Ο κύκλος της βίας ξεκινά online

Ειδικοί μιλούν στα «ΝΕΑ Σαβ­βα­το­κύ­ριακο» για τους κιν­δύ­νους από την ανε­ξέ­λεγ­κτη χρήση του Δια­δι­κτύου – «Οι γονείς θα πρέπει να αντι­λη­φθούν ότι η αποχή των παιδιών από από τα social media, του­λά­χι­στον στο Δημο­τικό, είναι μέτρο φρο­ντί­δας και ευθύνης»

Το Δια­δί­κτυο είναι ένα σπου­δαίο εργα­λείο για όλους, από παιδιά μέχρι ηλι­κιω­μέ­νους. Οταν, όμως, η χρήση του φεύγει εκτός ελέγχου, τα απο­τε­λέ­σματα μπορούν να είναι κατα­στρο­φικά. Οι εύπλα­στες προ­σω­πι­κό­τη­τες των παιδιών και των εφήβων εκτί­θε­νται ολοένα και νωρί­τερα στον φαντα­σμα­γο­ρικό αλλά και επι­κίν­δυνο κόσμο του Δια­δι­κτύου.

Οπως εξηγούν στα «ΝΕΑ Σαβ­βα­το­κύ­ριακο» ειδικοί, η χρήση των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης (ΜΚΔ) – των γνωστών social media – από παιδιά που είναι ακόμα στο Δημο­τικό οδηγεί συχνά σε αντι­κοι­νω­νι­κές συμπε­ρι­φο­ρές και έχει σημα­ντικό μερίδιο ευθύνης στην έξαρση της βίας μεταξύ ανη­λί­κων που παρα­τη­ρεί­ται τα τελευ­ταία χρόνια.

Το παιδί-καταναλωτής στο στό­χα­στρο

«Το Δια­δί­κτυο είναι δομη­μένο ώστε να αντλεί δεδο­μένα, που είναι το πετρέ­λαιο του online κόσμου. Οσο περισ­σό­τερα δεδο­μένα παράγει και συγκε­ντρώ­νει μια εται­ρεία, τόσο μεγα­λύ­τε­ρος είναι και ο τζίρος της» εξηγεί στα «ΝΕΑ Σαβ­βα­το­κύ­ριακο» ο Γιώργος Κορμάς, υπεύ­θυ­νος Γραμμής Βοη­θείας του Ελλη­νι­κού Κέντρου Ασφα­λούς Δια­δι­κτύου, που λει­τουρ­γεί και τη ιστο­σε­λίδα SaferInternet4Kids.gr.

«Ετσι είναι το Δια­δί­κτυο και αυτό δεν πρό­κει­ται να αλλάξει», τονίζει και επι­ση­μαί­νει ότι τα ΜΚΔ βλέπουν στον χρήστη έναν κατα­να­λωτή. «Συγκε­ντρώ­νουν δεδο­μένα από το περιε­χό­μενο που αναρτά ο καθένας, αλλά και από τις κινή­σεις και τη συμπε­ρι­φορά του στο μέσο. Για παρά­δειγμα, τα δευ­τε­ρό­λε­πτα που θα περάσει κανείς βλέ­πο­ντας ένα βίντεο και οι κινή­σεις που θα κάνει είναι δεδο­μένα δεύ­τε­ρου τύπου, τα λεγό­μενα μετα­δε­δο­μένα».

Εστιά­ζο­ντας στα ηθικά ζητή­ματα προ­βλή­ματα που προ­κύ­πτουν από τη χρήση μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης από παιδιά, ο Γιώργος Κορμάς σημειώ­νει: «Το παιδί είναι ο καλύ­τε­ρος κατα­να­λω­τής. Ενώ υπάρ­χουν σχε­τι­κές δικλί­δες προ­στα­σίας για τα παιδιά π.χ. στο περι­βάλ­λον της τηλε­ο­πτι­κής δια­φή­μι­σης, δεν ισχύει το ίδιο για το Δια­δί­κτυο, που δεν υπά­γε­ται σε νόμους. Κι αυτό γιατί είναι πολύ πιο σύνθετο και βασί­ζε­ται σε μεγάλο βαθμό στην παρα­γωγή δια­φη­μι­στι­κού περιε­χο­μέ­νου μέσω των influencers».

