Tα ανθεκτικά μικρόβια έχουν κατακλύσει τα ελληνικά νοσοκομεία, λέει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης – Πρωτιά στην χρήση αντιβιοτικών

«Η μικρο­βιακή αντοχή είναι αόρατη, όχι και τα θύματά της» ήταν ένα από τα κεντρικά μηνύ­ματα της Ευρω­παϊ­κής Ημέρας – Παγκό­σμιας Εβδο­μά­δας Ευαι­σθη­το­ποί­η­σης για τα Αντι­βιο­τικά. Η πρό­σφατη απώλεια του ψυχιά­τρου Δημήτρη Σούρα, που απο­δό­θηκε σε διεισ­δυ­τική στρα­φυ­λο­κοκ­κική λοίμωξη, υπεν­θύ­μισε τη διαρκή μάχη του ανθρώ­που με τα παθο­γόνα, τους «έξυ­πνους» μικρο­ορ­γα­νι­σμούς πίσω από σοβαρές λοι­μώ­ξεις, όπως πνευ­μο­νίες, σηψαι­μίες και χει­ρουρ­γι­κές λοι­μώ­ξεις, που καταρ­γούν πανί­σχυρα αντι­βιο­τικά και σήμερα απο­τε­λούν μία από τις μεγα­λύ­τε­ρες απειλές για την παγκό­σμια δημόσια υγεία. Επειτα, η έκθεσή του στο βακτή­ριο εκτός νοσο­κο­μεια­κού περι­βάλ­λο­ντος, σύμφωνα με πηγές, υπο­γραμ­μί­ζει ότι οι αθέατοι «εχθροί» κρύ­βο­νται παντού, σε αποι­κίες ακόμα στο ανθρώ­πινο σώμα και, κυρίως, στα χέρια μας.

«Σκε­φτείτε τις φορές που βρε­θή­κατε σε κάποιο εστια­τό­ριο με φίλους, πόσοι έπλυναν τα χέρια τους προτού ξεκι­νή­σουν να τρώνε;» σχο­λιά­ζει για τα παντα­χού παρόντα μικρό­βια -όσο και την κακή σχέση με βασι­κούς κανόνες υγιεινής- η κυρία Αικα­τε­ρίνη Αργυ­ράκη, Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος και Γενική Γραμ­μα­τέας της Ελλη­νι­κής Εται­ρείας Λοι­μώ­ξεων, μιλώ­ντας στο «ΘΕΜΑ» για το ζήτημα της μικρο­βια­κής αντοχής. «Η μικρο­βιακή αντοχή είναι η ικα­νό­τητα των μικρο­ορ­γα­νι­σμών να αντι­στέ­κο­νται στη δράση των αντι­βιο­τι­κών. Εμφα­νί­ζε­ται όταν τα αρχικά ευαί­σθητα στα αντι­βιο­τικά μικρό­βια απο­κτούν μηχα­νι­σμούς που τα καθι­στούν ανθε­κτικά.

Αυτό συμ­βαί­νει κυρίως λόγω της υπερ­βο­λι­κής και ανορ­θο­λο­γι­κής χρήσης αντι­βιο­τι­κών, που κατα­στρέ­φει τα ευαί­σθητα στελέχη, επι­τρέ­πο­ντας στα ανθε­κτικά να πολ­λα­πλα­σια­στούν, είναι η πίεση επι­λο­γής. Μάλιστα, τα ανθε­κτικά στελέχη μπορούν να μετα­φέ­ρουν γονι­διακά την αντοχή σε άλλα μικρό­βια, ενι­σχύ­ο­ντας την εξά­πλω­σής της», εξηγεί.

Κάθε χρόνο, όπως παρα­τη­ρεί ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Υγείας (ΠΟΥ), μικρό­βια ικανά να καταρ­γούν του­λά­χι­στον τρεις (πολυανθεκτικά-MDR) και περισ­σό­τε­ρες κατη­γο­ρίες αντι­βιο­τι­κών (εκτε­τα­μέ­νης αντοχής-XDR) ή ακόμα και κάθε δια­θέ­σιμο αντι­βιο­τικό (παναν­θε­κτικά – PDR) στοι­χί­ζουν άμεσα τη ζωή σε 1,3 εκα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πους και συμ­βάλ­λουν στον θάνατο 5 επι­πλέον εκα­τομ­μυ­ρίων. «Πρέπει να κατα­νο­ή­σουμε ότι το πρό­βλημα της μικρο­βια­κής αντοχής αφορά ολό­κληρο τον κόσμο. Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι μέχρι το 2050 οι λοι­μώ­ξεις από ανθε­κτικά μικρό­βια θα απο­τε­λούν την πρώτη αιτία θανάτου παγκο­σμίως, ξεπερ­νώ­ντας τον καρκίνο και τα καρ­διαγ­γειακά νοσή­ματα», επι­ση­μαί­νει στο «ΘΕΜΑ» ο κ. Νικό­λαος Β. Σύψας**, Καθη­γη­τής ΕΚΠΑ, Πρό­ε­δρος Ελλη­νι­κής Εται­ρείας Λοι­μώ­ξεων, ο οποίος, εστιά­ζο­ντας στη χρονίως πάσχουσα Ελλάδα στο ζήτημα της μικρο­βια­κής αντοχής, τονίζει την ανάγκη γεν­ναίων παρεμ­βά­σεων.

