Η γυναίκα του Καίσαρα ούτε είναι, ούτε φαίνεται συνεπής στο ταμείο του Δήμου

Ανα­τα­ρά­ξεις προ­κά­λεσε στους κόλπους της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης το δημο­σί­ευμα της «δημο­κρα­τι­κής» της 17ης Σεπτεμ­βρίου 2026 για το ασυμ­βί­βα­στο λόγω οφειλών και για τις καθυ­στε­ρή­σεις των υπη­ρε­σιών που όφειλαν να ελέγ­ξουν και να ενη­με­ρώ­σουν.

Το πιο ενδια­φέ­ρον σκέλος της υπό­θε­σης αφορά μια ειδική κατη­γο­ρία. Πρό­κει­ται για αιρε­τούς που όχι μόνο γνώ­ρι­ζαν το ασυμ­βί­βα­στο αλλά είχαν φρο­ντί­σει να ρυθ­μί­σουν το χρέος τους ακριβώς για να το απο­φύ­γουν. Στη συνέ­χεια, όμως, φέρο­νται να άφησαν τις δόσεις απλή­ρω­τες και να έχασαν τη ρύθμιση, επι­δει­κνύ­ο­ντας σχεδόν αδια­φο­ρία για τις συνέ­πειες.

Η περί­πτωσή τους δια­φέ­ρει ουσιω­δώς από εκείνη του αιρετού που δεν έμαθε ποτέ ότι του έχει βεβαιω­θεί ένα πρό­στιμο ή ένας λογα­ρια­σμός ύδρευ­σης. Εδώ η γνώση είναι δεδο­μένη, και αυτό αλλάζει τόσο τη νομική όσο και την ηθική απο­τί­μηση.

Τι ισχύει σήμερα και τι αλλάζει με τον νέο Κώδικα

Για την τρέ­χουσα αυτο­διοι­κη­τική περίοδο εξα­κο­λου­θεί να εφαρ­μό­ζε­ται το άρθρο 11 του ν. 4804/2021. Το όριο είναι τα 300 ευρώ και κατα­λαμ­βά­νει οφειλές προς τον Δήμο, τα νομικά του πρόσωπα, τις κοι­νω­φε­λείς επι­χει­ρή­σεις, τη ΔΕΥΑ και τα νομικά πρόσωπα ιδιω­τι­κού δικαίου στα οποία συμ­με­τέ­χει ο Δήμος. Για τα χρέη που προ­ϋ­πήρ­χαν της εκλογής, το άρθρο 93 του ν. 5079/2023 αντι­κα­τέ­στησε με ανα­δρο­μική ισχύ την παλαιά προ­θε­σμία και όρισε ως κατα­λη­κτικό σημείο την ημέρα εγκα­τά­στα­σης των δημο­τι­κών αρχών, δηλαδή στην πράξη τη 2α Ιανουα­ρίου 2024. Για οφειλές που γεν­νώ­νται μετά την εκλογή ή μέσα στη θητεία, ο αιρετός έχει απο­κλει­στική προ­θε­σμία 10 ημερών αφότου η βεβαί­ωση κατα­στεί ορι­στική και λάβει γνώση, ή αφότου εκδοθεί τελε­σί­δικη απόφαση αν έχει ασκήσει ένδικο βοήθημα.

