Ακτοπλοΐα: Ο γόρδιος δεσμός των άγονων γραμμών

Ένα ση­μα­ντι­κό κενό στο σύ­στη­μα των επι­δο­τού­με­νων άγο­νων γραμ­μών ανα­δει­κνύ­ει η ετή­σια με­λέ­τη της XRTC για την ελ­λη­νι­κή ακτο­πλο­ΐα, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι το υπουρ­γείο Ναυ­τι­λί­ας και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής κα­το­χυ­ρώ­νει δια­γω­νι­σμούς σε εται­ρεί­ες χωρίς να ελέγ­χει τα οι­κο­νο­μι­κά τους στοι­χεία, καθώς κάτι τέ­τοιο δεν απο­τε­λεί υπο­χρε­ω­τι­κή προ­ϋ­πό­θε­ση.

Το γε­γο­νός αυτό απο­κτά ιδιαί­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα καθώς το νέο κα­θε­στώς των άγο­νων γραμ­μών συ­νο­δεύ­ε­ται από συ­νο­λι­κή δη­μό­σια χρη­μα­το­δό­τη­ση 668 εκατ. ευρώ για την πε­ρί­ο­δο 2025-2029, ενώ ο ετή­σιος προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός για τη σχε­τι­κή δα­πά­νη αυ­ξά­νε­ται από τα 148 εκατ. ευρώ στα 167 εκατ. ευρώ από το 2026.

Όπως ανα­φέ­ρει η σχε­τι­κή με­λέ­τη, πε­ρί­που 30 μι­κρές ακτο­πλοϊ­κές εται­ρεί­ες δρα­στη­ριο­ποιού­νται κυ­ρί­ως σε άγο­νες και εν­δο­νη­σιω­τι­κές γραμ­μές, με την XRTC να επι­ση­μαί­νει ως βα­σι­κά προ­βλή­μα­τα τα πε­ριο­ρι­σμέ­να ίδια κε­φά­λαια και την έλ­λει­ψη εται­ρι­κής δια­φά­νειας.

Δη­μιουρ­γεί­ται έτσι ένα πα­ρά­δο­ξο για ένα από τα πλέον κρί­σι­μα κομ­μά­τια της νη­σιω­τι­κής συν­δε­σι­μό­τη­τας, καθώς την ώρα που το Δη­μό­σιο αυ­ξά­νει ση­μα­ντι­κά τα ποσά που κα­τευ­θύ­νο­νται στις άγο­νες γραμ­μές και εξα­σφα­λί­ζει στους ανα­δό­χους με­γα­λύ­τε­ρη διάρ­κεια συμ­βά­σε­ων, η ίδια η με­λέ­τη θέτει ζή­τη­μα για το πόσο πλή­ρης είναι η ει­κό­να της οι­κο­νο­μι­κής κα­τά­στα­σης των εται­ρειών που ανα­λαμ­βά­νουν τα επι­δο­τού­με­να δρο­μο­λό­για.

668 εκατ. ευρώ για 73 άγο­νες γραμ­μές

Οι άγο­νες γραμ­μές απο­τε­λούν κρί­σι­μο κρίκο του ελ­λη­νι­κού ακτο­πλοϊ­κού δι­κτύ­ου, καθώς εξυ­πη­ρε­τούν μικρά ή απο­μα­κρυ­σμέ­να νησιά όπου η εμπο­ρι­κή ζή­τη­ση δεν επαρ­κεί για τη βιώ­σι­μη λει­τουρ­γία μιας σύν­δε­σης χωρίς κρα­τι­κή επι­δό­τη­ση.

Σύμ­φω­να με την XRTC, κάθε χρόνο επι­δο­τού­νται 57 πλοία για την εξυ­πη­ρέ­τη­ση των συ­νο­λι­κά 73 άγο­νων γραμ­μών, δια­τη­ρώ­ντας ένα δί­κτυο που είναι ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας για τη νη­σιω­τι­κή συ­νο­χή.

Από την 1η Νο­εμ­βρί­ου 2025 το σύ­στη­μα άλ­λα­ξε, με τις συμ­βά­σεις δη­μό­σιας υπη­ρε­σί­ας να περ­νούν από το ετή­σιο στο τε­τρα­ε­τές μο­ντέ­λο για την πε­ρί­ο­δο 2025-2029. Η συ­νο­λι­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση ανέρ­χε­ται σε 668 εκατ. ευρώ, ενώ ο σχε­τι­κός δια­γω­νι­σμός εγκρί­θη­κε από το Ελεγ­κτι­κό Συ­νέ­δριο, με εξαί­ρε­ση τη γραμ­μή Κάσου – Κρή­της, για την οποία εκ­κρε­μεί προ­σφυ­γή.