Επι­πλέον, δεν πρέπει να υπο­τι­μά­ται το ζήτημα του εθισμού στα ΜΚΔ. «Ειδικά το TikTok είναι σχε­δια­σμένο προ­κει­μέ­νου να προ­κα­λέ­σει εθισμό, δείχνει αυτά που θέλει ο χρήστης μέχρι εν τέλει να εξα­ντλη­θεί. Το ίδιο συμ­βαί­νει και με τα Reels του Instagram. Οι εται­ρείες μπορούν μεν να προ­στα­τέ­ψουν τα παιδιά αλλά δεν φαί­νε­ται να έχουν την πρόθεση να το κάνουν».

Από τη μεριά του, ο Πάρης Κάλφας, υπεύ­θυ­νος της μονάδας έγκαι­ρης παρέμ­βα­σης για την προ­βλη­μα­τική χρήση του Δια­δι­κτύου στο ΚΕΘΕΑ επι­ση­μαί­νει ότι τα παρα­πάνω προ­βλη­μα­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά δεν θα έπρεπε να οδηγούν στη δαι­μο­νο­ποί­ηση του Δια­δι­κτύου συνο­λικά. «Πρό­κει­ται για ένα καταρ­χήν καλό εργα­λείο, το οποίο όμως είναι εύκολο να ξεφύγει από τον έλεγχο του χρήστη» λέει το στέ­λε­χος του ΚΕΘΕΑ. «Η προ­βλη­μα­τική χρήση του Δια­δι­κτύου υπάρχει, όταν ένα παιδί ή ένας έφηβος εμφα­νί­ζει κάποια συγκε­κρι­μένα συμ­πτώ­ματα. Περνάει πολλές ώρες στον υπο­λο­γι­στή ή το κινητό, εγκα­τα­λεί­πει άλλες δρα­στη­ριό­τη­τες, χει­ρο­τε­ρεύ­ουν οι σχο­λι­κές του επι­δό­σεις, έχει δια­τα­ρα­χές ύπνου και δια­τρο­φής και έχει συχνές συγκρού­σεις με την οικο­γέ­νειά του».

Απόντες γονείς και δια­δι­κτυακά πρότυπα

Η έξαρση της βίας μεταξύ ανη­λί­κων συν­δέ­ε­ται με τα δομικά χαρα­κτη­ρι­στικά του Δια­δι­κτύου και ειδικά των ΜΚΔ. «Δεν μας εκπλήσ­σει η αύξηση στη βία μεταξύ ανη­λί­κων, όμως δεν είναι γραμ­μική η σχέση μεταξύ αυτής και της προ­βλη­μα­τι­κής χρήσης του Δια­δι­κτύου» λέει ο Πάρης Κάλφας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αιτίες είναι βαθύ­τε­ρες και έχουν περισ­σό­τερο να κάνουν με την απουσία των γονέων από τη ζωή των παιδιών. «Τα παιδιά είναι μόνα τους στο Δια­δί­κτυο, οι γονείς δεν είναι παρό­ντες.

Οταν οι γονείς λείπουν, συχνά έχουν τύψεις και για να νιώσουν καλύ­τερα δεν βάζουν όρια στα παιδιά τους. Οι γονείς δεν είναι ουσια­στικά παρό­ντες. Από την άλλη, το Δια­δί­κτυο δεν κλείνει ποτέ – είναι η συντρο­φιά του παιδιού, η νταντά του».

«Καθώς τα παιδιά πλέον είναι από μικρές ηλικίες στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, ο ρόλος των γονέων αντι­κα­θί­στα­ται στα­διακά από influencers και YouTubers.