Στις 29 Ιουνίου 2026 δημο­σιεύ­θηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης, ο ν. 5314/2026, που αφιε­ρώ­νει στο ζήτημα το άρθρο 43. Οι νέες δια­τά­ξεις είναι αισθητά αυστη­ρό­τε­ρες ως προς τους χρόνους. Η οικο­νο­μική υπη­ρε­σία οφείλει μέσα σε 5 ημέρες από την ανα­κή­ρυξη να ενη­με­ρώ­σει τον οφει­λέτη με κάθε πρό­σφορο μέσο, ακόμη και με ηλε­κτρο­νικό ταχυ­δρο­μείο. Ο αιρετός έχει 5 ημέρες για να εξο­φλή­σει ή να ρυθ­μί­σει. Ο Επόπτης Νομι­μό­τη­τας εκδίδει τη δια­πι­στω­τική πράξη μέσα σε 5 ημέρες από την ανάθεση της υπό­θε­σης, η οποία γίνεται μέσω ειδικού πλη­ρο­φο­ρια­κού συστή­μα­τος. Επι­πλέον, ο ανα­πλη­ρω­μα­τι­κός που καλεί­ται να κατα­λά­βει θέση τακτι­κού δεν ορκί­ζε­ται αν δεν προ­σκο­μί­σει βεβαί­ωση του προϊ­στα­μέ­νου της οικο­νο­μι­κής υπη­ρε­σίας ότι δεν οφείλει. Το ασυμ­βί­βα­στο συν­δέ­ε­ται πλέον ρητά με ληξι­πρό­θε­σμες οφειλές για τις οποίες έχει κοι­νο­ποι­η­θεί πράξη βεβαί­ω­σης ή έχουν ληφθεί ανα­γκα­στικά μέτρα είσπρα­ξης.

Χρειά­ζε­ται ωστόσο προσοχή στην αναγωγή. Κατά τη μετα­βα­τική διάταξη του άρθρου 87 του Κώδικα, το σχετικό Μέρος ισχύει για την ανά­δειξη των αρχών της περιό­δου 2029 έως 2033, ενώ για την περίοδο 2024 έως 2028 εξα­κο­λου­θούν να εφαρ­μό­ζο­νται οι δια­τά­ξεις του ν. 4804/2021. Οι σημε­ρι­νοί αιρετοί κρί­νο­νται επο­μέ­νως με το παλαιό καθε­στώς. Ο νέος Κώδικας δείχνει πάντως καθαρά την κατεύ­θυνση του νομο­θέτη, που είναι συντο­μό­τε­ρες προ­θε­σμίες, τεκ­μη­ριω­μένη ενη­μέ­ρωση και λιγό­τερα περι­θώ­ρια αδρά­νειας, τόσο για τον αιρετό όσο και για την υπη­ρε­σία.

Η χαμένη ρύθμιση και το ερώτημα της εκ των υστέρων εξό­φλη­σης

Εδώ βρί­σκε­ται ο πυρήνας της υπό­θε­σης. Ο νόμος εξο­μοιώ­νει τη ρύθμιση με την εξό­φληση, με την έννοια ότι όσο η ρύθμιση τηρεί­ται, ασυμ­βί­βα­στο δεν υπάρχει. Δεν περιέ­χει όμως ρητή πρό­βλεψη για το τι συμ­βαί­νει όταν η ρύθμιση χαθεί. Ούτε η εγκύ­κλιος 1334 του Υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών αντι­με­τω­πί­ζει ευθέως το σενάριο αυτό.

Η αυστηρή ανά­γνωση, που κατά νομι­κούς κύκλους φαί­νε­ται και η επι­κρα­τέ­στερη, στη­ρί­ζε­ται στο γράμμα της διά­τα­ξης. Με την απώλεια της ρύθ­μι­σης το σύνολο του υπο­λοί­που καθί­στα­ται εκ νέου ληξι­πρό­θε­σμο και απαι­τητό, άρα ο αιρετός ξανα­γί­νε­ται οφει­λέ­της κατά την έννοια του νόμου. Οι προ­θε­σμίες χαρα­κτη­ρί­ζο­νται απο­κλει­στι­κές και η έκπτωση επέρ­χε­ται αυτο­δι­καίως. Η πράξη της επο­πτεύ­ου­σας αρχής είναι δια­πι­στω­τική, δεν δημιουρ­γεί την έκπτωση αλλά βεβαιώ­νει ότι έχει ήδη συντε­λε­στεί. Με τη λογική αυτή, όποιος πλη­ρώ­σει ολό­κληρο το ποσό αφού έχει παρέλ­θει η προ­θε­σμία και αφού το θέμα ήρθε στο φως, τακτο­ποιεί το χρέος του αλλά δεν ανα­βιώ­νει το αξίωμα. Η απο­κά­λυψη δεν λει­τουρ­γεί ως νέα αφε­τη­ρία. Προς την ίδια κατεύ­θυνση κινεί­ται και η εγκύ­κλιος, καθώς για τα προ­ϋ­πάρ­χο­ντα χρέη ορίζει ότι η 2α Ιανουα­ρίου 2024 παρα­μέ­νει το κρίσιμο χρονικό σημείο στο οποίο ανα­τρέ­χει ο γραμ­μα­τέας της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης, ακόμη και όταν η πράξη εκδί­δε­ται πολύ αργό­τερα.