Επι­πλέ­ον, ο ετή­σιος προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός αυ­ξά­νε­ται από τα 148 εκατ. ευρώ στα 167 εκατ. ευρώ από το 2026. Η αύ­ξη­ση αυτή απο­σκο­πεί, σύμ­φω­να με τη με­λέ­τη, στην κα­λύ­τε­ρη κά­λυ­ψη των πραγ­μα­τι­κών λει­τουρ­γι­κών ανα­γκών του δι­κτύ­ου και στην εξα­σφά­λι­ση με­γα­λύ­τε­ρης στα­θε­ρό­τη­τας στα δρο­μο­λό­για.

Η XRTC το­νί­ζει, ωστό­σο, ότι η συ­νε­χής αύ­ξη­ση των κρα­τι­κών επι­δο­τή­σε­ων δεν με­τα­φρά­ζε­ται πά­ντο­τε σε αντί­στοι­χη βελ­τί­ω­ση των υπη­ρε­σιών, και  το στοι­χείο αυτό προ­σθέ­τει μία επι­πλέ­ον διά­στα­ση στη συ­ζή­τη­ση για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα του συ­στή­μα­τος.

Τα κενά στον οι­κο­νο­μι­κό έλεγ­χο

Το πιο αιχ­μη­ρό ση­μείο της με­λέ­της αφορά την οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση των μι­κρό­τε­ρων εται­ρειών που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στις άγο­νες και εν­δο­νη­σιω­τι­κές συν­δέ­σεις. Η XRTC κα­τα­γρά­φει 30 μι­κρές εται­ρεί­ες, για τις οποί­ες ση­μειώ­νει ότι η πρό­σβα­ση σε χρη­μα­το­δό­τη­ση είναι ιδιαί­τε­ρα δύ­σκο­λη λόγω πε­ριο­ρι­σμέ­νων ιδίων κε­φα­λαί­ων και προ­βλη­μά­των εται­ρι­κής δια­φά­νειας.

Ένα ακόμα ανη­συ­χη­τι­κό ση­μείο είναι το γε­γο­νός ότι  το υπουρ­γείο Ναυ­τι­λί­ας και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής κα­το­χυ­ρώ­νει δια­γω­νι­σμούς για επι­δο­τού­με­νες άγο­νες γραμ­μές χωρίς να ελέγ­χει τα οι­κο­νο­μι­κά στοι­χεία των εται­ρειών, καθώς ένας τέ­τοιος έλεγ­χος δεν απο­τε­λεί υπο­χρε­ω­τι­κή δια­δι­κα­σία.

Το ζή­τη­μα γί­νε­ται ακόμη πιο κρί­σι­μο αν συν­δυα­στεί με τον ρόλο που ανα­μέ­νε­ται να παί­ξουν οι τε­τρα­ε­τείς συμ­βά­σεις στη χρη­μα­το­δό­τη­ση του κλά­δου. Οι μι­κρό­τε­ρες ακτο­πλοϊ­κές χρειά­ζο­νται στα­θε­ρά και προ­βλέ­ψι­μα έσοδα, προ­κει­μέ­νου να μπο­ρούν να απευ­θυν­θούν στις τρά­πε­ζες και να εξα­σφα­λί­σουν χρη­μα­το­δό­τη­ση για νέα πλοία. Ωστό­σο, η έλ­λει­ψη εται­ρι­κής δια­φά­νειας που κα­τα­γρά­φει η XRTC λει­τουρ­γεί προς την αντί­θε­τη κα­τεύ­θυν­ση, δυ­σκο­λεύ­ο­ντας την τρα­πε­ζι­κή αξιο­λό­γη­ση.

Οι τε­τρα­ε­τείς συμ­βά­σεις “δια­βα­τή­ριο” για τις τρά­πε­ζες

Η αλ­λα­γή από τις ετή­σιες στις τε­τρα­ε­τείς συμ­βά­σεις μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει ση­μα­ντι­κό ερ­γα­λείο για την αντι­με­τώ­πι­ση ενός από τα με­γα­λύ­τε­ρα προ­βλή­μα­τα των μι­κρών ακτο­πλοϊ­κών εται­ρειών, το οποίο δεν είναι άλλο από την αδυ­να­μία χρη­μα­το­δό­τη­σης για την από­κτη­ση νέων πλοί­ων.

