Αρκιοί και Μαράθι κρύβουν αρχαιολογικούς θησαυρούς

Αν και τα τε­λευ­ταία χρό­νια χρη­σι­μεύ­ουν ως εν­διά­με­σος σταθ­μός για τα ιδιω­τι­κά σκάφη που δια­σχί­ζουν το Αι­γαίο τους κα­λο­και­ρι­νούς μήνες, οι Αρ­κιοί πα­ρα­μέ­νουν ένα απο­μο­νω­μέ­νο βρα­χώ­δες νη­σά­κι με μόλις 54 μό­νι­μους κα­τοί­κους. Λίγοι γνω­ρί­ζουν την ακρι­βή θέση του στο χάρτη -βρί­σκε­ται στα βό­ρεια των Λει­ψών και υπά­γε­ται στον Δήμο Πά­τμου, ενώ τμήμα του ανή­κει στη Μονή Πά­τμου- και ακόμα λι­γό­τε­ροι συ­νει­δη­το­ποιούν πως απο­τε­λεί έναν αρ­χαιο­λο­γι­κό θη­σαυ­ρό. Από τα ευ­ρή­μα­τα των επι­φα­νεια­κών ερευ­νών, που έχουν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί μέχρι σή­με­ρα, προ­κύ­πτει ότι το νη­σιω­τι­κό σύ­μπλεγ­μα των Αρ­κιών κα­τοι­κεί­ται του­λά­χι­στον από την Εποχή του Χαλ­κού. Δε­δο­μέ­νου ότι στην πε­ριο­χή δεν έχει διε­ξα­χθεί ποτέ ανα­σκα­φι­κή έρευ­να, γνω­ρί­ζου­με ελά­χι­στα για τους πα­λαιό­τε­ρους κα­τοί­κους της. Ωστό­σο, τα εντο­πι­σθέ­ντα αρ­χαιο­λο­γι­κά κα­τά­λοι­πα είναι αρ­κε­τά ση­μα­ντι­κά ώστε να θε­ω­ρεί­ται απα­ραί­τη­τη η έντα­ξή τους σε κα­θε­στώς ει­δι­κής προ­στα­σί­ας και πρό­σφα­τα το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο ενέ­κρι­νε ομό­φω­να την κή­ρυ­ξη των Αρ­κιών και της γει­το­νι­κής νη­σί­δας Μα­ρά­θι ως αρ­χαιο­λο­γι­κών χώρων.

Χτι­σμέ­νο στα τέλη του 4ου π.Χ. αιώνα στη δυ­τι­κή πλευ­ρά του νη­σιού, το ορ­θο­γώ­νιο κά­στρο των Αρ­κιών είχε οπτι­κή επαφή με τα αρ­χαία οχυρά των γει­το­νι­κών νη­σιών, όπως της Πά­τμου, της Ικα­ρί­ας και των Φούρ­νων. Τα ερεί­πια του πύρ­γου συ­νι­στούν μία από τις ση­μα­ντι­κό­τε­ρες αρ­χαιο­λο­γι­κές θέ­σεις του νη­σιού, όχι όμως και τη μο­να­δι­κή. Στο ελά­χι­στα εξε­ρευ­νη­μέ­νο σπή­λαιο «Στου Κλε­φτού ο Βώ­τσος», που πι­θα­νό­τα­τα είχε λα­τρευ­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα, ανα­κα­λύ­φθη­κε προϊ­στο­ρι­κή και αρ­χαϊ­κή κε­ρα­μι­κή. Τα χα­μη­λό­χω­ρα πε­τρό­κτι­στα σπί­τια του Πα­λιού Χω­ριού δεν απο­κλεί­ε­ται να είχαν πα­λαιό­τε­ρες φά­σεις, όπως συμ­βαί­νει στη Χάλκη. Τα οι­κο­δο­μι­κά κα­τά­λοι­πα στην πα­ρα­λία της Πίσω Πα­τε­λιάς χρο­νο­λο­γού­νται στην ύστε­ρη ρω­μαϊ­κή πε­ρί­ο­δο, ενώ στον όρμο Γλί­πα­πα βρέ­θη­κε άφθο­νη κε­ρα­μι­κή των ιστο­ρι­κών χρό­νων. Ομως το με­γα­λύ­τε­ρο αί­νιγ­μα για τους αρ­χαιο­λό­γους είναι η βυ­ζα­ντι­νή ημι­υ­πό­γεια κα­μα­ρο­σκέ­πα­στη δε­ξα­με­νή, που σώ­ζε­ται σε εξαι­ρε­τι­κή κα­τά­στα­ση στον Κάμπο. Δύο αντί­στοι­χες δε­ξα­με­νές υπάρ­χουν στο Μα­ρά­θι, ενώ άλλη μία έχει εντο­πι­στεί στο Αγα­θο­νή­σι. Η ύπαρ­ξή τους δεν απο­κλεί­ε­ται να συν­δέ­ε­ται με τον ανε­φο­δια­σμό του βυ­ζα­ντι­νού στό­λου, προς το παρόν όμως δεν γνω­ρί­ζου­με γιατί οι αρ­χαί­οι τε­χνί­τες κα­τα­σκεύ­α­ζαν τόσο εντυ­πω­σια­κούς απο­θη­κευ­τι­κούς χώ­ρους.

Κα­θη­με­ρι­νή