Κάρστεν Ράσμουσεν: Δημοκρατική διαχείριση των έργων ΑΠΕ – Η Τήλος και τα αντισταθμιστικά οφέλη

«Όλοι μαγεύ­ο­νται από αυτούς τους «μίνι -κόσμους», όπου μπο­ρούμε να δοκι­μά­σουμε τις ιδέες μας. Πολλά από αυτά τα νησιά είναι το «παρά­θυρο» της Ελλάδας στο εξω­τε­ρικό. Είναι αυτό που ανα­ζη­τούν οι ξένοι όταν έρχο­νται, έναν μικρό «παρά­δεισο». Μια από τις προ­κλή­σεις είναι να φρο­ντί­σουμε να τους δώσουμε αυτόν τον «παρά­δεισο», δεί­χνο­ντας ότι η Ελλάδα, εκτός από ένας υπέ­ρο­χος ιστο­ρι­κός τόπος, είναι και στην πρώτη γραμμή της σύγ­χρο­νης ανά­πτυ­ξης. Μια φιλο­δο­ξία μας είναι να δεί­ξουμε στη Δυτική και τη Βόρεια Ευρώπη ότι η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί στην πρώτη γραμμή των πρά­σι­νων εξε­λί­ξεων.»

Ο Κάρστεν Ράσμου­σεν δεν είναι ιδιαί­τερα γνωστός στην Ελλάδα, αν και κατέχει μία θέση -κλειδί για την ελλη­νική «πράσινη μετά­βαση».

Ο ίδιος παρα­δέ­χε­ται ότι αγαπά πολύ την Ελλάδα και έρχεται στην χώρα μας για δια­κο­πές ήδη από τη δεκα­ε­τία του 1980. Πριν από δύο χρόνια, είχε ζητήσει η επόμενη θέση του στη Γενική Διεύ­θυνση Περι­φε­ρεια­κής & Αστικής Πολι­τι­κής (DG Regio) της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής να είναι στην μονάδα Ελλάδας- Κύπρου.

Από τη θέση αυτή έχει ανα­λά­βει μία δύσκολη απο­στολή: την ανά­πτυξη έργων για την ολι­στική πράσινη μετά­βαση της ελλη­νι­κής περι­φέ­ρειας. Απο­στολή ιδιαί­τερα περί­πλοκη καθώς – εκτός από την πράσινη ενέρ­γεια– περι­λαμ­βά­νει επίσης υπεύ­θυνη περι­βαλ­λο­ντικά δια­χεί­ριση του νερού και των απορ­ριμ­μά­των.

Τον συνα­ντή­σαμε στο Olympia Forum III, όπου συμ­με­τείχε σε πάνελ για την ενερ­γειακή αυτο­νό­μηση των ελλη­νι­κών νησιών. Στην αρχική του τοπο­θέ­τηση τόνισε ότι πρέπει να τίθε­νται ρεα­λι­στι­κοί στόχοι και τα έργα να έχουν την συναί­νεση των τοπικών κοι­νω­νιών.

Στο ίδιο πάνελ μίλησε η δήμαρ­χος της Τήλου, Μαρία Καμμά – Αλιφέρη, που κατήγ­γειλε ότι οι κάτοι­κοι της Τήλου δεν επω­φε­λού­νται από το γεγονός ότι το νησί τους πέτυχε να γίνει «το πρώτο ενερ­γειακά αυτό­νομο νησί στη Μεσό­γειο». Όπως εξήγησε η δήμαρ­χος Τήλου, το νησί δεν λαμ­βά­νει αντι­σταθ­μι­στικά οφέλη και οι κάτοι­κοι πλη­ρώ­νουν την ενέρ­γεια στις ίδιες τιμές όπως η υπό­λοιπη Ελλάδα. «Απαι­τούμε η τοπική κοι­νω­νία να λαμ­βά­νει οφέλη» κατέ­ληξε η Μ.  Καμμά – Αλιφέρη.