Υπάρχει και ο αντί­λο­γος. Το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας, με τις απο­φά­σεις 183/2026 και 184/2026 του Γ΄ Τμή­μα­τος, έκρινε ότι πριν από την έκπτωση η Διοί­κηση οφείλει να έχει ενη­με­ρώ­σει προ­ση­κό­ντως τον αιρετό για την ύπαρξη, το ύψος και την αιτία της οφειλής, αλλιώς έκπτωση δεν επέρ­χε­ται. Ένας αιρετός που έχασε τη ρύθμιση θα μπο­ρούσε να υπο­στη­ρί­ξει ότι η προ­θε­σμία των 10 ημερών εκκινεί μόνο αφότου του γνω­στο­ποι­η­θεί νομίμως η απώλεια και το νέο, ορι­στικό ύψος της οφειλής. Αν η υπη­ρε­σία δεν το έπραξε ποτέ, ο ισχυ­ρι­σμός αποκτά έρεισμα και η εξό­φληση μέσα σε 10 ημέρες από την πρώτη επίσημη ειδο­ποί­ηση θα μπο­ρούσε να θεω­ρη­θεί εμπρό­θε­σμη.

Το επι­χεί­ρημα αυτό, πάντως, είναι σαφώς ασθε­νέ­στερο για όσους ρύθ­μι­σαν οι ίδιοι το χρέος τους. Η αίτηση ρύθ­μι­σης προ­ϋ­πο­θέ­τει πλήρη γνώση της οφειλής και των όρων της, ανάμεσά τους και του όρου ότι η μη κατα­βολή δόσεων οδηγεί σε απώλεια. Δύσκολα μπορεί κάποιος να επι­κα­λε­στεί άγνοια για χρέος που ο ίδιος ανα­γνώ­ρισε και δια­κα­νό­νισε. Απόφαση του ανώ­τα­του ακυ­ρω­τι­κού δικα­στη­ρίου που να κρίνει ειδικά την περί­πτωση της χαμένης ρύθ­μι­σης δεν έχει εντο­πι­στεί, συνεπώς το ζήτημα παρα­μέ­νει νομο­λο­γιακά ανοιχτό. Η τελική κρίση ανήκει στον γραμ­μα­τέα της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης και, σε περί­πτωση προ­σφυ­γής, στο δικα­στή­ριο.

Η γυναίκα του Καίσαρα και τα ανα­γκα­στικά μέτρα

Η συγκυ­ρία προσ­δί­δει στο θέμα ιδιαί­τερο βάρος. Η δημο­τική αρχή έχει κινήσει δια­δι­κα­σίες ανα­γκα­στι­κών μέτρων είσπρα­ξης σε βάρος δημοτών με ληξι­πρό­θε­σμες οφειλές. Η είσπραξη των εσόδων είναι υπο­χρέ­ωση της διοί­κη­σης και κανείς δεν την αμφι­σβη­τεί. Το ερώτημα που τίθεται είναι άλλο, και αφορά τη σειρά των πραγ­μά­των.