Γιατρέ, γράψε μου μια αντι­βί­ωση

Πρω­τα­θλη­τές στην κατα­νά­λωση αντι­βιο­τι­κών στην κοι­νό­τητα (πρω­το­βάθ­μια περί­θαλψη) ανα­δεί­χθη­καν οι Ελληνες για το 2023 μέσα από την έκθεση του αρμό­διου ευρω­παϊ­κού δικτύου επι­τή­ρη­σης (ESAC-Net), που κατέ­ταξε τη χώρα μας πρώτη στην Ευρώπη με 28,5 ημε­ρή­σιες δόσεις ανά 1.000 κατοί­κους την ημέρα, πολύ πάνω από τον μέσο όρο της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης (20 ημε­ρή­σιες δόσεις). Αντί­στοι­χες επι­δό­σεις σημεί­ωσε και στη χορή­γηση αντι­βιο­τι­κών «τελευ­ταίας γραμμής» στα νοσο­κο­μεία -«ύστατη λύση» για πολυαν­θε­κτικά βακτή­ρια που κατήρ­γη­σαν άλλες θερα­πευ­τι­κές επιλογές-, κατα­κτώ­ντας την κορυφή με 15,90% έναντι 5,40% στον ευρω­παϊκό μέσο όρο. Οπως και τα περισ­σό­τερα κράτη, η Ελλάδα φαί­νε­ται να απο­κλί­νει από τους στόχους που έθεσε η Ε.Ε. για το πρό­βλημα των ανθε­κτι­κών μικρο­βίων έως το 2030, ούτως ειπείν τη μείωση της κατα­νά­λω­σης αντι­βιο­τι­κών στην κοι­νό­τητα κατά 20%.

«Κατα­να­λώ­νουμε από 2,3 έως 3,3 φορές περισ­σό­τερα αντι­βιο­τικά από τον ευρω­παϊκό μέσο όρο, ανάλογα με την κατη­γο­ρία. Η χρήση ευρέως φάσμα­τος αντι­βιο­τι­κών είναι ιδιαί­τερα υψηλή, ακόμα και για κοινές λοι­μώ­ξεις που θα μπο­ρού­σαν να αντι­με­τω­πι­στούν με πιο στενού φάσμα­τος αντι­μι­κρο­βιακά. Στα νοσο­κο­μεία αλλά και στην κοι­νό­τητα η χορή­γηση ευρέως φάσμα­τος αντι­βιο­τι­κών γίνεται συχνά εμπει­ρικά», σημειώ­νει η κυρία Αργυ­ράκη* και επι­μέ­νει σε ένα ουσια­στικό πρό­βλημα της κουλ­τού­ρας μας, την αλό­γι­στη και λαν­θα­σμένη χρήση αντι­βιο­τι­κών.

«Πολλοί ασθε­νείς ζητούν πιε­στικά από τους για­τρούς να τους γράψουν αντι­βιο­τικά, ακόμη και για περι­πτώ­σεις όπου τα αντι­βιο­τικά δεν έχουν απο­τέ­λε­σμα, όπως οι ιογε­νείς λοι­μώ­ξεις του ανα­πνευ­στι­κού», ανα­φέ­ρει, κάνο­ντας λόγο για έναν φαύλο κύκλο: «τα απλά αντι­βιο­τικά γίνο­νται ανα­πο­τε­λε­σμα­τικά, απαι­τού­νται ισχυ­ρό­τερα φάρμακα και τελικά προ­κύ­πτουν λοι­μώ­ξεις από πολυαν­θε­κτικά μικρό­βια». «Αν και η ηλε­κτρο­νική συντα­γο­γρά­φηση έφερε βελ­τιώ­σεις, εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν σημα­ντικά προ­βλή­ματα υπερ­κα­τα­νά­λω­σης αντι­μι­κρο­βια­κών», σχο­λιά­ζει στο «ΘΕΜΑ».

