Ελεάνα Νικολάου, Δικηγόρος Δ.Σ.Ρ.: Οι γενικότεροι προβληματισμοί που δημιουργούνται σε σχέση με την υπόθεση του Απόστολου Λύτρα

Τις τελευ­ταίες ημέρες έγινε γνωστό το περι­στα­τικό ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, το οποίο τελέ­σθηκε από τον δικη­γόρο Από­στολο Λύτρα κατά της συζύγου του. Αρχικά, θα πρέπει να ανα­φερ­θεί ότι η ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία ρυθ­μί­ζε­ται από το Ν. 3500/2006 «Για την αντι­με­τώ­πιση της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας και άλλες δια­τά­ξεις». Ως ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία στο συγκε­κρι­μένο νόμο ορί­ζε­ται, μεταξύ άλλων, η τέλεση αξιό­ποι­νης πράξης σε βάρος μέλους της οικο­γέ­νειας. Οι αξιό­ποι­νες αυτές πράξεις ορί­ζο­νται στα άρθρα 6, 7 και 9 του ως άνω νόμου και είναι συγκε­κρι­μένα η ενδο­οι­κο­γε­νειακή σωμα­τική βλάβη, η ενδο­οι­κο­γε­νειακή παρά­νομη βία και απειλή και η ενδο­οι­κο­γε­νειακή προ­σβολή της γενε­τή­σιας αξιο­πρέ­πειας. Παράλ­ληλα, ως ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία θεω­ρού­νται και οι πράξεις που ορί­ζο­νται στα άρθρα 299, 311, 336 και 338 του Ποι­νι­κού Κώδικα και ειδι­κό­τερα η ανθρω­πο­κτο­νία με δόλο, η θανα­τη­φόρα σωμα­τική βλάβη, η βιασμός και η κατά­χρηση ανί­κα­νου προς αντί­σταση σε γενε­τή­σια πράξη. Πρέπει, επι­πλέον, να τονι­σθεί ότι στον ορισμό της οικο­γέ­νειας στον ως άνω νόμο περι­λαμ­βά­νο­νται και οι μόνιμοι σύντρο­φοι, αλλά και οι πρώην σύντρο­φοι του δράστη. Τέλος, είναι ακόμα πιο σημα­ντικό να ανα­φερ­θεί ότι το αδίκημα της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας διώ­κε­ται αυτε­παγ­γέλ­τως.

Είναι, βεβαίως, γνωστό ότι στη χώρα μας είμαστε, δυστυ­χώς, συνη­θι­σμέ­νοι σε τέτοιες ειδή­σεις. Ήδη, μάλιστα, μετράμε μία μακρά λίστα γυναι­κών θυμάτων πρώην ή νυν συντρό­φων τους. Στη συγκε­κρι­μένη υπόθεση, παρόλα αυτά, η ιδιό­τητα και η ανα­γνω­ρι­σι­μό­τητα του κατη­γο­ρού­με­νου είναι αυτή που έχει κινήσει το ενδια­φέ­ρον των ΜΜΕ. Το γεγονός δε, ότι μία γυναίκα μπορεί να πέσει θύμα ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, ανε­ξαρ­τή­τως του κοι­νω­νι­κού, μορ­φω­τι­κού και οικο­νο­μι­κού επι­πέ­δου της, θα έπρεπε να είναι το ζητού­μενο της υπό­θε­σης. Μάλιστα, η προ­σπά­θεια από­κρυ­ψης του τι πραγ­μα­τικά είχε συμβεί, με τον ισχυ­ρι­σμό της δήθεν πτώσης από τη σκάλα, αλλά και η υπόνοια ότι το γεγονός θα είχε μείνει στην αφάνεια, εάν ο γιατρός που εξέτασε τη γυναίκα δεν έδειχνε το ενδια­φέ­ρον που όφειλε, πρέπει να προ­βλη­μα­τί­σει.

Σε σχέση με την αρχική απόφαση να αφεθεί ελεύ­θε­ρος ο Από­στο­λος Λύτρας, υπήρξαν πολλές αντι­δρά­σεις, με κυριό­τερη την παρέμ­βαση της Προ­έ­δρου και της Εισαγ­γε­λέως του Αρείου Πάγου, προ­κει­μέ­νου να διε­νερ­γη­θεί πει­θαρ­χική έρευνα για την ανα­ζή­τηση τυχόν ευθυνών της Ανα­κρί­τριας και της Εισαγ­γε­λέως, οι οποίες απο­φά­σι­σαν τη μη προ­φυ­λά­κισή του. Η εξέλιξη, όμως, λόγω της στάσης που κράτησε ο Από­στο­λος Λύτρας απέ­να­ντι στην απόφαση της απα­γό­ρευ­σης της επι­κοι­νω­νίας με την σύζυγό του και της μετοί­κη­σής του, ήταν δια­φο­ρε­τική. Για το λόγο αυτό, εκδό­θηκε ενα­ντίον του ένταλμα σύλ­λη­ψης.

Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να γίνει σαφές ότι, σύμφωνα με το γράμμα του νόμου, η προ­σω­ρινή κράτηση είναι το πιο επαχθές μέτρο που μπορεί να επι­βλη­θεί στον κατη­γο­ρού­μενο. Σύμφωνα δε, με τα άρθρα 282 και 286 του Κώδικα Ποι­νι­κής Δικο­νο­μίας, τίθε­νται αυστη­ρό­τα­τες προ­ϋ­πο­θέ­σεις, με τη συν­δρομή των οποίων και μόνον, είναι δυνατό να δια­τα­χθεί το περιο­ρι­στικό μέτρο της προ­σω­ρι­νής κρά­τη­σης. Σκοπός δε, του μέτρου αυτού είναι να απο­τρα­πεί ο κίν­δυ­νος τυχόν τέλεσης νέων αδι­κη­μά­των από τον κατη­γο­ρού­μενο. Εάν, δηλαδή, η απο­τροπή του κιν­δύ­νου αυτού μπορεί να επι­τευ­χθεί με λιγό­τερο επαχθή μέτρα, τότε εφαρ­μό­ζο­νται αυτά.  Στη συγκε­κρι­μένη περί­πτωση, κρίθηκε επαρκές το μέτρο της μετοί­κη­σης και της απα­γό­ρευ­σης επι­κοι­νω­νίας του κατη­γο­ρου­μέ­νου με τη σύζυγό του.

Επι­πλέον, προ­κει­μέ­νου να επι­βλη­θεί στον κατη­γο­ρού­μενο το μέτρο της προ­σω­ρι­νής κρά­τη­σης, θα πρέπει ο ίδιος να μην έχει γνωστή διαμονή στη χώρα, να κρί­νε­ται ότι είναι πιθανό να σχε­διά­σει τη διαφυγή του από αυτή ή να έχει επι­χει­ρή­σει στο παρελ­θόν να απο­φύ­γει την δίκη ή την ποινή που του επι­βλή­θηκε. Επι­πλέον, θα πρέπει να έχει κριθεί στο παρελ­θόν ένοχος για την τέλεση παρό­μοιων αδι­κη­μά­των, και συγκε­κρι­μένα, στην παρούσα περί­πτωση για ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία. Είναι, δηλαδή, σαφές, ότι ο νόμος απαιτεί πολύ συγκε­κρι­μέ­νες προ­ϋ­πο­θέ­σεις, προ­κει­μέ­νου να επι­βά­λει στον κατη­γο­ρού­μενο το μέτρο της προ­σω­ρι­νής κρά­τη­σης, ενώ τονί­ζε­ται στο 286 ΚΠΔ ότι «Μόνο η κατά νόμο βαρύ­τητα της πράξης δεν αρκεί για την επιβολή προ­σω­ρι­νής κρά­τη­σης».

Είναι προ­φα­νές, δηλαδή, ότι δυστυ­χώς, δεν υπάρχει κάποια ειδι­κό­τερη πρό­βλεψη για το αδίκημα της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας. Είναι ακόμα πιο θλιβερό, μάλιστα, εάν ανα­λο­γι­σθεί κανείς πόσοι τελέ­σα­ντες παρό­μοια αδι­κή­ματα δεν κρί­θη­καν προ­φυ­λα­κι­στέοι και αφέ­θη­καν ελεύ­θε­ροι να πραγ­μα­το­ποι­ή­σουν τις απειλές τους. Είναι, επίσης, προ­φα­νές ότι υπάρχει ανάγκη για πιο ενδε­λεχή ρύθμιση του συγκε­κρι­μέ­νου ζητή­μα­τος, καθώς το αδίκημα της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, τις περισ­σό­τε­ρες φορές, τελεί­ται επα­να­λαμ­βα­νό­μενα από το δράστη με το θύμα να μένει απρο­στά­τευτο και ευάλωτο, δια­τρέ­χο­ντας κίνδυνο όσο ο δράστης παρα­μέ­νει ελεύ­θε­ρος. Ουσια­στικά, για το αδίκημα της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας είναι απα­ραί­τητο να τεθούν από το νόμο αυστη­ρό­τερα πλαίσια, τόσο για την τιμώ­ρηση του δράστη, όσο και για την προ­στα­σία του θύματος και την πρόληψη παρό­μοιων αδι­κη­μά­των.

