Γιατί έγινε ο καταστροφικός σεισμός στο Νεπάλ και γιατί θα ξανασυμβεί

Η Ινδία «σπρώ­χνει» συνεχώς με δύναμη προς τα πάνω, συμπιέ­ζο­ντας την υπό­λοιπη Ασία, πράγμα που από τη μία έχει δημιουρ­γή­σει τα πανύ­ψηλα Ιμαλάια και από την άλλη, προ­κα­λεί μεγά­λους σει­σμούς κατά δια­στή­ματα.

Αυτή είναι η απλή εξήγηση, γιατί ο φονικός σεισμός των 7,8 Ρίχτερ έλαβε χώρα στο Νεπάλ και γιατί, σύμφωνα με τους επι­στή­μο­νες, είναι θέμα χρόνου να ξανα­συμ­βεί, πιθανώς, ακόμη πιο ισχυρός, αν και πότε ακριβώς αυτό θα συμβεί παρα­μέ­νει φυσικά απρό­βλε­πτο. Η ιστο­ρική στα­τι­στική ανάλυση δείχνει ότι είναι πιθανό να συμβεί μετά από τέσ­σε­ρις ή πέντε δεκα­ε­τίες, αλλά η Γη αρέ­σκε­ται στις εκπλή­ξεις, συνεπώς κανείς στην περιοχή δεν μπορεί να κοι­μά­ται ήσυχος.

Όλα ξεκί­νη­σαν πριν από του­λά­χι­στον 25 εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια, όταν η Ινδία, που έως τότε ήταν μία απο­μο­νω­μένη μάζα ξηράς, σαν ένα μεγάλο νησί, «γλι­στρώ­ντας» πάνω σε μία τεκτο­νική πλάκα που κινείτο από τα νότια προς τα βόρεια, έπεσε πάνω στην ηπει­ρω­τική Ασία. Οι δύο γιγά­ντιες πλάκες, της Ινδίας και της Ευρα­σίας, συνε­χί­ζουν να συγκρού­ο­νται με ταχύ­τητα περίπου τεσ­σά­ρων έως πέντε εκα­το­στών κάθε χρόνο, με την ινδική πλάκα να κατα­βυ­θί­ζε­ται αργά κάτω από την ευρα­σια­τική. Το αντί­στοιχο τεκτο­νικό ρήγμα, όπου συσ­σω­ρεύ­ε­ται η γεω­λο­γική ένταση, «τρέχει» για περίπου 2.200 χιλιό­με­τρα κατά μήκος των νοτίων συνόρων του Νεπάλ.

Αν και για την ανθρώ­πινη αντί­ληψη του χρόνου η ταχύ­τητα σύγκρου­σης των τεσ­σά­ρων έως πέντε εκα­το­στών ετησίως δεν φαί­νε­ται μεγάλη, για τα γεω­λο­γικά δεδο­μένα θεω­ρεί­ται πολύ γρήγορη. Έως τώρα ήταν υπε­ραρ­κετή για να έχει δημιουρ­γή­σει τα υψη­λό­τερα βουνά στον κόσμο (που συνε­χί­ζουν να ψηλώ­νουν περίπου ένα εκα­το­στό ετησίως) και, κατά περιό­δους, να «πυρο­δο­τεί» κατα­στρο­φι­κούς σει­σμούς. Ο προη­γού­με­νος σεισμός στο Νεπάλ, το 1934 (πριν 81 χρόνια), ήταν ακόμη πιο ισχυρός, της τάξης των 8,1 Ρίχτερ, σκο­τώ­νο­ντας πάνω από 10.600 ανθρώ­πους.

Οι ειδικοί έχουν προει­δο­ποι­ή­σει για τους κιν­δύ­νους εδώ και πολύ καιρό. Ο νέος σεισμός -κατά τον οποίο εκτι­μά­ται ότι η ινδική πλάκα προ­χώ­ρησε απότομα κατά περίπου δύο μέτρα προς τον Βορρά- δεν απο­τε­λεί παρά μία οδυνηρή υπεν­θύ­μιση. Όποιος ζει σε αυτή την περιοχή ή την επι­σκέ­πτε­ται για να περι­η­γη­θεί στο Κατμα­ντού ή να σκαρ­φα­λώ­σει στο Έβερεστ, πρέπει να έχει επί­γνωση των κιν­δύ­νων.

Σύμφωνα με τον αμε­ρι­κα­νικό μη κερ­δο­σκο­πικό οργα­νι­σμό εκτί­μη­σης γεω­κιν­δύ­νων GeoHazards International, κατά μέσο όρο, μετά το 1255, ένας ισχυρός σεισμός γύρω στους 8 βαθμούς της κλί­μα­κας Ρίχτερ πλήττει το Νεπάλ και τις γύρω περιο­χές, κάθε 75 χρόνια. Ο ίδιος οργα­νι­σμός εκτιμά ότι αν -ή μάλλον όταν- ξανα­συμ­βεί ένας σεισμός ανά­λο­γος του 1934, δηλαδή των 8,1 βαθμών, οι νεκροί μπορεί να ξεπε­ρά­σουν τους 40.000, καθώς η περιοχή είναι πλέον πολύ πιο πυκνο­κα­τοι­κη­μένη, με δεδο­μένο ότι στην κοιλάδα του Κατμα­ντού, της πρω­τεύ­ου­σας του Νεπάλ, ο πλη­θυ­σμός (σήμερα είναι περίπου 1,5 εκα­τομ­μύ­ριο κάτοι­κοι) αυξά­νε­ται με ετήσιο ρυθμό 6,5%.

Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι ο σεισμός της 25ης Απρι­λίου όχι μόνο ισο­πέ­δωσε μεγάλο μέρος του ιστο­ρι­κού κέντρου του Κατμα­ντού, αλλά, επίσης, μετα­κί­νησε όλη την πόλη κατά περίπου τρία μέτρα προς τα νότια. Η τεκτο­νική ενέρ­γεια που απε­λευ­θε­ρώ­θηκε, ισο­δυ­να­μούσε με του­λά­χι­στον 20 βόμβες υδρο­γό­νου (κάθε μία από αυτές πολύ ισχυ­ρό­τερη από την ατομική βόμβα που κατέ­στρεψε τη Χιρο­σίμα). Κατά τη διάρ­κεια του τελευ­ταίου αιώνα, στο Νεπάλ έχουν γίνει τέσ­σε­ρις σεισμοί άνω των 6 Ρίχτερ.

Άλλες πυκνο­κα­τοι­κη­μέ­νες αστικές περιο­χές που κιν­δυ­νεύ­ουν από ισχυ­ρούς σει­σμούς, σύμφωνα με τους γεω­λό­γους, είναι η Τεχε­ράνη (Ιράν), η Αϊτή, η Λίμα (Περού), η Παντάνγκ (Ινδο­νη­σία) και η Κων­στα­ντι­νού­πολη, που βρί­σκο­νται κοντά σε μεγάλα τεκτο­νικά ρήγματα.

Ο ισχυ­ρό­τε­ρος σεισμός που έχει συμβεί παγκο­σμίως μετά το 1900, έγινε στις 22 Μαϊου 1960 στη βόρεια Χιλή και ήταν μεγέ­θους 9,5 βαθμών της κλί­μα­κας Ρίχερ, προ­κα­λώ­ντας τσου­νάμι και σκο­τώ­νο­ντας πάνω από 1.700 ανθρώ­πους.

ΑΠΕ-ΜΠΕ