Έντονη αναπτυξιακή δυναμική και μείωση της ανεργίας κατέγραψε έκθεση του ΙΟΒΕ για το Νότιο Αιγαίο

Στη συστη­μα­τική κατα­γραφή των τάσεων στις ελλη­νι­κές περι­φέ­ρειες εστιά­ζει η πρό­σφατη έκθεση του ΙΟΒΕ, με σκοπό την ανά­δειξη προ­τε­ραιο­τή­των πολι­τι­κής για την άμβλυνση των περι­φε­ρεια­κών ανι­σο­τή­των, προ­κει­μέ­νου η οικο­νο­μική ανά­πτυξη να είναι δια­τη­ρή­σιμη, ισόρ­ροπη και κοι­νω­νικά βιώσιμη.

Πρό­κει­ται για το δεύτερο τεύχος της εξα­μη­νιαίας Έκθεσης για τις κοι­νω­νι­κές και οικο­νο­μι­κές τάσεις στις ελλη­νι­κές περι­φέ­ρειες, που εκπο­νή­θηκε με την υπο­στή­ριξη του Παρα­τη­ρη­τη­ρίου Περι­φε­ρεια­κών Πολι­τι­κών (ΠΠΠ).

ΙΟΒΕ: Επι­δει­νώ­θηκε το οικο­νο­μικό κλίμα τον Οκτώ­βριο με επί­κε­ντρο τη βιο­μη­χα­νία – Υπο­χώ­ρη­σαν παραγ­γε­λίες και ζήτηση

Τι έδειξε έκθεση του ΙΟΒΕ

Η περι­γρα­φική ανάλυση επι­λεγ­μέ­νων δεικτών σε περι­φε­ρειακό, εθνικό και ευρω­παϊκό επίπεδο, ανέ­δειξε ότι υπάρ­χουν περι­θώ­ρια για βελ­τί­ωση και ευκαι­ρίες για σύγκλιση των ελλη­νι­κών περι­φε­ρειών σε μια σειρά από τομείς.

Η μείωση και γήρανση του πλη­θυ­σμού απο­τε­λούν εθνικό πρό­βλημα, συσχε­τί­ζο­νται με τους ρυθμούς ανά­πτυ­ξης σε περι­φε­ρειακό επίπεδο, ενώ παρου­σιά­ζουν μειω­μένη ένταση σε επι­μέ­ρους περιο­χές όπως η Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο. Οι γεν­νή­σεις υπο­λεί­πο­νται των θανάτων πλέον και στις 13 περι­φέ­ρειες. Η τάση μετριά­ζε­ται από θετικές καθαρές μετα­να­στευ­τι­κές ροές σε 10 περι­φέ­ρειες.

Η οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα παρου­σιά­ζει αμείωτα υψηλή συγκέ­ντρωση στην Αττική, όπου κατα­γρά­φε­ται με διαφορά και το υψη­λό­τερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Ο ρυθμός επεν­δύ­σεων και πιστω­τι­κής επέ­κτα­σης ανα­κάμ­πτουν με δια­φο­ρε­τική ταχύ­τητα μεταξύ των περι­φε­ρειών.

Η ανάγκη για σύγκλιση μεταξύ περι­φε­ρειών σε βασι­κούς οικο­νο­μι­κούς δείκτες παρα­μέ­νει βασικός στόχος και πρό­κληση, καθώς οι περι­φέ­ρειες των δύο μεγα­λύ­τε­ρων αστικών κέντρων και μεγάλο μέρος της νησιω­τι­κής Ελλάδας κατα­γρά­φουν ταχύ­τε­ρες επι­δό­σεις σε πολλούς τομείς.

Η ετε­ρο­γέ­νεια μεταξύ περι­φε­ρειών σε βασι­κούς κοι­νω­νι­κούς δείκτες και η από­κλιση από τον μέσο Ευρω­παϊκό όρο παρα­μέ­νει έντονη, όπως για θέματα εισο­δη­μα­τι­κής ανι­σό­τη­τας, υπη­ρε­σιών υγείας και κοι­νω­νι­κής προ­στα­σίας.