Ενα παιδί που είναι από τα 7 του στα ΜΚΔ, είναι πιθανό να αντι­κα­τα­στή­σει τον πατέρα του με κάποια ιντερ­νε­τική φιγούρα» υπο­γραμ­μί­ζει ο Γιώργος Κορμάς. Αυτό το φαι­νό­μενο παρα­τη­ρεί­ται ειδικά σε αγόρια στην εφηβική ηλικία και σε νέους άνδρες, με την αναγωγή προ­σω­πι­κο­τή­των όπως ο Αντριου Τέιτ σε πατρι­κές φιγού­ρες.

Ο Αντριου Τέιτ είναι ένας βρε­τα­νός influencer του οποίου τα βίντεο προ­ω­θούν το πρότυπο του «μάτσο» άνδρα, με συχνές μισο­γυ­νι­κές ανα­φο­ρές.

Ο Τέιτ συνε­λή­φθη στη Ρου­μα­νία τον Δεκέμ­βριο του 2022 στη βάση κατη­γο­ριών για σεξουα­λική εκμε­τάλ­λευση γυναι­κών και για δια­κί­νηση ανθρώ­πων (human trafficking). Μετά τη σύλληψή του, νεαροί οπαδοί του διορ­γά­νω­σαν δια­δη­λώ­σεις ανά τον κόσμο. Αυτή που έγινε στην Αθήνα συγκέ­ντρωσε περισ­σό­τε­ρους από 100 υπο­στη­ρι­κτές του Τέιτ.

Από την άλλη, τα κορί­τσια συχνά ανάγουν σε πρότυπα influencers που προ­ω­θούν προ­ϊ­ό­ντα ομορ­φιάς. «Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι το φαι­νό­μενο Sephora kids που έχει εμφα­νι­στεί τα τελευ­ταία χρόνια, με παιδιά ακόμα και στην προ­ε­φη­βική ηλικία να κατα­να­λώ­νουν προ­ϊ­ό­ντα μακι­γιάζ της γνωστής γαλ­λι­κής εται­ρείας, εμπνευ­σμένα από τις influencers που τα δια­φη­μί­ζουν. Παράλ­ληλα, αυξη­τική είναι και η τάση των πλα­στι­κών επεμ­βά­σεων σε παιδιά, η οποία συν­δέ­ε­ται εν πολλοίς με την ανά­πτυξη των ΜΚΔ» εξηγεί ο Γιώργος Κορμάς.

Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι το παρά­δειγμα της Ιταλίας, όπου έρευνες έχουν δείξει ότι τρεις στους τέσ­σε­ρις εφήβους που θέλουν να κάνουν κάποια αισθη­τική επέμ­βαση το κάνουν για να μοιά­ζουν με κάποια δια­ση­μό­τητα, συχνά από τον χώρο των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης. Αλλη έρευνα στην Ιταλία έχει δείξει ότι το 14% των 16χρονων κορι­τσιών θέλουν να μεγε­θύ­νουν το στήθος τους.

Ο υπεύ­θυ­νος του Ελλη­νι­κού Κέντρου Ασφα­λούς Δια­δι­κτύου εξηγεί: «Στην εφηβεία είναι λογικό να υπάρξει μια απο­μυ­θο­ποί­ηση των γονεϊ­κών προ­τύ­πων.

Ομως πλέον βλέ­πουμε όλο και περισ­σό­τερα παιδιά από οικο­γέ­νειες χωρίς εντά­σεις να γίνο­νται βίαια, ενώ μέχρι πρό­τι­νος η παρα­βα­τι­κό­τητα συν­δε­ό­ταν άμεσα με προ­βλη­μα­τικό οικο­γε­νειακό περι­βάλ­λον. Το δια­δι­κτυακό περι­βάλ­λον δια­μορ­φώ­νει μια εξοι­κεί­ωση με τη βία και έτσι προ­κύ­πτει η επι­θε­τι­κό­τητα».

