Ευρωπαϊκή έρευνα αγγίζει και την Ρόδο: Πού πήγαν τα 11,9 εκατ. ευρώ για την ανακύκλωση στην Ελλάδα;

• Υπό διε­ρεύ­νηση ελλη­νικό έργο ανα­κύ­κλω­σης με κατη­γο­ρίες για υπερ­κο­στο­λό­γηση και παρα­τυ­πίες στη δια­χεί­ριση κοι­νο­τι­κών κον­δυ­λίων • Στο στό­χα­στρο οι φωτο­γρα­φι­κές δια­δι­κα­σίες και οι συμ­βά­σεις για τα «Σπι­τά­κια Ανα­κύ­κλω­σης» που τοπο­θε­τή­θη­καν και στην Ρόδο!

Ενα από τα μεγα­λύ­τερα προ­γράμ­ματα ανα­κύ­κλω­σης που χρη­μα­το­δο­τή­θηκε στην Ελλάδα με ευρω­παϊ­κούς πόρους βρί­σκε­ται πλέον στο μικρο­σκό­πιο των ευρω­παϊ­κών αρχών. Η υπόθεση αφορά στις πολυ­δια­φη­μι­σμέ­νες μονάδες ανα­κύ­κλω­σης, γνωστές ως «Σπι­τά­κια Ανα­κύ­κλω­σης», τα οποία κόστι­σαν πολ­λα­πλά­σια από την πραγ­μα­τική τους αξία, ενώ η λει­τουρ­γία τους αμφι­σβη­τεί­ται σοβαρά από τους ελεγ­κτι­κούς μηχα­νι­σμούς. Η έρευνα της Ευρω­παϊ­κής Εισαγ­γε­λίας (EPPO) ξεκί­νησε έπειτα από αλλε­πάλ­ληλα πορί­σματα ελλη­νι­κών και κοι­νο­τι­κών ελεγ­κτι­κών σωμάτων που εντό­πι­σαν σειρά παρα­τυ­πιών τόσο στη δια­δι­κα­σία προ­μή­θειας όσο και στη δια­χεί­ριση των κον­δυ­λίων.

Τα «Σπι­τά­κια Ανα­κύ­κλω­σης» και η εμπλοκή της ΤΕΧΑΝ

Το έργο, συνο­λι­κού ύψους 220 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ, συγ­χρη­μα­το­δο­τή­θηκε από την Ευρω­παϊκή Ένωση και αφο­ρούσε στην εγκα­τά­σταση μονάδων ανα­κύ­κλω­σης σε Αττική, Πελο­πόν­νησο και Κρήτη. Η ανάθεση έγινε στην εται­ρεία ΤΕΧΑΝ, η οποία σε συνερ­γα­σία με την αμε­ρι­κα­νική ENVIPCO κυριαρ­χεί στον χώρο των «Σπιτιών Ανα­κύ­κλω­σης» στην Ελλάδα.

Οι πολίτες μπορούν να κατα­θέ­τουν υλικά –πλα­στικά, μεταλ­λικά και γυάλινα– και να λαμ­βά­νουν χρη­μα­τικό αντί­τιμο, με στόχο την ενί­σχυση της κυκλι­κής οικο­νο­μίας.

Ωστόσο, η τιμο­λό­γηση των μονάδων απο­δεί­χθηκε πολ­λα­πλά­σια από την αγορά. Όπως απο­κα­λύ­φθηκε από τον έλεγχο της Επι­τρο­πής Δημο­σιο­νο­μι­κού Ελέγχου (ΕΔΕΛ), κάθε «σπιτάκι» κόστιζε περίπου 300.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, όταν αντί­στοι­χες εγκα­τα­στά­σεις προ­σφέ­ρο­νταν σε τιμές έως και πέντε φορές χαμη­λό­τε­ρες, γύρω στις 66.000 ευρώ. Η δια­γω­νι­στική δια­δι­κα­σία θεω­ρή­θηκε φωτο­γρα­φική, καθώς στον δια­γω­νι­σμό κατα­τέ­θη­καν προ­σφο­ρές μόνο από εται­ρείες που συν­δέ­ο­νταν μεταξύ τους, με απο­τέ­λε­σμα να απο­κλει­στεί κάθε πραγ­μα­τι­κός αντα­γω­νι­σμός.

Σοβαρά πορί­σματα και επι­στρο­φές κον­δυ­λίων

Το 2023, η ελεγ­κτική επι­τροπή επέβαλε στον ΕΔΣΝΑ (Ειδικός Δια­βαθ­μι­κός Σύν­δε­σμος Αττικής) την επι­στροφή 2,9 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ προς την ΕΕ, καθώς εντό­πισε «σοβαρές παρα­τυ­πίες» στη σύμβαση προ­μή­θειας. Λίγους μήνες αργό­τερα, νέος έλεγχος απο­κά­λυψε ακόμα μεγα­λύ­τερα προ­βλή­ματα και επι­βλή­θηκε νέα ποινή ύψους 3 εκατ. ευρώ – το ήμισυ του ποσού που είχε δια­τε­θεί για τις μονάδες ανα­κύ­κλω­σης.