Πριν ο Δήμος στραφεί κατά των οφει­λε­τών του, όφειλε να έχει βεβαιω­θεί ότι οι ίδιοι οι αιρετοί του, και πρω­τί­στως τα μέλη του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου που ψηφί­ζουν για τέλη, ρυθ­μί­σεις και προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς, είχαν τακτο­ποι­ή­σει τις δικές τους υπο­χρε­ώ­σεις. Η υπο­χρέ­ωση αυτή δεν είναι ηθική μόνο. Ο νόμος επι­βάλ­λει στην οικο­νο­μική υπη­ρε­σία αυτε­πάγ­γελτο έλεγχο και άμεση ενη­μέ­ρωση της επο­πτεύ­ου­σας αρχής, χωρίς να περι­μέ­νει καταγ­γε­λία ή δημο­σί­ευμα.

Η ρήση ότι η γυναίκα του Καίσαρα δεν αρκεί να είναι τίμια αλλά πρέπει και να φαί­νε­ται τίμια ται­ριά­ζει εδώ με ακρί­βεια που ξεπερνά το σχήμα λόγου. Το ίδιο το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας, κρί­νο­ντας συνταγ­μα­τικό τον θεσμό, δέχθηκε ότι σκοπός του είναι η δια­φύ­λαξη του κύρους του αξιώ­μα­τος και η απο­τροπή του ενδε­χο­μέ­νου να καθυ­στε­ρεί η εξό­φληση με εκμε­τάλ­λευση της θέσης του αιρετού. Ένας Δήμος που επι­βάλ­λει κατα­σχέ­σεις στον δημότη ενώ ανέ­χε­ται ληξι­πρό­θε­σμα χρέη στα δικά του έδρανα εκτί­θε­ται ακριβώς στον κίνδυνο που ο νομο­θέ­της θέλησε να απο­κλεί­σει.

Τα ζητή­ματα ηθικής τάξεως

Πέρα από προ­θε­σμίες και δια­πι­στω­τι­κές πράξεις, η υπόθεση θέτει ερω­τή­ματα που κανένα άρθρο νόμου δεν εξα­ντλεί.

Το πρώτο είναι η ισότητα απέ­να­ντι στα βάρη. Ο δημότης που χρωστά 400 ευρώ σε τέλη βλέπει τον λογα­ρια­σμό του δεσμευ­μένο. Ο αιρετός που χρωστά το ίδιο ή πολ­λα­πλά­σιο ποσό συνε­χί­ζει να κάθεται στο έδρανο, να ψηφίζει και να εισπράτ­τει, όπου προ­βλέ­πε­ται, απο­ζη­μί­ωση από το ίδιο ταμείο στο οποίο οφείλει. Ακόμη κι αν όλα αυτά απο­δει­χθούν τυπικά νόμιμα σε κάποια περί­πτωση, η εικόνα δύο μέτρων και δύο σταθμών δια­βρώ­νει την προ­θυ­μία του συνε­πούς πολίτη να πλη­ρώ­νει.

Το δεύτερο αφορά στη σύγκρουση συμ­φε­ρό­ντων. Το δημο­τικό συμ­βού­λιο απο­φα­σί­ζει για το ύψος των τελών, για δια­γρα­φές προ­σαυ­ξή­σεων, για ρυθ­μί­σεις οφειλών, για την πολι­τική είσπρα­ξης. Όταν στην ψηφο­φο­ρία μετέ­χουν πρόσωπα που είναι τα ίδια οφει­λέ­τες, η απόφαση, όσο ορθή κι αν είναι, κουβαλά μια σκιά. Ο αιρετός καλεί­ται να ρυθ­μί­σει μια σχέση στην οποία είναι ταυ­τό­χρονα κριτής και ενδια­φε­ρό­με­νος.