Η συγκε­κρι­μένη υπόθεση, όπως φαί­νε­ται, με τις εξε­λί­ξεις να τρέχουν διαρκώς, έχει επα­να­λη­φθεί στο παρελ­θόν, καθώς, όπως έγινε γνωστό, ο Από­στο­λος Λύτρας είχε κατη­γο­ρη­θεί και από την πρώην σύζυγό του για παρό­μοιες συμπε­ρι­φο­ρές, η οποία, όμως, απέσυρε τις κατη­γο­ρίες. Μάλιστα, ο Άρειος Πάγος στην κρι­νό­μενη περί­πτωση προ­χώ­ρησε σε δεύτερη παρέμ­βαση, προ­κει­μέ­νου να επι­τα­χυν­θεί η ανα­κρι­τική δια­δι­κα­σία για τον κατη­γο­ρού­μενο.

Παρά το γεγονός ότι η πρώτη παρέμ­βαση του Αρείου Πάγου δημιούρ­γησε αντι­δρά­σεις, τόσο από το δικη­γο­ρικό κόσμο, όσο και από την  Ένωση Δικα­στών και Εισαγ­γε­λέων, οι οποίοι κάνουν λόγο για επι­κοι­νω­νια­κές παρεμ­βά­σεις του Ανω­τά­του Δικα­στη­ρίου, δεν θα πρέπει να παρα­βλε­φθεί το γεγονός ότι η κίνηση αυτή έγινε από ανώ­τα­τους δικα­στι­κούς και εισαγ­γε­λι­κούς λει­τουρ­γούς. Αυτοί, όπως είναι φυσικό, γνω­ρί­ζουν περισ­σό­τερο από τον καθένα τη νομο­θε­σία και, ως εκ τούτου, γνω­ρί­ζουν καλύ­τερα από όλους πώς να εφαρ­μό­ζουν το νόμο και τις ειδι­κό­τε­ρες δια­τά­ξεις του.

Λόγω δε, της ευαι­σθη­σίας, της επι­κιν­δυ­νό­τη­τας, αλλά κυρίως της συχνό­τη­τας περι­στα­τι­κών ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, είναι σκόπιμο να γίνεται πιο ενδε­λε­χής μελέτη και εξέταση της κάθε υπό­θε­σης, πριν ληφθεί απόφαση σε σχέση με τα περιο­ρι­στικά μέτρα κατά του κατη­γο­ρου­μέ­νου. Τούτο, διότι, έχει φανεί ότι ούτε τα περιο­ρι­στικά μέτρα είναι δυνατό, τις περισ­σό­τε­ρες φορές, να περιο­ρί­σουν στην πραγ­μα­τι­κό­τητα τη συμπε­ρι­φορά του δράστη. Φυσικά, ο νόμος θα πρέπει να εφαρ­μό­ζε­ται κατά γράμμα και να μην κατα­στρα­τη­γεί­ται, από την άλλη πλευρά, όμως, ο νόμος πρέπει να προ­σαρ­μό­ζε­ται στις συν­θή­κες και τις ανάγκες της κοι­νω­νίας.

Επι­πλέον, στη συγκε­κρι­μένη περί­πτωση, εάν δεν είχαν παρα­βια­σθεί τα περιο­ρι­στικά μέτρα, ο κατη­γο­ρού­με­νος θα ήταν ελεύ­θε­ρος, όπως έχει συμβεί σε πολλές περι­πτώ­σεις ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας. Και τούτο θα συνέ­βαινε, παρά τη σφο­δρό­τητα της επί­θε­σης που εξα­πέ­λυσε στην σύζυγό του. Το γεγονός αυτό από μόνο του, σε συν­δυα­σμό με τον μεγάλο αριθμό θυμάτων ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, είναι αρκετό για να προ­βλη­μα­τί­σει και να θέσει τις βάσεις για την πιο αυστηρή αντι­με­τώ­πιση του εγκλή­μα­τος αυτού, το οποίο, μάλιστα, δεν δείχνει να εκλεί­πει.

Κλεί­νο­ντας, πρέπει να γίνει σαφές το πόσο κρίσιμο είναι να ληφθούν περισ­σό­τερα μέτρα σε επίπεδο νομο­θε­σίας, τα οποία θα μπορούν να εγγυ­η­θούν την ετοι­μό­τητα σε σχέση με την πρόληψη, τη δράση και την αντι­με­τώ­πιση τέτοιων περι­στα­τι­κών και κατ’ επέ­κταση την ασφά­λεια των θυμάτων ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας. Το κρίσιμο ζήτημα, δηλαδή, είναι η πρόνοια για την ύπαρξη περισ­σό­τε­ρων ασφα­λι­στι­κών δικλεί­δων. Με τον τρόπο αυτό, δεν θα βρι­σκό­μα­στε στη δυσά­ρε­στη θέση να συζη­τάμε κάθε φορά για το κατά πόσο είναι σωστό να αφή­νο­νται προ­σω­ρινά ελεύ­θε­ροι οι κακο­ποι­η­τές.