Δημο­γρα­φι­κές τάσεις

Η μείωση και γήρανση του πλη­θυ­σμού της χώρας απο­τε­λούν μείζον εθνικό πρό­βλημα. Το φυσικό ισο­ζύ­γιο, δηλαδή η διαφορά μεταξύ γεν­νή­σεων και θανάτων, κατα­γρά­φε­ται πλέον αρνη­τική και στις 13 περι­φέ­ρειες, κυρίως λόγω σημα­ντι­κής μείωσης των γεν­νή­σεων σε συν­δυα­σμό με αναβολή των γεν­νή­σεων σε μεγα­λύ­τερη ηλικία. Το μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο μετριά­ζει την πλη­θυ­σμιακή πτώση σε 10 περι­φέ­ρειες, εκτός από την Αττική, τη Δυτική Ελλάδα και τη Δυτική Μακε­δο­νία, όπου είναι αρνη­τικό. Η Κρήτη είναι η μόνη περι­φέ­ρεια στην Ελλάδα που παρου­σιά­ζει οριακά θετικό ρυθμό πλη­θυ­σμια­κής ανά­πτυ­ξης, καθώς το θετικό μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο υπερ­κα­λύ­πτει το οριακά αρνη­τικό φυσικό ισο­ζύ­γιο.

Όπως ανα­φέ­ρε­ται στην έρευνα του ΙΟΒΕ, οι μετα­να­στευ­τι­κές εισροές δεν επαρ­κούν να αντι­στρέ­ψουν την πλη­θυ­σμιακή μείωση που οφεί­λε­ται σε μεγάλο ποσοστό στην μεγάλη μείωση των γεν­νή­σεων σε όλες τις περι­φέ­ρειες. Πολι­τι­κές που αφορούν το φυσικό ισο­ζύ­γιο έχουν μέσο- και μακρο­χρό­νια απο­τε­λέ­σματα στο δημο­γρα­φικό, και εν συνε­χεία στην κοι­νω­νική συνοχή και την οικο­νο­μία, ενώ πολι­τι­κές ενί­σχυ­σης του μετα­να­στευ­τι­κού ισο­ζυ­γίου μπορούν να έχουν πιο άμεσα απο­τε­λέ­σματα.

Οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα και Επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα

Η οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα συγκε­ντρώ­νε­ται κυρίως στις περι­φέ­ρειες των δύο μεγάλων αστικών κέντρων, με την Αττική να συνει­σφέ­ρει σχεδόν το μισό του συνο­λι­κού ΑΕΠ, πάνω από το ένα τρίτο των επεν­δύ­σεων και πάνω από το μισό των εξα­γω­γών. Παρά τις σημα­ντι­κές απο­κλί­σεις στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, έντονη ανα­πτυ­ξιακή δυνα­μική κατα­γρά­φηκε τόσο στις ηπει­ρω­τι­κές όσο και στις νησιω­τι­κές περι­φέ­ρειες της χώρας, με τη Στερεά Ελλάδα, τη Δυτική Μακε­δο­νία, την Πελο­πόν­νησο, το Νότιο Αιγαίο, την Κρήτη και τα Ιόνια Νησιά να ξεχω­ρί­ζουν. Οι πάγιες επεν­δύ­σεις ανα­κάμ­πτουν με υψηλό ρυθμό στη νησιω­τική Ελλάδα και την Ήπειρο, ωστόσο το επεν­δυ­τικό κενό συγκρι­τικά με τον Ευρω­παϊκό μέσο όρο παρα­μέ­νει σημα­ντικό.

Προ­τε­ραιό­τητα πολι­τι­κής απο­τε­λεί η στροφή του παρα­γω­γι­κού υπο­δείγ­μα­τος προς παρα­γω­γι­κές επεν­δύ­σεις, καθώς και η ενί­σχυση της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας σε εξω­στρε­φείς τομείς με υψηλή προ­στι­θέ­μενη αξία. Παρά την έντονη δια­πε­ρι­φε­ρειακή ετε­ρο­γέ­νεια και τη συστη­μα­τική από­σταση από την Ευρώπη στο ποσοστό του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού που απα­σχο­λεί­ται σε τομείς επι­στή­μης και τεχνο­λο­γίας, ενθαρ­ρυ­ντικό είναι το γεγονός ότι ο αριθμός των απα­σχο­λου­μέ­νων σε θέσεις Έρευνας και Ανά­πτυ­ξης αυξή­θηκε κατά την περίοδο 2019-21 στις περισ­σό­τε­ρες ελλη­νι­κές περι­φέ­ρειες, ακο­λου­θώ­ντας την ευρω­παϊκή τάση.

