Τα ελληνικά χωριά ερημώνουν

«Δύσκολα αντέ­χε­ται η μοναξιά. Τις περισ­σό­τε­ρες φορές κάνω αυτή τη βόλτα μόνος μου, μαζί με τέσσερα σκυλιά. Ο μόνιμοι κάτοι­κοι μετρού­νται στα δάχτυλα των δύο χεριών. Εάν συνε­χι­στεί έτσι, ίσως επι­στρέψω στη κοντι­νό­τερη πόλη, το Αγρίνιο».

Βρι­σκό­μα­στε στο ορεινό χωριό Αγιος Ιωάννης του νομού Αιτω­λο­α­καρ­να­νίας, Κόκ­κιανη –όπως το θυμού­νται οι παλαιό­τε­ροι– μερικά χιλιό­με­τρα μετά το Θέρμο, περ­πα­τώ­ντας μαζί τον Βασίλη, έναν από τους περίπου 10 μόνι­μους κάτοι­κους του χωριού. Προ­ο­ρι­σμός, το αμέσως επόμενο χωριό, η Κόνισκα και στη συνέ­χεια με αυτο­κί­νητο ο Διπλά­τα­νος.

Γεν­νή­θηκε στην Κόκ­κιανη, και έζησε εκεί περίπου μέχρι την ηλικία των 20 ετών, όταν έφυγε για την Αθήνα για να ξεκι­νή­σει τη ζωή του. Βγήκε στη σύνταξη πριν από λίγα χρόνια και η μοίρα τον έφερε τέσ­σε­ρις δεκα­ε­τίες μετά να ζει ξανά μόνιμα στα εδάφη όπου μεγά­λωσε. «Πώς ήταν η ζωή εδώ στα παιδικά σου χρόνια; Ανα­μνή­σεις;», τον ρωτάω καθώς βρι­σκό­μα­στε σε υψό­με­τρο περίπου 1.000 μέτρων, στα μέσα μιας μαγευ­τι­κής ορεινής δια­δρο­μής που δεν έχει σε τίποτα να ζηλέψει τα κοσμο­πο­λί­τικα ορεινά χωριά της Κεντρι­κής και Βόρειας Ευρώπης που κατα­κλύ­ζο­νται από του­ρί­στες. Τα θυμάται όλα, με συγκί­νηση. «Στα μέσα της δεκα­ε­τίας του 1960, όταν πήγαινα στην Α΄ Δημο­τι­κού, το σχολείο του χωριού είχε περισ­σό­τε­ρους από 70 μαθητές. Από αυτούς, τα εννέα ήταν αδέλφια μου, όλες οι οικο­γέ­νειες στα χωριά τις εποχές εκείνες ήταν πολυ­με­λείς. Μετά το σχολείο που ήταν ακριβώς απέ­να­ντι από το σπίτι μας, όλα τα παιδιά βοη­θού­σαμε στις δου­λειές του σπιτιού». Το σχολείο έκλεισε «στα μέσα της δεκα­ε­τίας του 1970, όταν πλέον δεν υπήρχαν παιδιά, καθώς οι γονείς τους έφυγαν για τα αστικά κέντρα ή τα κεφα­λο­χώ­ρια. Ο Αγιος Ιωάννης και οι γει­το­νι­κοί οικι­σμοί άρχισαν να ερη­μώ­νουν».

Πώς ήταν η ζωή εκείνα τα χρόνια, τον ρωτάω καθώς πλη­σιά­ζουμε στην Κόνισκα. «Πράγ­ματα που τώρα είναι δεδο­μένα δεν υπήρχαν καν. Μεγα­λώ­σαμε χωρίς ηλε­κτρικό ρεύμα. Με λάμπες πετρε­λαίου δια­βά­ζαμε τα μαθή­ματα και προ­ο­δεύ­σαμε, η μητέρα σιδέ­ρωνε με σίδερο με κάρ­βουνα, το έχουμε φυλάξει. Τα ρούχα όλα στη σκάφη. Το χωριό είχε ένα τηλε­φω­νείο και το λει­τουρ­γούσε ο πατέρας. Αυτό μας συνέδεε με τον κόσμο. Οσο πιο μακριά επι­κοι­νω­νού­σαμε, τόσο περισ­σό­τε­ρες οι παρεμ­βο­λές και “παρά­σιτα” στη γραμμή. Δεν υπήρχαν απευ­θείας τηλε­φω­νι­κές κλήσεις. Το τηλε­φω­νείο λει­τούρ­γησε μέχρι και τις αρχές της δεκα­ε­τίας του 1990! Τηλε­ό­ραση φυσικά δεν υπήρχε, είχαμε όμως ένα ραδιό­φωνο. Θυμάμαι σε καθη­με­ρινή βάση να ακού­γο­νται οι ανα­ζη­τή­σεις μέσω του Ελλη­νι­κού Ερυθρού Σταυρού για άτομα που είχαν χαθεί».