Με την τοπο­θέ­τηση αυτή συμ­φω­νεί και ο Κάρστεν Ράσμου­σεν που επι­ση­μαί­νει την ανάγκη «δημο­κρα­τι­κής δια­χεί­ρι­σης» των έργων ΑΠΕ που θα γίνουν από δω και πέρα.

«Προς το παρόν έχουμε δια­θέ­σιμα 150 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, για έργα στα μικρά νησιά που θα επι­λε­γούν να συμ­με­τά­σχουν στην επόμενη φάση του προ­γράμ­μα­τος» σημειώ­νει ο Κ. Ράσμου­σεν. «Το υπουρ­γείο Ανά­πτυ­ξης πραγ­μα­το­ποιεί μελέτη για να δούμε πώς μπο­ρούμε να αξιο­ποι­ή­σουμε τα κεφά­λαια με τον καλύ­τερο τρόπο. Η δια­δι­κα­σία επι­λο­γής των νησιών θα ξεκι­νή­σει το 2023. Θα προη­γη­θεί η ολο­κλή­ρωση των μελετών από τις ελλη­νι­κές αρχές και θα ακο­λου­θή­σει συζή­τηση με τους εμπλε­κό­με­νους φορείς.

Καταρ­χάς και πάνω από όλα θα γίνει συζή­τηση με τις τοπικές κοι­νό­τη­τες. Επι­θυ­μία μου είναι να συζη­τή­σουμε για τα απο­τε­λέ­σματα των μελετών μας και για την πραγ­μα­τι­κό­τητα που βιώνουν οι τοπικές κοι­νω­νίες. Για παρά­δειγμα, ακού­σαμε τη δήμαρχο της Τήλου να έχει ένα ξεκά­θαρο μήνυμα: “δεχό­μα­στε τις ΑΠΕ, αλλά όχι αν πρό­κει­ται να πλη­ρώ­νουμε τις ίδιες τιμές, είμαστε καλοί αλλά δεν είμαστε τόσο καλοί!” Πρέπει να βρούμε πει­στικά επι­χει­ρή­ματα για να δεί­ξουμε πώς επω­φε­λού­νται οι κάτοι­κοι.»

Γιατί θεω­ρείτε απα­ραί­τητο να δια­βε­βαιώ­σετε ότι οποια­δή­ποτε ενέρ­γεια θα γίνει με τη συναί­νεση της τοπικής κοι­νω­νίας; Προ­βλέ­πετε αντι­δρά­σεις;

«Είμαι πεπει­σμέ­νος  ότι μία από τις μεγα­λύ­τε­ρες προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζουμε είναι ότι έχουμε να κάνουμε με νομο­θε­σία που εξυ­πη­ρε­τεί συγκε­κρι­μέ­νους σκοπούς. Οι περισ­σό­τε­ρες επεν­δύ­σεις ΑΠΕ που έχουμε σήμερα είναι ιδιω­τι­κές επεν­δύ­σεις. Βασι­ζό­μα­στε στο να έρχο­νται οι ιδιώτες με τα δικά τους χρήματα, να επεν­δύ­ουν και έτσι οι συγκε­κρι­μέ­νες επεν­δύ­σεις πρέπει να γίνο­νται βιώ­σι­μες επι­χει­ρή­σεις.

Αυτό σημαί­νει ότι για παρά­δειγμα ο ιδιο­κτή­της ενός κομ­μα­τιού γης θα εγκα­τα­στή­σει υπο­δο­μές, που δεν έχουν κανένα όφελος για όλους τους υπό­λοι­πους που ζούνε γύρω από αυτές τις εγκα­τα­στά­σεις.