Τι είδε ο ΙΟΒΕ για το χρη­μα­το­πι­στω­τικό τομέα

Η ετε­ρο­γέ­νεια σε δείκτες χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής ένταξης, τρα­πε­ζι­κών κατα­θέ­σεων, χορη­γή­σεων και πιστω­τι­κής επέ­κτα­σης, ανα­δει­κνύει τη σημασία του τοπικού ρόλου των τρα­πε­ζών. Η περι­φέ­ρεια της Κρήτης, η Αττική, το Νότιο Αιγαίο, τα Ιόνια Νησιά και η Ήπειρος εμφα­νί­ζο­νται υψηλά στη σχετική κατά­ταξη επι­λεγ­μέ­νων χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών δεικτών, ενώ ανα­δει­κνύ­ε­ται η ευκαι­ρία για σύγκλιση σε ορι­σμέ­νες περι­φέ­ρειες, όπως η Δυτική Πελο­πόν­νη­σος, η Ανα­το­λική Μακε­δο­νία και Θράκη, το Βόρειο Αιγαίο και η Δυτική Ελλάδα. Ανα­φο­ρικά με τις πρό­σφα­τες τάσεις στους ίδιους δείκτες, θετικά δείγ­ματα σύγκλι­σης και ανόδου κατά μέσο όρο στην σχετική κατά­ταξη το 2023 κατέ­γρα­ψαν κατά σειρά οι Δυτική Μακε­δο­νία, Θεσ­σα­λία και Δυτική Ελλάδα. Αντί­θετα, στη σχετική μέση κατά­ταξη υπο­χώ­ρη­σαν η Κεντρική Μακε­δο­νία, η Αττική, η Ανα­το­λική Μακε­δο­νία και Θράκη και το Νότιο Αιγαίο.

H ευρεία πρό­σβαση των νοι­κο­κυ­ριών και επι­χει­ρή­σεων στο τρα­πε­ζικό σύστημα, το επίπεδο του χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού αλφα­βη­τι­σμού και η αξιο­ποί­ηση της χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής τεχνο­λο­γίας (fintech) δύνα­νται να ανα­βαθ­μί­σουν τον χρη­μα­το­δο­τικό ρόλο των τρα­πε­ζών στην τοπική και εθνική οικο­νο­μία.

Αγορά Εργα­σίας

Συρ­ρι­κνώ­θηκε περαι­τέρω το ποσοστό ανερ­γίας το 2023 σε 11 από τις 13 περι­φέ­ρειες, πλην των Ιονίων Νήσων και της Ηπείρου, αλλά παρα­μέ­νει υψηλή η δια­σπορά του. Ισχυ­ρό­τερη πτώση το 2023 κατα­γρά­φηκε στη Δυτική Ελλάδα, το Νότιο Αιγαίο και τη Στερεά Ελλάδα, ενώ η Δυτική Μακε­δο­νία κατα­γρά­φει το οξύτερο πρό­βλημα. Το ποσοστό αυτο­α­πα­σχό­λη­σης είναι υπερ­δι­πλά­σιο στην ελλη­νική περι­φέ­ρεια σε σχέση με την Αττική, ενώ η συμ­με­τοχή στην αγορά εργα­σίας παρα­μέ­νει χαμη­λό­τερη του μέσου Ευρω­παϊ­κού όρου σε 12 από τις 13 ελλη­νι­κές περι­φέ­ρειες.  Η κατα­νομή της απα­σχό­λη­σης μεταξύ πρω­το­γε­νούς, δευ­τε­ρο­γε­νούς και τρι­το­γε­νούς τομέα δια­φέ­ρει σημα­ντικά μεταξύ των περι­φε­ρειών. Ως κοινή μακρο­χρό­νια τάση, ανα­δει­κνύ­ε­ται η αύξηση του μερι­δίου απα­σχό­λη­σης στον τρι­το­γενή τομέα.