Εάν εσείς μεγα­λώ­σατε έτσι, πώς έζησαν οι γονείς σας; «Γεν­νή­θη­καν και μεγά­λω­σαν στο Σέλλο σε ένα χωριό περίπου 45 λεπτά δρόμο με τα πόδια από εδώ, ένα χωριό που σήμερα δεν υπάρχει. Ενας τόπος στον οποίο στη δεκα­ε­τία του 1950 αλλά και του ’60 έμεναν περισ­σό­τερα από 80 άτομα, σήμερα απο­τε­λεί ένα χωριό “φάντα­σμα”. Καθώς οι κάτοι­κοι μεγά­λω­ναν και οι νέοι έφευγαν ”έσβησε” ορι­στικά από τον χάρτη το 1989. Εκεί όπου άλλοτε υπήρχε ζωή και καλ­λιερ­γή­σιμη γη, μεγά­λω­σαν έλατα. Ολα καλύ­φθη­καν από βλά­στηση και μόνον κάποια σπίτια που αντέ­χουν στον χρόνο και μια ταμπέλα δεί­χνουν ότι μόλις 30 χρόνια πριν υπήρχε ζωή. Οι κάτοι­κοι στα χωριά αυτά μεγά­λω­σαν περ­πα­τώ­ντας πολύ και δου­λεύ­ο­ντας ακόμη περισ­σό­τερο. Ακόμη και το ηλε­κτρικό ρεύμα που ήρθε, έγινε με τη συμβολή της προ­σω­πι­κής τους εργα­σίας!».

Οι για­γιά­δες

Και τώρα; «Το χωριό που μένω το κρατά ζωντανό η γιαγιά με τα 16 δισέγ­γονά της που συγκε­ντρώ­νο­νται γύρω της κάποιες ημέρες τον χρόνο, καλο­καίρι και Πάσχα. Μία από τις πολλές για­γιά­δες που κρατούν ζωντανά αρκετά από τα ελλη­νικά χωριά. Γενι­κό­τερα όμως, εάν δεν αλλάξει κάτι, πολλά ακόμη χωριά θα σβήσουν, όπως το Σέλλο. Οσο για εμάς, τα πράγ­ματα δυσκο­λεύ­ουν συνέ­χεια. Εργα­στή­καμε μια ζωή, προ­λά­βαμε για λίγο να “γευ­τούμε” μια αξιο­πρεπή σύνταξη και τώρα το μόνο που περι­μέ­νουμε είναι πόσο ακόμη θα “κοπεί”. Εμείς απο­τε­λούμε τη μεγα­λύ­τερη φορο­λο­γική βάση της χώρας;», μας ρωτά με αγωνία, επα­να­φέ­ρο­ντας μας στα επί­καιρα οικο­νο­μικά ζητή­ματα των τελευ­ταίων ετών της κρίσης.

Για την ιστορία ανα­φέ­ρουμε ότι ο Αγιος Ιωάννης βρί­σκε­ται σε από­σταση 15 χιλιο­μέ­τρων από το Θέρμο. Ο Δήμος Θέρμου έχει πλη­θυ­σμό 9.299 κατοί­κους και απο­τε­λεί­ται από 23 Τοπικά Δια­με­ρί­σματα, στα οποία συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται 59 οικι­σμοί, σε πολλούς από τους οποίους και περι­η­γη­θή­καμε.

Καθη­με­ρινή