Αυτό είναι ένα προ­βλη­μα­τικό μοντέλο. Αυτό που πρέπει να επι­διώ­ξουμε – και βρι­σκό­μα­στε σε σχε­τι­κές συζη­τή­σεις με το υπουρ­γείο Ενέργειας- είναι να εντο­πί­σουμε κατάλ­λη­λους χώρους στο έδαφος ενός νησιού ώστε να εγκα­τα­στή­σουμε υπο­δο­μές μακριά από τους οικι­σμούς χωρίς να κατα­στρέ­φουμε την όμορφη θέα. Τα νησιά που ζούνε από τον του­ρι­σμό δεν μπορούν να έχουν αιολικά πάρκα στη μέση του λιμα­νιού, προ­φα­νώς. Κανείς δεν το θέλει αυτό. Για να προ­χω­ρή­σουμε πρέπει να δια­σφα­λί­σουμε ότι οι κάτοι­κοι έχουν τον πρώτο λόγο. Και οι ενερ­γεια­κές κοι­νό­τη­τες, συγκε­κρι­μένα, είναι λύση – κλειδί για αυτό το σκοπό. Όπως για παρά­δειγμα έχει γίνει στην Χάλκη, όπου οι ΑΠΕ τους βοή­θη­σαν να μειώ­σουν τις τιμές της ενέρ­γειας. Πιστεύω ότι πρέπει να προ­σέ­ξουμε να μην επα­να­λά­βουμε τη λογική που υπάρχει στην Τήλο, όπου οι κάτοι­κοι τελικά δεν απο­κο­μί­ζουν κανένα όφελος από τις ενερ­γεια­κές επεν­δύ­σεις. Αυτό μπορεί να απαι­τή­σει κάποιες αλλαγές στη νομο­θε­σία, δεν είναι δική μου θέση να το πω, θα το απο­φα­σί­σει το υπουρ­γείο Ενέρ­γειας.»

Στην Ελλάδα υπάρχει η κριτική ότι οι ΑΠΕ έχουν γίνει τομέας που αφορά μόνο τις εται­ρείες και οι τοπικές κοι­νό­τη­τες έχουν μείνει εκτός. Συμ­φω­νείτε;

«Πιστεύω ότι υπάρχει χώρος και για τους δύο. Σε έργα μεγάλης κλί­μα­κας, όπως στη Δυτική Μακε­δο­νία όπου πραγ­μα­το­ποιεί­ται η μετά­βαση από το λιγνίτη στις ΑΠΕ, χρειά­ζο­νται οι μεγάλες εται­ρείες που έχουν την απα­ραί­τητη και εξει­δι­κευ­μένη τεχνο­γνω­σία. Πρέπει να συνερ­γα­στούμε με αυτές.

Ο άλλος τρόπος είναι οι ενερ­γεια­κές κοι­νό­τη­τες, που εξ ορισμού είναι μία τοπική πρω­το­βου­λία. Αυτός ο τρόπος έχει το πλε­ο­νέ­κτημα ότι φέρνει τους κατοί­κους κοντά στο έργο και αυξάνει την αποδοχή του. Θέλουμε ενερ­γειακά έργα που θα απο­φέ­ρουν άμεσο όφελος στους κατοί­κους. Για αυτό ένα από τα σημεία που θέλουμε  να ανα­δεί­ξουμε με τις μελέτες που ετοι­μά­ζουμε είναι πόσο φθη­νό­τερη θα είναι η ενέρ­γεια όταν εγκα­τα­στή­σουμε τις ΑΠΕ, περι­μέ­νουμε τα σχετικά νούμερα. Πρέπει να μπο­ρούμε να αντι­με­τω­πί­σουμε την καχυ­πο­ψία που υπάρχει σε μερικές κοι­νό­τη­τες και να παρου­σιά­σουμε με συγκε­κρι­μένα μοντέλα τι πρέπει να γίνει. Η περί­πτωση της Χάλκης είναι η ιδανική λύση, αφού χάρη στην ενερ­γειακή κοι­νό­τητα οι κάτοι­κοι πλη­ρώ­νουν σημα­ντικά μικρό­τε­ρους λογα­ρια­σμούς.

Στο τέλος της ημέρας πρέπει να βρούμε ένα δημο­κρα­τικό τρόπο λει­τουρ­γίας. Δεν έχουμε την πολυ­τέ­λεια κάποια να απο­κο­μί­ζουν όλα τα οφέλη και άλλοι να μη λαμ­βά­νουν τίποτα.