Κρί­νε­ται σκόπιμο να δοθεί έμφαση σε πολι­τι­κές που θα ενι­σχύ­σουν τη  συμ­με­τοχή στην επίσημη αγορά εργα­σίας, θα αμβλύ­νουν τη δια­πε­ρι­φε­ρειακή δια­σπορά του ποσο­στού ανερ­γίας, θα τονώ­σουν την ανά­πτυξη της μισθω­τής απα­σχό­λη­σης στην περι­φέ­ρεια και θα ανα­βαθ­μί­ζουν τις δεξιό­τη­τες του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού.

Κοι­νω­νι­κές Υπη­ρε­σίες και Κοι­νω­νική Ένταξη

Η ένταση της ανι­σό­τη­τας εισο­δή­μα­τος και φύλου αμβλύν­θηκε οριακά το 2023, ενώ παρα­μέ­νει ανο­μοιο­γε­νής μεταξύ των περι­φε­ρειών. Το δια­θέ­σιμο εισό­δημα των νοι­κο­κυ­ριών ανα­κάμ­πτει, ωστόσο από χαμηλή βάση, ενώ ο κίν­δυ­νος φτώ­χειας συνε­χί­ζει να απο­τε­λεί σημα­ντική πρό­κληση. Το ελλη­νικό σύστημα κοι­νω­νι­κής πρό­νοιας αμβλύ­νει μόνο μερικώς τον κίνδυνο φτώ­χειας, ο οποίος κατα­γρά­φει υψηλή δια­σπορά και μετά τις κοι­νω­νι­κές μετα­βι­βά­σεις, από 11,1% (Κρήτη) έως και 26,9% (Βόρειο Αιγαίο) του τοπικού πλη­θυ­σμού.  Οι γυναί­κες απα­σχο­λού­νται λιγό­τερο από τους άνδρες, όπως επι­ση­μαί­νει η έρευνα του ΙΟΒΕ.

Η από­κλιση, αν και παρα­μέ­νει σε όλες τις περι­φέ­ρειες μεγα­λύ­τερη από τον Ευρω­παϊκό μέσο όρο (10,2%), αμβλύν­θηκε το 2023 και κυμάν­θηκε μεταξύ 15,6% (Αττική) και 29,3% (Στερεά Ελλάδα) του συνόλου της απα­σχό­λη­σης. Κρί­νε­ται σκόπιμο οι περι­φε­ρεια­κές πολι­τι­κές να δώσουν έμφαση στην άμβλυνση του κιν­δύ­νου φτώ­χειας και της δια­σπο­ράς αυτού, μέσα από βελ­τί­ωση της απο­δο­τι­κό­τη­τας του συστή­μα­τος κοι­νω­νι­κών μετα­βι­βά­σεων, καθώς και στο­χευ­μέ­νων μέτρων για την μείωση της ανι­σό­τη­τας εισο­δή­μα­τος και φύλου στην απα­σχό­ληση.

Στον τομέα της υγείας, παρα­τη­ρού­νται σημα­ντι­κές δια­φο­ρές στις υπο­δο­μές ανά περι­φέ­ρεια, που εν μέρει αντα­να­κλώ­νται στη δια­σπορά των αυτο­α­να­φε­ρό­με­νων μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων ιατρι­κών αναγκών, οι οποίες κατα­γρά­φουν αύξηση την περίοδο 2018-2023 σε όλες τις περι­φέ­ρειες, ενώ είναι πολύ υψη­λό­τε­ρες του μέσου όρου στην ΕΕ. Στον τομέα της εκπαί­δευ­σης, οι περισ­σό­τε­ρες ελλη­νι­κές περι­φέ­ρειες (με εξαί­ρεση την Ήπειρο και την Αττική) υπο­λεί­πο­νται του μέσου όρου της ΕΕ-27 στην από­κτηση τίτλων τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης, αλλά πολύ περισ­σό­τερο στο ποσοστό του πλη­θυ­σμού που συνε­χί­ζει την εκπαί­δευσή του σε μεγα­λύ­τε­ρες ηλικίες. Από την σκοπιά της άσκησης πολι­τι­κής, κρί­νε­ται σκόπιμο να δοθεί προ­τε­ραιό­τητα σε επεν­δύ­σεις στις περι­φε­ρεια­κές υπο­δο­μές σε υγεία και παιδεία, καθώς και στον στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό αυτών για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη κάλυψη των αναγκών του πλη­θυ­σμού, δεδο­μέ­νων των δημο­γρα­φι­κών προ­κλή­σεων και επαγ­γελ­μα­τι­κών απαι­τή­σεων.