Απειλή (και) για τον του­ρι­σμό τα ελλη­νικά νοσο­κο­μεία

Στις 21 Νοεμ­βρίου, το Ευρω­παϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρό­λη­ψης Νοση­μά­των (ECDC) δημο­σί­ευσε πορί­σματα από την επί­σκεψη κλι­μα­κίου του τον περα­σμένο Απρίλιο στα ελλη­νικά νοσο­κο­μεία. «Η έκθεση γράφει ξεκά­θαρα πως τα ελλη­νικά νοσο­κο­μεία πλέον δεν είναι ασφαλή για τους ασθε­νείς, εξαι­τίας της υψηλής συχνό­τη­τας λοι­μώ­ξεων από ανθε­κτικά μικρό­βια», σχο­λιά­ζει ο κ. Σύψας για την υψηλή συχνό­τητα λοι­μώ­ξεων από πολυαν­θε­κτικά μικρό­βια, όπως η κλε­μπ­σιέλλα της πνευ­μο­νίας (Klebsiella pneumoniae), η ψευ­δο­μο­νάδα (Pseudomonas aeruginosa) και το βακτή­ριο Acinetobacter baumannii.

«Είναι μια εξαι­ρε­τικά αρνη­τική εξέλιξη γιατί, πλέον, μπορεί να απο­τε­λέ­σει πει­στικό λόγο, ακόμα και για κυβερ­νή­σεις, να εκδώ­σουν ταξι­διω­τι­κές οδηγίες που ενδε­χο­μέ­νως να επη­ρε­ά­σουν αρνη­τικά τον του­ρι­σμό της Ελλάδας. Ελπί­ζουμε να μη συμβεί», τονίζει.

Τα συμπε­ρά­σματα ευθυ­γραμ­μί­ζο­νται με τα απο­τε­λέ­σματα του ευρω­παϊ­κού ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος REVERSE, που συνέ­κρινε νοσο­κο­μεία της Ελλάδας, της Ρου­μα­νίας, της Ισπα­νίας και της Ιταλίας, δια­πι­στώ­νο­ντας ότι η συχνό­τητα ενδο­νο­σο­κο­μεια­κών λοι­μώ­ξεων στη χώρα μας είναι παρό­μοια με της Ρου­μα­νίας και πολ­λα­πλά­σια από τις δύο χώρες της Δυτικής Μεσο­γείου. «Ωστόσο, υπάρχει ελπίδα», σημειώ­νει ο κ. Σύψας.

«Αυτή τη στιγμή τρέχει μια χρη­μα­το­δό­τηση από το RRF (Μηχα­νι­σμός Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας) προς τον Εθνικό Οργα­νι­σμό Δημό­σιας Υγείας (ΕΟΔΥ) που μαζί με την Ελλη­νική Εται­ρεία Λοι­μώ­ξεων και άλλους φορείς ξεκι­νούν μια προ­σπά­θεια αντι­με­τώ­πι­σης του προ­βλή­μα­τος με πρό­σληψη ειδικών νοση­λευ­τών λοι­μώ­ξεων σε σειρά από νοσο­κο­μεία, συλλογή δεδο­μέ­νων και ενί­σχυση νοσο­κο­μείων με κατάλ­ληλο εξο­πλι­σμό -κυρίως στα πνευ­μο­νο­λο­γικά εργα­στή­ρια».

«Εχουμε πλέον συστη­μα­τι­κές, οργα­νω­μέ­νες προ­σπά­θειες για την κατα­πο­λέ­μηση της μικρο­βια­κής αντοχής. Η Πολι­τεία, βέβαια, πρέπει να επεν­δύ­σει γενναία. Χωρίς χρη­μα­το­δό­τηση και οργά­νωση, δεν μπο­ρούμε να λύσουμε το πρό­βλημα. Είναι πολύ σημα­ντικό να κατα­νο­ή­σουμε ότι οι επι­πτώ­σεις της μικρο­βια­κής αντοχής δεν περιο­ρί­ζο­νται στα νοσο­κο­μεία», κατα­λή­γει ο καθη­γη­τής.

Σύμφωνα με στοι­χεία, κάθε χρόνο κατα­γρά­φο­νται 112.000 ενδο­νο­σο­κο­μεια­κές λοι­μώ­ξεις από πολυαν­θε­κτικά μικρό­βια στην Ελλάδα. Στην Ευρω­παϊκή Περι­φέ­ρεια του ΠΟΥ, περισ­σό­τε­ροι από 670.000 θάνατοι σχε­τί­ζο­νται άμεσα ή έμμεσα με ανθε­κτικά παθο­γόνα, ενώ το ετήσιο κόστος τους σε δαπάνες υγείας και χαμένες εργα­το­ώ­ρες εκτι­μά­ται σε περίπου 11,7 δισ. ευρώ.

* Αικα­τε­ρίνη Αργυ­ράκη, Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος, Γενική Γραμ­μα­τέας της Ελλη­νι­κής Εται­ρείας Λοι­μώ­ξεων

* * Νικό­λαος Β. Σύψας, Καθη­γη­τής ΕΚΠΑ, Πρό­ε­δρος Ελλη­νι­κής Εται­ρείας Λοι­μώ­ξεων

Πηγή: protothema.gr