Σχε­δόν όλες οι μι­κρές εται­ρεί­ες που δρα­στη­ριο­ποιού­νται κυ­ρί­ως σε άγο­νες και εν­δο­νη­σιω­τι­κές γραμ­μές δυ­σκο­λεύ­ο­νται να προ­σφύ­γουν στις τρά­πε­ζες για χρη­μα­το­δό­τη­ση νέων ναυ­πη­γή­σε­ων χωρίς ισχυ­ρές εγ­γυ­ή­σεις ή συμ­βά­σεις δη­μό­σιας υπη­ρε­σί­ας. Το βα­σι­κό πρό­βλη­μα εντο­πί­ζε­ται στην κά­λυ­ψη των ιδίων κε­φα­λαί­ων, καθώς ο τρα­πε­ζι­κός δα­νει­σμός δεν μπο­ρεί να κα­λύ­ψει το σύ­νο­λο του κό­στους κα­τα­σκευ­ής ενός νέου πλοί­ου.

Σε αυτό το ση­μείο οι τε­τρα­ε­τείς συμ­βά­σεις μπο­ρούν να αλ­λά­ξουν την ει­κό­να. Η προ­βλε­ψι­μό­τη­τα των εσό­δων για με­γα­λύ­τε­ρο χρο­νι­κό διά­στη­μα δη­μιουρ­γεί κα­λύ­τε­ρες προ­ϋ­πο­θέ­σεις τρα­πε­ζι­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης και μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει ως βάση για επεν­δύ­σεις που σή­με­ρα θε­ω­ρού­νται δύ­σκο­λες ή ακόμη και απα­γο­ρευ­τι­κές.

Επο­μέ­νως, τα 668 εκατ. ευρώ δεν απο­τε­λούν απλά την επι­δό­τη­ση για την εκτέ­λε­ση δρο­μο­λο­γί­ων, αλλά  μπο­ρούν να λει­τουρ­γή­σουν δυ­νη­τι­κά και ως το ερ­γα­λείο που θα επι­τρέ­ψει σε μι­κρό­τε­ρες εται­ρεί­ες να απο­κτή­σουν πρό­σβα­ση σε νέα κε­φά­λαια.

Το στοί­χη­μα της ανα­νέ­ω­σης του στό­λου

Το νέο σύ­στη­μα επι­χει­ρεί πα­ράλ­λη­λα να συν­δέ­σει τη με­γα­λύ­τε­ρη διάρ­κεια των συμ­βά­σε­ων με την ανα­νέ­ω­ση του ακτο­πλοϊ­κού στό­λου.

Η με­λέ­τη επι­ση­μαί­νει ότι τα νε­ό­τευ­κτα και πιο σύγ­χρο­να πλοία έχουν υψη­λό­τε­ρο μί­σθω­μα σε σχέση με τα με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας, γε­γο­νός που αυ­ξά­νει τη συ­νο­λι­κή κρα­τι­κή δα­πά­νη, αλλά δη­μιουρ­γεί και οι­κο­νο­μι­κό κί­νη­τρο για την ει­σα­γω­γή νε­ό­τε­ρης χω­ρη­τι­κό­τη­τας στις επι­δο­τού­με­νες γραμ­μές.

Επί­σης δί­νε­ται από το 2027 η δυ­να­τό­τη­τα στους ανα­δό­χους να αντι­κα­τα­στή­σουν πα­λαιό­τε­ρα πλοία με μο­νά­δες νέας τε­χνο­λο­γί­ας.

Η επι­τυ­χία του νέου μο­ντέ­λου θα κρι­θεί επο­μέ­νως σε πε­ρισ­σό­τε­ρα από ένα επί­πε­δα. Δεν αρκεί μόνο να εξα­σφα­λι­στεί η συ­νέ­χεια των δρο­μο­λο­γί­ων προς τα μικρά και απο­μα­κρυ­σμέ­να νησιά. Το ζη­τού­με­νο είναι αν οι υψη­λό­τε­ρες επι­δο­τή­σεις και οι πο­λυ­ε­τείς συμ­βά­σεις θα με­τα­φρα­στούν σε οι­κο­νο­μι­κά ισχυ­ρό­τε­ρες εται­ρεί­ες, κα­λύ­τε­ρες υπη­ρε­σί­ες και νε­ό­τε­ρα πλοία.

Πηγή: capital.gr