Η πλέον καυ­στική δια­πί­στωση αφο­ρούσε στο γεγονός ότι δεν υπήρχε καμία κατα­γραφή για το πού κατέ­λη­γαν τα απορ­ρίμ­ματα μετά τη συλλογή τους. Σύμφωνα με έκθεση που επι­κα­λεί­ται το Politico, μονα­δική αναφορά υπήρχε μόνο για το 2023, όταν τα απορ­ρίμ­ματα μετα­φέρ­θη­καν σε απο­θη­κευ­τικό χώρο της ΤΕΧΑΝ. Επι­πλέον, δεν είχαν εγκα­τα­στα­θεί όλες οι απο­θη­κευ­τι­κές μονάδες, όπως προ­έ­βλεπε η σύμβαση.

Η Ελλάδα «μετε­ξε­τα­στέα» στην ανα­κύ­κλωση

Πέρα από τις οικο­νο­μι­κές παρα­τυ­πίες, η ουσία του προ­βλή­μα­τος είναι ότι η Ελλάδα εξα­κο­λου­θεί να βρί­σκε­ται στις τελευ­ταίες θέσεις της ΕΕ ως προς την ανα­κύ­κλωση. Το 2022, σύμφωνα με τη Eurostat, το ποσοστό ανα­κύ­κλω­σης αστικών απορ­ριμ­μά­των στη χώρα έφτασε μόλις στο 17%, έναντι 49% του ευρω­παϊ­κού μέσου όρου.

Η χώρα κιν­δυ­νεύει να μην πετύχει τους στόχους που έχουν τεθεί για το 2025, δηλαδή 55% ανα­κύ­κλωση στα αστικά απορ­ρίμ­ματα και 65% στις συσκευα­σίες, ενώ ήδη έχει απο­τύ­χει στον στόχο του 2020.

Η αδυ­να­μία αυτή έχει οδη­γή­σει σε συνεχή πρό­στιμα: η Ελλάδα έχει κατα­βά­λει περίπου 230 εκατ. ευρώ στις Βρυ­ξέλ­λες για παρα­βιά­σεις της περι­βαλ­λο­ντι­κής νομο­θε­σίας. Από τις 19 ανοι­χτές υπο­θέ­σεις κατά της χώρας, οι έξι αφορούν απο­κλει­στικά τη δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των.

Το σκάν­δαλο της υπερ­κο­στο­λό­γη­σης

Η δημο­σιο­γρα­φική έρευνα απο­κά­λυψε πως η ΕΔΕΛ δια­πί­στωσε συνεν­νό­ηση μεταξύ ΤΕΧΑΝ και ENVIPCO, με σκοπό να παρου­σια­στούν «αντα­γω­νι­στι­κές» προ­σφο­ρές που δικαιο­λο­γού­σαν το υπέ­ρο­γκο κόστος.

Οι ίδιες εται­ρείες είχαν ήδη πολυετή συνερ­γα­σία με την «Αντα­πο­δο­τική Ανα­κύ­κλωση», που εδώ και δύο δεκα­ε­τίες τοπο­θε­τούσε αντί­στοιχα σπι­τά­κια σε όλη τη χώρα.

Η πρα­κτική αυτή είχε ως απο­τέ­λε­σμα να απο­κλει­στούν άλλες εται­ρείες που θα μπο­ρού­σαν να προ­σφέ­ρουν σημα­ντικά χαμη­λό­τε­ρες τιμές. Παράλ­ληλα, η ΕΔΕΛ σημειώ­νει ότι τα «Σπι­τά­κια Ανα­κύ­κλω­σης» αφορούν υλικά συσκευα­σίας, κάτι που σημαί­νει πως θα έπρεπε να χρη­μα­το­δο­τού­νται μέσα από το θεσμο­θε­τη­μένο σύστημα «ευθύνης παρα­γω­γού» και όχι με απευ­θείας κοι­νο­τικά κον­δύ­λια.

Ένα έργο-σύμβολο που κατέρ­ρευσε

Τα «Σπι­τά­κια Ανα­κύ­κλω­σης» είχαν παρου­σια­στεί ως εμβλη­μα­τικό έργο για την ενί­σχυση της κυκλι­κής οικο­νο­μίας, με συμ­με­τοχή πολιτών, δήμων και περι­φε­ρειών. Σε αρκετές πόλεις, όπως στη Ρόδο, είχαν τοπο­θε­τη­θεί σε κεντρικά σημεία και συνο­δεύ­ο­νταν από καμπά­νιες ενη­μέ­ρω­σης. Ωστόσο, η πραγ­μα­τι­κό­τητα απο­κά­λυψε ένα δια­φο­ρε­τικό σκηνικό, με υπερ­κο­στο­λο­γή­σεις, φωτο­γρα­φι­κές δια­δι­κα­σίες και ανε­παρκή έλεγχο της λει­τουρ­γίας τους.

Η υπόθεση πλέον έχει πάρει ευρω­παϊ­κές δια­στά­σεις, με την Ευρω­παϊκή Εισαγ­γε­λία να διε­ρευνά την πιθανή κατά­χρηση 11,9 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ. Το σκάν­δαλο αυτό έρχεται να προ­στε­θεί σε μια μακρά λίστα περι­βαλ­λο­ντι­κών απο­τυ­χιών που βαραί­νουν την Ελλάδα και επι­βε­βαιώ­νει για άλλη μια φορά ότι η χώρα παρα­μέ­νει «μετε­ξε­τα­στέα» στον τομέα της ανα­κύ­κλω­σης και της δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των.

Με πλη­ρο­φο­ρίες από Politico και Reporter.gr