Ο ΙΟΒΕ για περι­βάλ­λον, χωρο­τα­ξία, του­ρι­σμό

Στον τομέα της δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των, γεω­γρα­φι­κές ιδιαι­τε­ρό­τη­τες όπως η από­σταση των νησιω­τι­κών περιο­χών και η ορεινή μορ­φο­λο­γία θέτουν σημα­ντι­κούς περιο­ρι­σμούς. Ενδει­κτικά, η απο­τέ­φρωση εξα­κο­λου­θεί να απο­τε­λεί βασική επιλογή σε περιο­χές όπως η Ήπειρος, το Βόρειο και Νότιο Αιγαίο, σε αντι­δια­στολή με Ευρω­παϊ­κές πρα­κτι­κές και με στόχους «πρά­σι­νης» μετά­βα­σης. Είναι κρίσιμο η περι­φε­ρειακή διοί­κηση να δώσει προ­τε­ραιό­τητα στην ανα­βάθ­μιση των υπο­δο­μών δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των προς μεθό­δους οι οποίες θα διευ­κο­λύ­νουν την επί­τευξη των «πρά­σι­νων» στόχων.

Οι περισ­σό­τε­ρες περι­φέ­ρειες της χώρας έχουν χαμη­λό­τερο ποσοστό χρήσεων γης για δίκτυα συγκρι­τικά με τον μέσο όρο της ΕΕ-27. Ειδι­κό­τερα, το σιδη­ρο­δρο­μικό δίκτυο σημειώ­νει δια­χρο­νική στα­σι­μό­τητα ή συρ­ρί­κνωση στις περισ­σό­τε­ρες περι­φέ­ρειες της χώρας. Καθώς ο σιδη­ρό­δρο­μος απο­τε­λεί ένα από τα περι­βαλ­λο­ντικά πλέον φιλικά μέσα μετα­φο­ράς, κρί­νε­ται σκόπιμο να δοθεί προ­τε­ραιό­τητα σε επεν­δύ­σεις και άρση γρα­φειο­κρα­τι­κών ή άλλων εμπο­δίων για την ανα­βάθ­μιση του δικτύου, τόσο δια­πε­ρι­φε­ρειακά όσο και με γει­το­νι­κές χώρες.

Ως προς του­ρι­στι­κούς δείκτες, εν μέσω δια­δο­χι­κών ετών ρεκόρ σε διε­θνείς αφίξεις και έσοδα, ο ΙΟΒΕ ανα­γνώ­ρισε πως τα επίπεδα πλη­ρό­τη­τας των ξενο­δο­χεια­κών κατα­λυ­μά­των δια­φέ­ρουν συστη­μα­τικά μεταξύ περι­φε­ρειών και για το 2023, ενώ παρου­σιά­ζουν στα­διακή αύξηση. Το μερίδιο απα­σχό­λη­σης σε χώρους πολι­τι­σμού στο σύνολο της απα­σχό­λη­σης σημειώ­νει σημα­ντική αύξηση στην νησιω­τική Ελλάδα και στην Αττική, ενώ συρ­ρί­κνωση σημειώ­νε­ται στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα. Θα ήταν υψηλής σημα­σίας να προ­τα­χθεί ένα βιώσιμο και ολι­στικό στρα­τη­γικό σχέδιο για τον του­ρι­σμό, το οποίο θα ανα­δει­κνύει τα συγκρι­τικά πλε­ο­νε­κτή­ματα κάθε περι­φέ­ρειας.

Συνο­ψί­ζο­ντας, η έκθεση ανα­δει­κνύει ότι είναι κρίσιμο να συνε­χι­στεί η συστη­μα­τική παρα­κο­λού­θηση των κοι­νω­νι­κών και οικο­νο­μι­κών τάσεων σε επίπεδο περι­φέ­ρειας, ώστε να διευ­κο­λύ­νε­ται ο σχε­δια­σμός πολι­τι­κών που θα λαμ­βά­νουν υπόψιν τα πλέον πρό­σφατα στοι­χεία και τις ανάγκες ανά περι­φέ­ρεια.

Πηγή: ot.gr