασφα­λεί­ας. «Τα εκρη­κτι­κά μπο­ρούν να εξα­πλω­θούν πάνω στον ωκε­ά­νιο βυθό σε μια με­γά­λη πε­ριο­χή και να μο­λύ­νουν το πε­ρι­βάλ­λον», λέει ο ερευ­νη­τής. Επι­πλέ­ον, τα ωστι­κό κύ­μα­τα είναι επι­βλα­βή, ει­δι­κά για τα θα­λάσ­σια θη­λα­στι­κά.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