Η τελική απόφαση θα είναι της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης αλλά ελπίζω να λάβει υπόψη αυτό τον παρά­γο­ντα.

Η μεγάλη πρό­κληση είναι να βρούμε μοντέλα που να δου­λεύ­ουν για όλους, καθώς η δεύτερη δυσκο­λία που αντι­με­τω­πί­ζουμε είναι η τεχνική λει­τουρ­γία των έργων. Είναι εύκολο να βρούμε εται­ρείες για να εγκα­τα­στή­σουν υπο­δο­μές ΑΠΕ. Όμως, χρεια­ζό­μα­στε εται­ρείες που να τις λει­τουρ­γούν και να τις συντη­ρούν. Όλοι γνω­ρί­ζουμε ιστο­ρίες έργων απο­κέ­ντρω­σης που κατα­σκευά­στη­καν και μετά από κάποια χρόνια αχρη­στεύ­τη­καν, γιατί απλά δεν υπήρχε κανείς να τα λει­τουρ­γεί. Πρέπει να βρούμε τρόπους να συνερ­γα­ζό­μα­στε με τους επαγ­γελ­μα­τίες, για παρά­δειγμα να υπάρχει συνερ­γα­σία μεταξύ των ενερ­γεια­κών κοι­νο­τή­των και της ΔΕΗ Ανα­νε­ώ­σι­μες, να βρούμε κίνητρα για τη συνερ­γα­σία της ΔΕΗ Ανα­νε­ώ­σι­μες. Είναι πιθανό τα συμ­φέ­ρο­ντα των δύο μερών να μην ταυ­τί­ζο­νται, για αυτό χρειά­ζε­ται να μελε­τή­σουμε τη δημιουρ­γία μοντέ­λων που να είναι επωφελή και για τα δύο μέρη.»

Το μοντέλο ενερ­γεια­κής αυτο­νό­μη­σης που θα εφαρ­μο­στεί στα μικρά νησιά μπορεί να απο­τε­λέ­σει πρότυπο και για περιο­χές στην υπό­λοιπη Ελλάδα;

«Απο­λύ­τως. Αντι­με­τω­πί­ζουμε την ίδια πρό­κληση σε όλη την ελλη­νική επι­κρά­τεια. Έχουμε τερά­στιες επεν­δύ­σεις στη Δυτική Μακε­δο­νία, στη Μεγα­λό­πολη, στο πλαίσιο της δια­δι­κα­σίας απο­λι­γνι­το­ποί­η­σης. Εκεί φυσικά η κλίμακα της πρό­κλη­σης είναι πολύ μεγα­λύ­τερη, αλλά είναι ουσια­στικά το ίδιο έργο. Μιλάμε για ένα μείγμα νέων επεν­δύ­σεων σε ΑΠΕ αλλά και για αλλαγή συμπε­ρι­φο­ράς. Πόσο δεχό­μα­στε να αλλά­ξουμε συνή­θειες, τι είδους εγκα­τα­στά­σεις ΑΠΕ δεχό­μα­στε στις αυλές μας; Και επίσης πόσο είμαστε προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι να μειώ­σουμε τις δικές μας εκπο­μπές ρύπων, είμαστε έτοιμοι να επεν­δύ­σουμε στην ενερ­γειακή απόδοση στα σπίτια μας; Οι προ­κλή­σεις σε όλη την επι­κρά­τεια είναι ίδιες. Ξεκι­νάμε με τα νησιά τώρα και αυτή είναι μια μικρή πρω­το­βου­λία στη συνο­λική εικόνα. Είναι όμως ένα μοντέλο που πρέπει να ακο­λου­θη­θεί και αλλού. Υπάρ­χουν πολλές άλλες αρκετά απο­μο­νω­μέ­νες κοι­νό­τη­τες στην χώρα, για παρά­δειγμα στην Πελο­πόν­νησο, περιο­χές όπου θα μπο­ρού­σαμε να ακο­λου­θή­σουμε την ίδια πολι­τική.»

Πηγή newmoney.gr