Το τρίτο ζήτημα, και ίσως το βαρύ­τερο, αφορά σε όσους φέρο­νται να ρύθ­μι­σαν το χρέος για να ορκι­στούν και κατόπιν εγκα­τέ­λει­ψαν τη ρύθμιση. Αν τα πράγ­ματα έχουν έτσι, η ρύθμιση δεν χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε ως μέσο απο­πλη­ρω­μής αλλά ως δια­βα­τή­ριο για το αξίωμα. Η συμπε­ρι­φορά αυτή, ανε­ξάρ­τητα από το πώς θα κριθεί νομικά, υπο­νο­μεύει τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης της ευχέ­ρειας που έδωσε ο νομο­θέ­της, δηλαδή τη δυνα­τό­τητα του καλό­πι­στου οφει­λέτη να υπη­ρε­τή­σει τον τόπο του χωρίς να απο­κλεί­ε­ται λόγω οικο­νο­μι­κής δυσχέ­ρειας.

Υπάρχει ακόμη η ευθύνη της σιωπής. Οι επι­κε­φα­λής των παρα­τά­ξεων, της πλειο­ψη­φίας και της αντι­πο­λί­τευ­σης, έχουν κάθε δυνα­τό­τητα να ζητή­σουν από τα μέλη τους μια απλή βεβαί­ωση μη οφειλής. Η απρο­θυ­μία να τεθεί το ερώτημα στο εσω­τε­ρικό κάθε παρά­τα­ξης, από φόβο ότι η απά­ντηση θα κοστί­σει μια έδρα, μετα­τρέ­πει ένα ατομικό παρά­πτωμα σε συλ­λο­γική ανοχή. Αντί­στοιχα λεπτή είναι η θέση των υπαλ­λή­λων της οικο­νο­μι­κής υπη­ρε­σίας, οι οποίοι καλού­νται να ελέγ­ξουν και να ανα­φέ­ρουν τους πολι­τι­κούς τους προϊ­στα­μέ­νους. Ο νόμος τούς το επι­βάλ­λει και τους καθιστά πει­θαρ­χικά υπό­λο­γους αν δεν το πράξουν. Η διοί­κηση οφείλει να τους δια­σφα­λί­ζει ότι θα το κάνουν χωρίς πιέσεις.

Τέλος, τίθεται ζήτημα παρα­δείγ­μα­τος. Η τοπική αυτο­διοί­κηση είναι ο θεσμός που βρί­σκε­ται πιο κοντά στον πολίτη και η αξιο­πι­στία της κρί­νε­ται στα μικρά και καθη­με­ρινά. Ο αιρετός που ζητά από τον δημότη συνέ­πεια οφείλει να την έχει επι­δεί­ξει πρώτος. Το όριο των 300 ευρώ δεν τέθηκε επειδή το ποσό είναι μεγάλο, αλλά επειδή το μήνυμα είναι απλό: όποιος δια­χει­ρί­ζε­ται τα κοινά δεν μπορεί να είναι οφει­λέ­της τους.

Η αλυσίδα των ενερ­γειών είναι δεδο­μένη. Η οικο­νο­μική υπη­ρε­σία οφείλει να ολο­κλη­ρώ­σει τον έλεγχο, να κατα­γρά­ψει για κάθε περί­πτωση πότε γεν­νή­θηκε η οφειλή, πότε ρυθ­μί­στηκε, πότε χάθηκε η ρύθμιση και αν ο αιρετός ειδο­ποι­ή­θηκε, και να δια­βι­βά­σει τα στοι­χεία στην Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση Αιγαίου. Ο γραμ­μα­τέας έχει 15 ημέρες από τη στιγμή που θα λάβει γνώση για να εκδώσει, όπου συντρέ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις, δια­πι­στω­τι­κές πράξεις. Παράλ­ληλα, οποιοσ­δή­ποτε έχει έννομο συμ­φέ­ρον μπορεί να κινήσει ο ίδιος τη δια­δι­κα­σία, ενώ τυχόν παρα­λεί­ψεις των υπη­ρε­σιών μπορούν να απα­σχο­λή­σουν και τους ελεγ­κτι­κούς μηχα­νι­σμούς του κράτους.

Φώτο με ΑΙ