Ο ίδιος προ­σθέ­τει: «Σύμφωνα με έρευνες, το 80% των παιδιών θεωρούν πρό­βλημα τη βία στα ΜΚΔ, ενώ το 44% των παιδιών έχουν βιώσει βία». Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι το παρά­δειγμα της υπό­θε­σης του ξυλο­δαρ­μού 14χρονης μαθή­τριας στη Γλυφάδα πριν από μερικές εβδο­μά­δες, με τα ΜΚΔ να ρίχνουν «λάδι στη φωτιά», με τη μία εκ των δρα­στριών να κατα­φέ­ρε­ται κατά του θύματος, αλλά και δια­δι­κτυα­κούς «εκδι­κη­τές» να καλούν σε αυτο­δι­κία σε βάρος της δρά­στριας.

Ανα­ζη­τώ­ντας ρυθ­μι­στικό πλαίσιο

Τον τελευ­ταίο καιρό έχει ανοίξει περισ­σό­τερο από ποτέ η συζή­τηση για την εισα­γωγή αυστη­ρό­τε­ρου ρυθ­μι­στι­κού πλαι­σίου για τη χρήση του Δια­δι­κτύου και δη των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης από παιδιά.

Μάλιστα, στη συνέ­ντευξη Τύπου που έδωσε στη ΔΕΘ τον Σεπτέμ­βριο, ο Πρω­θυ­πουρ­γός Κυριά­κος Μητσο­τά­κης προ­α­νήγ­γειλε πρω­το­βου­λία της χώρας μας σε ευρω­παϊκό επίπεδο σχετικά με τους κιν­δύ­νους του Δια­δι­κτύου για τα παιδιά.

Ωστόσο, η πλαι­σί­ωση δεν είναι εύκολη. «Οι εται­ρείες μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης έχουν πολύ ισχυρό τεχνο­λο­γικό προ­σω­πικό, ενώ οι ελεγ­κτι­κές αρχές δεν έχουν το ίδιο καλό προ­σω­πικό, με απο­τέ­λε­σμα να μένουν πίσω. Αυτό γίνεται κατά κόρον στον ψηφιακό κόσμο, όπου ξεκι­νούν πράγ­ματα ανε­ξέ­λεγ­κτα, χωρίς καμία ρύθμιση ή σχετική μελέτη και το ρυθ­μι­στικό πλαίσιο προ­κύ­πτει αργό­τερα» σημειώ­νει ο Γιώργος Κορμάς.

Σε αυτήν την κατεύ­θυνση κινεί­ται άλλωστε και η αυστη­ρό­τερη εφαρ­μογή της απα­γό­ρευ­σης της χρήσης κινητού τηλε­φώ­νου στο σχολείο, που κερ­δί­ζει έδαφος σε ολοένα και περισ­σό­τε­ρες χώρες. «Πρέπει να μπαί­νουν κανόνες, όπως είναι η απα­γό­ρευση του κινητού, όμως δεν λύνουν το πρό­βλημα» υπο­γραμ­μί­ζει ο Πάρης Κάλφας.

«Πιο σημα­ντική από την τιμωρία είναι η νοη­μα­το­δό­τηση.

Πρέπει να δοθεί προ­τε­ραιό­τητα στην πρόληψη, μέσω της ενδυ­νά­μω­σης και της συνερ­γα­σίας των υπο­στη­ρι­κτι­κών δικτύων του παιδιού, όπως είναι η οικο­γέ­νεια και το σχολείο».

«Ο κάθε γονέας θα πρέπει να κάνει τη δική του επα­νά­σταση. Θα πρέπει να αντι­λη­φθούν οι γονείς ότι η αποχή από τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, του­λά­χι­στον στο Δημο­τικό, είναι μέτρο φρο­ντί­δας και ευθύνης. Η χρήση των μέσων αυτών στο Δημο­τικό δεν βοηθά σε κάτι τα παιδιά» κατα­λή­γει από τη μεριά του ο Γιώργος Κορμάς.

Πηγή: tanea.gr